kunstRecensie(Im)possible Bodies

(Im)possible Bodies werpt spannende vragen op ★★★☆☆

Het is wel passend dat de tentoonstelling online plaatsvindt. Het gebruik van augmented reality pakt soms goed uit om toekomstvisioenen dichterbij te brengen, in andere gevallen is het niet meer dan een gimmick. 

Filmstill uit Molecular Sex, Johanna Bruckner, 2020.

Er ligt een breakdancer op mijn eettafel. Hij balanceert gevaarlijk richt bij de rand, gooit dan zijn benen in de lucht en zet zich af voor een indrukwekkende sprong door de kamer. Mijn kat kijkt verschrikt op vanaf zijn plekje op de verwarming. Nee, dat laatste beeld ik me in. Mijn kat kan de danser helemaal niet zien. Ik wel, dat wil zeggen, als ik door het schermpje van mijn telefoon kijk. Redouan Ait Chitt, de breakdancer in kwestie, is namelijk een van de 31 kunstenaars die je tegenkomt in de onlinetentoonstelling (Im)possible Bodies. Als hologram in je huiskamer dus, of waar je ook kiest om de tentoonstelling te bekijken.

Ait Chitt is een prijswinnend danser en, zo vertelt het persbericht, een trotse drager van het predicaat ‘cyborg’. Hij draagt prothesen omdat zijn lichaam bij zijn geboorte om onverklaarbare reden zes onderdelen miste. 

Voor wie bij het thema cyborgs alleen aan sciencefictiontaferelen denkt, gaat er op (Im)possible Bodies een wereld open. Mensen zijn allang cyborgs, vertelt cabaretier Vincent Bijlo, wiens stem je door de tentoonstelling gidst. Al eeuwenlang gebruiken we prothesen en technologie om de mogelijkheden van ons lichaam op te rekken. En wat te denken van smartphones? Die zijn dan misschien nog niet letterlijk aan ons lichaam vastgegroeid, het scheelt in de meeste gevallen niet veel.

Passend dus, dat deze tentoonstelling online plaatsvindt. Als in een computerspel beweeg je door virtuele tunnels op zoek naar de kunstwerken die erin verscholen liggen. In veel kunstwerken die je onderweg tegenkomt wordt, net zoals in de dansperformance van Ait Chitt, geëxperimenteerd met augmented reality. Scan een QR-code, richt je telefoon op een hoek van de kamer en er verschijnen beelden in de ruimte die je zonder je telefoon als extra zintuig niet kunt zien. Ook dat past goed bij het onderwerp. Je kijkt niet alleen naar cyborgs, je ervaart ook dat je er zelf eentje bent.

Wat voor cyborgs willen we worden? Kunnen we onze cyborgkwaliteiten inzetten voor een betere wereld? Of wordt de technologie ons uiteindelijk de baas? Het zijn spannende vragen die curator in deze tentoonstelling opwerpt. In de kunstwerken wordt ermee gespeeld en ook zichtbaar geworsteld. Lang niet alle vergezichten komen digitaal even goed uit de verf. De intrigerende, op darmmicroben geïnspireerde gezichtsprothesen van Valerie Daude zou je in het echt willen zien (of liever: dragen), de demonstratievideo voelt als een slap aftreksel. Het is een van de vele momenten in de tentoonstelling waarop je een schets van een kunstwerk te zien krijgt in plaats van het kunstwerk zelf.

Dat je geen technologische foefjes nodig hebt om een futuristische ervaring neer te zetten laat Johanna Bruckner zien in het videokunstwerk Molecular Sex, een wervelende droomscène waarin seksbots, mensen en dieren in elkaar overvloeien. Een andere uitblinker in deze categorie is Noam Youngrak Son, die het alledaagse format van een talkshow gebruikt om een bizarre toekomstfantasie tot leven te wekken. Aan de hand van fictieve interviews roept de kunstenaar een wereld op waarin mensen (of cyborgs?) handelen in virussen. De video is eenvoudig in opzet en prikkelt juist daardoor de verbeelding.

Het gebruik van augmented reality pakt soms goed uit om toekomstvisioenen dichterbij te brengen, in andere gevallen is het niet meer dan een gimmick. Een positief voorbeeld is het werk Neil Harbisson, die een techniek ontwikkelde waarmee je kleuren kunt horen. Dat gaat letterlijk zingen wanneer je zelf in de virtuele ruimte aan het componeren slaat. Anders is dat bij de collages van monsterlijke vrouwenlichamen die Viviane Sassen maakte. Eventjes is het leuk dat je ze via je beeldscherm door de ruimte kunt laten zweven, uiteindelijk voegt het inhoudelijk noch visueel iets toe.

Het blijft zoeken dus, met zo’n digitale tentoonstellingsvorm en met het toepassen van nieuwe technologieën. Ook als ze juist zo goed aansluiten bij het thema. Dat niet elk kunstwerk even sterk overkomt doet echter geen inbreuk aan de ervaring van (Im)possible Bodies als geheel. De rijkdom aan ideeën en experimenten, geslaagd of minder geslaagd, maken van (Im)possibe Bodies namelijk meer dan alleen een virtuele tentoonstelling. Het is vooral een digitale ideeënbank voor toekomstdromen en nachtmerries. Een die je meer dan eens zult willen bezoeken. En dat kan. Gewoon vanuit je huiskamer, zo vaak als je wilt.

Festivalsfeer

Oorspronkelijk moest (Im)possible Bodies naast een virtuele tentoonstelling ook een fysiek festival worden, met interactieve installaties op zes locaties in Den Bosch. Door de nieuwe coronamaatregelen zag de organisatie zich genoodzaakt de fysieke tentoonstelling op het laatste moment af te blazen. Aan de hand van een uitgebreid randprogramma wordt t/m 1/11 online toch een festivalsfeer neergezet, met liveperformances in het digitale auditorium, muziekoptredens, paneldiscussies en workshops. Wie na afloop wil borrelen en napraten met medebezoekers, kan daarvoor terecht in de digitale bar Cantina.

(Im)possible Bodies

Beeldende kunst

★★★☆☆

Samengesteld door Ine Gevers, Stichting Niet Normaal.

Online te bezoeken op impossiblebodies-experience.nl (online-expositie) en impossiblebodies.nl (informatie).

Onlinefestivalprogramma t/m 1/11, onlinetentoonstelling te bezoeken tot eind 2021.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden