INTERVIEW

In 5 stappen door 25 jaar Festival Impakt

interview Arjon Dunnewind

Mediakunst is door de komst van internet lang niet zo exclusief meer als 25 jaar geleden. In 5 stappen door 25 jaar Festival Impakt met directeur Arjon Dunnewind.

Beeld -

Het Utrechtse Impakt Festival voor mediakunst opent woensdag voor de vijfentwintigste keer, dit jaar met het thema Soft Machines. De lange gestalte met het karakteristieke kale hoofd van directeur Arjon Dunnewind is zo'n beetje het enige dat in die tijd niet veranderde. Mediakunst, in een kwarteeuw die begon met VHS-banden per post, moet zich nu verhouden tot elk beeld, elk geluid dat meteen beschikbaar is in de handpalm. Hoe houd je de vinger aan de pols? Arjon Dunnewind, geboren in 1967, legt in vijf voorbeelden de geschiedenis van Impakt uit.

Arjon Dunnewind. Beeld -

1991

'Matthias Müller, die moet ik noemen', zegt Dunnewind, 'want het hergebruik van bestaand beeld is nu overal: denk aan LuckyTV. Müller stond echt aan het begin'. De korte film Home Stories was begin jaren negentig een eyeopener. Matthias Müller filmde Hollywoodfilms vanaf het tv-scherm en monteerde zo dat we ineens zagen wat een ijzeren stramien er achter die gesuikerde jarenvijftigplaatjes zat: vrouwentypologie, beeldsymboliek, clichés en Hollywoodwetten. Vaak gekopieerd, zelden geëvenaard. 'Dat genre nam midden jaren negentig een grote vlucht', zegt Dunnewind. 'Het liet zien dat je zelf geen beelden hoefde te maken om te kunnen deelnemen aan de discussie over beelden. Dat is nu volstrekt normaal'.

1991. Home Stories van Matthias Müller, meester in het hergebruik van filmbeelden. Beeld -

1999

De piepjonge Miranda July is in 1999 op uitnodiging van Impakt voor het eerst in Nederland met haar performance Swan Tool. Ze toont haar film The Amateurist over camerabewaking en het bespieden van elkaar - ze speelt alle rollen - en presenteert haar videolabel Joanie4Jackie. Regisseuse (van onder meer Me and You and Everyone We Know, 2005) , clipmaker, kunstenaar en bedenker van een app: 'veelvraat July', aldus Dunnewind, bleek de kunstenaar die moeiteloos tussen genres en soorten publiek schakelde. Én eentje die al heel vroeg nadacht over wat technologie betekende voor de relatie tussen mensen. Met de app Somebody kun je een onbekende instrueren om je spijtbetuiging of boodschappenlijst voor te lezen aan je geliefde, wanneer je daartoe zelf niet instaat bent. 'When you can't be there...Somebody can!'

2001. Miranda July in The Swan Tool. Beeld Harrell Fletcher

2006

Deze maand is een beeldprojectie van Ryoji Ikeda dagelijks rond middernacht op Times Square in New York te zien: wolkenkrabberhoge grafische patronen. In 2000 was hij voor het eerst in Utrecht. 'Ik noem hem om ook de muziek- en geluidkant van Impakt aan te geven', zegt Dunnewind. 'We hebben jaren veel gedaan aan abstracte film, de 'synesthetic cinema'. Ik ben er ook weer vanaf gestapt omdat ik vind dat die scene erg in zichzelf is gekeerd. Maar het publiek heeft prachtige dingen kunnen ervaren, bijvoorbeeld hoe Kurt Hentschläger in 2006 het Centraal Museum een zaal vol discorook liet blazen en die abstracte projecties daardoor helemaal om je heen plaatsvonden. De enige keer dat we De Telegraaf haalden: 'Misselijkmakend en Misdadig.'

2006. Feed van Kurt Henschläger. Beeld Beeld.nu

2009

'Erik Bünger is een van de vele kunstenaars die in Utrecht op onze uitnodiging kwamen werken', zegt Dunnewind. 'Lekker rustig, in zo'n kleine stad. Weg van je sociale omgeving en huiselijke beslommeringen en dus productief én in contact met andere professionals. De residency is steeds belangrijker geworden. We hebben er meer dan zes per jaar.' Bünger maakte de performance-lezing The Third Man over wat geluid doet met ons onderbewuste.

2009. Erik Bünger tijdens zijn lezing The Third Man. Beeld Beeld.nu

2014

Tot slot schuift Dunnewind de schrijver en futuroloog Bruce Sterling naar voren, die woensdagavond een lezing geeft en donderdag reageert op vragen van studenten. 'Vanaf 2005, 2006 realiseerde ik me dat door de opkomst van YouTube de functie die wij hadden, iets voor het eerst aan publiek laten zien, deels verdween. Iedereen kan met wat moeite alle mediakunst online vinden. Dus concentreert Impakt zich meer op reflectie en kennisoverdracht'. De Amerikaan Sterling ('geen doemdenker en geen halleluja-zegger', aldus Dunnewind) koppelt al bijna dertig jaar technologie aan de sociale en politieke realiteit. Met humor en distantie: 'De woorden 'fantastisch' en 'ongelooflijk' zou ik graag bewaren voor écht ongelooflijke dingen, zoals de omvang van het heelal of de leeftijd van de aarde. Niet voor iets waar iedere verveelde 16-jarige mee bezig is', zegt Sterling in de Impakt-trailer.

Schrijver en futuroloog Bruce Sterling. Beeld Dan Taylor

2014, Zachte machines

In Utrecht gaat het op het Impakt Festival de komende week over 'Soft machines', en wie ziet niet meteen de zorgrobot voor zich, die - systeemfout, sorry - de gloeiendhete thee over uw oude moeder kiepert? Arjon Dunnewind: 'Je moet eigenlijk af van het idee van die robot. Het gaat over de emotionele interactie met technologie. Dat kan door een sexy operating system zoals in de film Her, dat kan door Amazon die jou vertelt welke boeken jij moet lezen of een dating website die jou pretendeert te kennen... kunstmatige empathie. En dat geldt ook voor de netwerken waar we zelf elke dag in zitten. Wij hebben het niet alleen over de angst ervoor, maar ook over wat het oplevert.' Dat staat vooral in de tentoonstelling (in Fotodok/Casco) en in het lezingenprogramma centraal. In de clubnights (Theater Kikker) komt die thematiek wel terug, maar het feestende publiek zal dat wellicht 'een zorg zijn'. Daar koppelt het festival deejays - zoals het hippe duo Nguzunghuzu met hun 'akoestische extase' - aan vormgevers en veejays - als het duo Pinar&Viola, 'digitale folklore'.

Impakt festival, Utrecht, t/m 2/11.
Programma: impakt.nl.

Harun Farocki: 1944-2014

Jonge Amerikaanse soldaten die zich met behulp van het spel Virtual Battle Space voorbereiden op de oorlog in Afghanistan en een paar jaar later met datzelfde spel hun posttraumatische stoornis moeten verwerken. Typisch een onderwerp voor Harun Farocki, de kritische Duitse ­filmmaker die dit jaar op 70-jarige leeftijd overleed. Impakt organiseert een klein eerbetoon met ­Serious Games (2011), de filminstallatie over die soldaten in Galerie Sleper en een programma op vrijdag, waarin naast zijn laatste productie ook één van zijn allereerste films te zien is.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.