100 jaar de Volkskrant2 juli 1934

In 1934 viel nog in de Volkskrant te lezen dat Hitler de wereld een dienst had bewezen

null Beeld

De gebeurtenis staat al geruime tijd te boek als ‘Nacht van de Lange Messen’. Maar met de kennis van juli 1934 ging het om een verijdelde coup van de SA, het neerslaan van een muiterij of om een vlucht naar voren van Adolf Hitler – die toen nog geen ‘Führer’ werd genoemd maar, gewoon, ‘rijkskanselier’. Bij die vlucht naar voren had weliswaar bloed gevloeid en waren enkele ‘koppen in het zand gevallen’, maar in het algemeen overheerste buiten Duitsland toch de opvatting dat Hitler de meest radicale en ‘zedeloze’ strijdmakkers buiten gevecht had gesteld, en daarmee de wereld een dienst had bewezen.

Na Hitlers machtsovername in 1933 drong SA-leider Ernst Röhm aan op een ‘tweede revolutie’: een radicalisering van de strijd tegen de gevestigde machten van de Weimar Republiek en het Tweede Duitse Keizerrijk – dus ook tegen de nationalistische elite die Hitler aan de macht had geholpen. Als leider van een organisatie met vier miljoen leden – een veelvoud van het aantal manschappen van de Reichswehr, de voorganger van de Wehrmacht – was Röhm een machtsfactor van betekenis in het jonge Derde Rijk. Maar Hitler duldde niemand meer naast zich. Tussen 30 juni en 2 juli 1934 werden Röhm en andere SA-kopstukken opgepakt en doodgeschoten. De SA werd eerst met verlof gestuurd en vervolgens ontwapend. En toen Hitler en zijn medestanders eenmaal aan het zuiveren waren geslagen, regen zij ook vooraanstaande ‘reactionairen’ aan het mes, onder wie Hitlers voorganger (als rijkskanselier) Kurt von Schleicher en diens echtgenote.

Over, met name, die laatste actie klonk enig onbehagen door in de verslaggeving van de Volkskrant. En ze toonde zich bezorgd over het lot van Franz von Papen, de katholiek-conservatieve vice-rijkskanselier in de regering van Hitler, en andere representanten van het oude Duitsland, zoals de politieke actieve zoons van de laatste Duitse keizer, Wilhelm II. Maar voor de harde aanpak van de SA had de Volkskrant veel begrip. Bij gebrek aan eigen informatie over de gebeurtenissen uit Duitsland, putte ze dan ook uit de officiële nieuwsbronnen. Daarin figureerden Röhm en zijn mannen als ‘trouweloze samenzweerders’, ‘belachelijke apen’ (dixit Adolf Hitler), ‘terroristen en veenmoordenaars’, ‘asociale en amorele elementen’. Die laatste kwalificatie had doorgaans betrekking op Röhms homoseksuele geaardheid, waar ook de Volkskrant zwaar aan leek te tillen.

De commentator uitte zijn ‘respect voor de wijze waarop de Rijkskanselier in den nacht persoonlijk tegen de dreigende revolutie is opgetreden’. Zijn voornaamste punt van kritiek op Hitler was dat hij mogelijk te laat had ingegrepen. ‘De vrees is groot dat de duizenden werkloozen, wanhopigen, desperado’s en jeugdige bandieten, die de laatste jaren tot de bruine stormtroepen zijn toegelaten een permanent gevaar blijven vormen, dat door geen nieuwe en betrouwbare leiders kan worden opgeheven.’

Passender kritiek, vanuit hedendaags standpunt, werd geuit door Amerikaanse kranten die de ‘gangstermethoden’ van Hitler hekelden. En dan was er nog, weggestopt tussen gemengd sportnieuws, de ‘ingezonden mededeling’ van een lezer uit Eindhoven die ‘buiten verantwoordelijkheid der redactie’ vaststelde ‘dat in Duitschland geen rechters meer zijn. Arm Duitschland. Arme Duitschers.’

In een wekelijkse serie kijken we terug op hoe de Volkskrant de afgelopen 100 jaar verslag deed van historische gebeurtenissen. Reageren? 100jaar@volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden