Review

Im Labyrinth des Schweigens is stug en ouderwets

In Im Labyrinth des Schweigens wordt de Auschwitzhorror soms te veel uitgespeeld. De film, deels op feiten gebaseerd, is een beetje stug, ouderwets tv-achtig.

Still uit Im Labyrinth des Schweigens.Beeld -

Hij maakte de Tweede Wereldoorlog niet bewust mee. Over zijn vader ging het verhaal dat-ie de nazi's haatte, maar de jonge jurist Johann Radmann heeft het hemzelf nooit horen vertellen: vader Radmann geldt sinds 1945 officieel als vermist, na gevechten aan het oostfront. Dat is een van de redenen waarom de oorlog Johann niet loslaat.

Het doortimmerde, op feiten gebaseerde drama Im Labyrinth des Schweigens begint in 1958, in Frankfurt am Main, waar Johann de aangewezen persoon lijkt om het schimmige verleden van de vele 'foute' Duitsers die na de oorlog ongestraft en vrijwel geruisloos weer in het alledaagse opgingen, boven tafel te krijgen. Immers: 'Je dacht toch niet dat alle nazi's na de oorlog in lucht zijn opgegaan?' Van de gruwelen in Auschwitz, zo toont de film, hadden slechts weinigen gehoord. Radmanns werk, dat in werkelijkheid door meerdere juristen werd uitgevoerd, was de aanzet tot het Auschwitzproces van 1963, waarin het verlamde stilzwijgen van post-nazi-Duitsland voor het eerst echt werd doorbroken.

Alexander Fehling (Inglourious Basterds) speelt Johann met overtuiging: als zo'n typisch bevlogen en idealistisch personage dat dwars tegen de stroom in roeit, waarschuwingen van zijn omgeving negerend en onbevreesd wanneer de eerste steen-met-hakenkruis door de ramen vliegt. Hij ploetert door uitpuilende archiefkasten en voert uitgebreide gesprekken met overlevenden uit het kamp - tijdens hun gedetailleerde uiteenzetting van de Auschwitzhorror wordt de geluidsband gevuld met koorzang. Het zijn momenten waarop de ernst net iets te veel wordt uitgespeeld. Een beetje stug is het soms. Ouderwets tv-achtig.

De complexiteit van het zwijgen

Ook zijn identificatie met het onderwerp van onderzoek, de lichte verwondering wanneer hij zich realiseert dat Josef Mengele er op foto's niet eens zo onsympathiek uitziet, voelt een tikje te verklarend. De film maakt tegen die tijd tenslotte volop duidelijk dat tijdens de oorlog het kwaad in iedereen kon huizen, dat het Neurenbergproces van '45-'46 in de verste verte geen definitief gevoel van gerechtigheid bewerkstelligde, dat de oorlog in zekere zin gewoon werd doorgevoerd, dankzij een collectief zwijgen.

Het drama veert desondanks op als het dossier van zijn vader op Johanns bord komt. De twist die volgt verrast allesbehalve, maar maakt een groots, allesomvattend en grotendeels ongrijpbaar drama persoonlijk voelbaar. De vertelling mag wat houterig zijn, Im Labyrinth des Schweigens legt uiteindelijk wel de complexiteit van het zwijgen bloot.

Im Labyrinth des Schweigens. Regie: Giulio Ricciarelli Met Alexander Fehling, André Szymanski, Friederike Becht, Johannes Krisch. 112 min., in 32 zalen

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden