IMPRESSIES UIT DE ACHTERTUIN

IDFA Online is een proefversie van een digitaal podium. Voor internet gemaakt producties moeten aan speciale voorwaarden voldoen. Vijf minuten is al lang....

Een vliegtuig in de lucht. Een tv-toespraak van George Bush. De schaduw van waaiende bladeren op de muur. Een spin in zijn web, zo dichtbij gefilmd dat de draden tralies worden, en dat alles ondergedompeld in lieflijke gitaarpingels. Zo kabbelt Music with Lucas van Jay Dedman zomers voort.

Het amper vier minuten durende mozaïekje is een van de vele bijdragen op www.momentshowing.net. Dedman zette zelf deze site op poten, als uitnodiging aan de bezoeker om zijn of haar persoonlijke verhalen met beelden te vertellen. Crazy Arms is ook te bekijken op IDFA Online, de proefversie van het digitale podium dat het IDFA wil gaan bieden aan oud en nieuw, traditioneel geproduceerd én voor internet gemaakt werk. Zo komen speelfilmlange documentaires te staan naast vluchtige impressies uit iemands achtertuin.

Wat is (dan nog) een documentaire? Internet heeft het antwoord op die vraag alleen maar moeilijker gemaakt, veelvuldiger, onmogelijker. Net als film en tv is internet een medium met eigen regels, conventies en onhebbelijkheden. Een vreselijk onoverzichtelijk, almaar voortwoekerend archief dat iedereen naar believen kan volstouwen; teksten, beelden, muziek, films, het ligt er allemaal in een ontzagwekkende wirwar te wachten op ontdekking. Met Google als zaklamp.

Internet manifesteert zich eerder als een grootleverancier van over elkaar buitelende indrukken, schetsen en beweringen dan als alwetend orakel. Dergelijke producties op het web zijn ver afgedreven van wat ooit als de essentie van de documentaire gold: een zo objectief mogelijke registratie van de werkelijkheid.

De zucht naar waarheid kun je op internet inderdaad maar beter laten varen. Hebben documentairemakers bij film en tv met allerlei controlerende, gezaghebbende en invloedrijke instanties te maken – van geldschieters en productiemaatschappijen tot omroepen – internet zet dergelijke partijen aan de kant. Dat is een groot voordeel: makers kunnen direct aan de slag en genereren, met de juiste publiciteit en website, veel meer aandacht dan ze in bioscoop of op tv ooit zouden halen.

Maar dat betekent ook dat het kaf nauwelijks van het koren wordt gescheiden. Iedereen met een camera en een usb-stick kan zijn filmpje droppen en delen op videovrijplaatsen als Youtube; aanstootgevend of illegaal materiaal wordt verwijderd, maar ecopropaganda of complottheorieën tieren welig op het web. Zie bijvoorbeeld het enorme succes van Dylan Avery’s Loose Change (2005), een prekerig pamflet dat stellig beweert dat de Amerikaanse regering zelf achter de aanslagen van 11 september zit. Een film die net zo subjectief is als de duizenden creatieve documentaires, videodagboeken en homevideo’s die het web verder te bieden heeft.

Eigenlijk heeft internet ook helemaal geen tijd om uitgebreid de waarheid te gaan vertellen. Door de overvloed aan informatie is de internetgebruiker ingesteld op kwieke consumptie, veel ongeduldiger dan de bioscoopbezoeker en een nog snellere zapper dan de tv-kijker. Trekt hij met een muisklik iets uit de archiefkast dat niet bevalt of wil het filmpje niet vlug genoeg laden, dan gaat, hup, de deksel er weer op. Op naar de volgende doos.

Internetdocumentaires moeten dan ook behoorlijk kort zijn. Is de gemiddelde bioscoopdocumentaire minstens een uur lang, op internet reikt de spanningsboog nauwelijks verder dan vijf minuten. IDFA Online zal een aantal lange documentaires dan ook opdelen in fragmenten. Dat is toch een beetje alsof je een symfonie om de haverklap onderbreekt omdat de meeste luisteraars nu eenmaal aan korte liedjes gewend zijn. Films die zich aan de vijf minuten-grens houden en dan ook echt afgelopen zijn, werken op internet het best.

En dan kan en hoeft er ook geen groot verhaal verteld te worden. Dan mag iemand gewoon zichzelf en zijn achtertuin in beeld brengen, een vliegtuig in de lucht, een spin in het web. Wat in de bioscoop met een speelduur van anderhalf uur op navelstaarderij uitloopt, werkt in vijf internetminuten vaak vertederend of herkenbaar. Het altijd verguisde genre van de egodocumentaire heeft op internet zijn thuis gevonden. Er zijn nog meer dimensies: hoe zou de versmelting van beeld, tekst, bezoekerscommentaren en hyperlinks ooit naar het witte doek vertaald moeten worden?

De selectie van IDFA Online bevat veel mooie inkijkjes in het persoonlijke en alledaagse. Soms leveren die vluchtige blikken samen een groter perspectief, zoals in het 1000Stories-project van het Goethe Institut. De Duitse mediakunstenaar Florian Thalhofer crosste op zijn motor door de Verenigde Staten en filmde de mensen die hij onderweg ontmoette, om zo tot een veelkoppig portret van het land te komen.

De Amerikaanse fotograaf en filmmaker Mark Simon reisde intussen door Duitsland en verichtte vergelijkbare handelingen. Net als de filmpjes op www.momentshowing.net zijn de verslagen van Thalhofer en Simon op www.1000stories.com prachtige voorbeelden van vlogs: weblogs die hun dagboekachtige verhalen vooral in videobeelden vertellen.

Het onderscheid tussen huis-tuin-en-keukenfilmpje en kunst vervaagt in het Amerikaanse Lost in Light-project van filmmakers Aaron Valdez en Jennifer Proctor. Gratis digitalisering van 8mm-filmpjes, dat is wat Valdez en Proctor de bezoekers van www.lostinlight.org aanbieden. Maar dan wel in ruil voor vertoning van de filmpjes op de site. Die wordt zodoende een enorme digitale zolder waar je ongestoord in andermans herinneringen kunt snuffelen.

En niet alleen dat: sommige filmpjes op de site zijn gratis beschikbaar voor remixes. Andere zijn kunstwerken op zichzelf, zoals Elliot Malkins Family Movie (2004), ook te bekijken op IDFA Online. Malkin verzamelde 8mm filmpjes die zijn ouders draaiden in 1974, en deed die beelden dertig jaar later haarfijn over. Dezelfde locaties en spelers maar twee verschillende tijden, in splitscreen samengebracht: links zwaait moeder in 1974 uit het raam, rechts doet ze hetzelfde in 2004.

Een spin in het web, een zondags motorritje door Alabama, moeder die zwaait uit het raam. Op een ‘analoog’ festival als IDFA zou er van zulke filmpjes weinig overblijven. Alleen al omdat je van iets dat het tot daar heeft geschopt, minder alledaagse gebeurtenissen en méér pretenties verwacht.

Daarom snel terug naar het het donker van de woon- of studeerkamer, waar dergelijke pareltjes het meest tot hun recht komen. Ademloos kijken en dan een mailtje sturen naar de maker.

Internet mag eindeloos groot zijn, soms is het zoveel intiemer dan de bioscoopzaal. Je hoeft alleen maar het archief in te duiken en op de juiste doos met filmpjes te klikken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden