InterviewIlse DeLange

Ilse DeLange: ‘Ik weet hoe belangrijk televisie kan zijn voor muzikanten’

In Hilversum heerst nog altijd het idee: muziek is een zapmoment. Onzin, vindt Ilse DeLange. In het tv-programma Pop22 presenteert ze met Matthijs van Nieuwkerk optredens van gevestigde én nieuwe namen. De Volkskrant dook samen met haar in de muziek-tv-archieven.

Sander Donkers
null Beeld  Paul Bellaart
Beeld Paul Bellaart

In een luistertest of een gezamenlijke duik in haar platenkast heeft Ilse DeLange niet zo’n zin. ‘Ik ben absoluut geen muziekencyclopedie’, zegt ze. ‘Zeker niet als het over de Nederlandse popmuziek gaat. Ik ben ook nooit iemand geweest die naar platenzaken ging om te weten wat er speelt. Toen ik de leeftijd kreeg om met mijn klasgenootjes naar concerten te gaan, stond ik zelf al op de bühne, dus dat kwam er niet echt van.

‘Alles wat ik van vroeger ken, ken ik eigenlijk via de radio. Die stond bij ons thuis altijd aan. Radio 3, met de hits. KRO’s Countrytime, vooral omdat mijn moeder dat zo mooi vond, die emotionele liedjes. En vaak ook wat we de ‘de geheime zender’ noemden, de piraat, met het levenslied. Alles van Benny Neyman kan ik zo meezingen. Ik was naar alles nieuwsgierig, maar ik had nooit van die sterke voorkeuren.’

Toch zouden we graag een beetje wroeten in haar muzieksmaak, al was het maar omdat de zangeres initiator en medepresentator is van het nieuwe, ambitieuze muziekprogramma Pop22, waarin bekende en minder bekende Nederlandse bands en artiesten live optreden op verschillende podia, met hun eigen repertoire, naar het voorbeeld van de heilige graal op dat gebied, het BBC-programma Later... with Jools Holland.

Eind 2019 stuurde ze hierover een berichtje aan Matthijs van Nieuwkerk, die meteen enthousiast reageerde. Nu zijn er de eerste twee afleveringen. Een ‘examen’, zoals Van Nieuwkerk het noemt in de introductie. ‘We hebben er flink voor moeten vechten’, zegt DeLange, ‘want in Hilversum heerst nog altijd het idee: muziek is een zapmoment. Tenzij het een talentenjacht is, of iets anders met een wedstrijdelement. Ik denk: dat zou toch anders moeten kunnen, als je het mooi en zorgvuldig in beeld brengt, met aandacht voor hoe het nummer het best tot zijn recht komt, en als je het uitzendt op primetime op NPO 1. Iedereen houdt toch van muziek? Ik vind dat we onze popcultuur op een voetstuk moeten plaatsen, en daar wil ik graag voor knokken.’

Het ligt in de lijn van hoe haar carrière zich ontwikkelt, zegt DeLange. De laatste jaren werkt ze steeds vaker ook achter de schermen, veelal met jonge artiesten. Ze heeft inmiddels een eigen label, Spark Records. ‘Ik haal er enorm veel voldoening uit om mijn kennis en ervaring te delen, en anderen een duwtje in de goede richting te kunnen geven. Dat begon zo’n beetje toen ik met Duncan Laurence ging werken voor het Songfestival. En dit programma is eigenlijk ook zoiets. Ik weet hoe belangrijk televisie kan zijn voor muzikanten. Ik heb er zelf ook veel aan gehad.’

Hoog tijd dus om haar een rijtje fragmenten en clips voor te schotelen uit de roemrijke Nederlandse muziekgeschiedenis op televisie. ‘Kom maar op’, lacht ze. ‘Als ik maar af en toe een bruggetje mag maken.’

MC Miker G & DJ Sven – Holiday Rap (Veronica’s Countdown, 1986)

‘Haha! We are going on a... Summer holiday. Dit zong ik zeker mee. Hoe oud was ik toen? 9? Niet veel later liep ik er zelf ongeveer zo bij, als een hiphopper. Petje op, halfhoge sneakers, een baggy spijkerbroek die je ín je sokken propte. Ik had twee oudere broers en zag eruit als een halve jongen.

‘Muzikaal heb ik altijd een soort dubbelleven geleid. Ik ben nooit echt zwaar fan geweest van iemand, had ook nooit posters aan mijn muur hangen. Aan de ene kant deed ik vrolijk mee met alles wat mijn leeftijdsgenoten fantastisch vonden. Michael Jackson, Madonna, alles wat toen groot was, vond ik geweldig.

‘Daarnaast was er al vroeg de liefde voor country en americana. Van huis uit, ja, al was het niet zo dat de kasten ermee vol stonden. Ik geneerde me er wel een beetje voor, want niemand van mijn leeftijd hield van country, maar ik voelde toch een natuurlijk soort aantrekkingskracht.’

Doe Maar – Is dit alles (TopPop, 1982)

‘Ach, Henny Vrienten. Wat een verlies. En wát een onverwoestbaar nummer, hè? Mijn oudere broer zat hier heel diep in, die had ook buttons en dat soort zaken. Ik heb die gekte niet bewust meegemaakt. In 1982 was ik nog te klein om bij Henny Vrienten te denken: wat een sexy man – wat ik nu wél denk. Nou ja, die outfit (een helblauw glimmend broekpak, witte haarband, red.), daar kun je natuurlijk over discussiëren, haha. Maar het is in elk geval uitgesproken, en dat is goed. Bij die andere jongens zie je dat ze er eigenlijk liever niet uit willen zien als een popster, maar Henny had daar een scherp oog voor, en daar hou ik wel van.

‘Gek trouwens dat iedereen in die tijd nog playbackte. Vaak heel slecht, met zichtbare tegenzin. Gewoon midden in een zin stoppen. Maar ze konden ook niet weigeren, want daarvoor waren programma’s als TopPop en Countdown veel te belangrijk. In Duitsland is playbacken nog heel gewoon, maar bij ons zie je het nauwelijks meer. Fijne ontwikkeling, vind ik. Ik speel ook het liefste live, en als dat technisch te ingewikkeld is, doe ik liever een akoestische, afgeslankte versie. Je kunt dan gewoon veel meer emotie overbrengen op een publiek dan wanneer je je eigen plaat staat te playbacken.’

Duncan Laurence – Arcade (Songfestival, 2019)

‘Na mijn deelname met The Common Linnets ben ik altijd in contact gebleven met het festivalcomité. Ik ben erg nieuwsgierig naar wie er gaat, en ze vroegen mij weleens om mijn mening. In 2019 was ik kritisch over de inzending die aanvankelijk was gekozen, waarop Daniël Dekker vroeg: wat zou jij dan kiezen? Toen bedacht ik dat ik bij The Voice een jongen in mijn team had die heel goed zong en zelf ook prachtige liedjes schreef. Hij stuurde me soms wat op, om me op de hoogte te houden van zijn ontwikkeling.

‘Ik zocht de links op, het eerste liedje dat ik hoorde was Arcade, en ik wist onmiddellijk: ja hoor, dít is het. Duncan was er al mee langsgegaan bij alle grote platenlabels, maar iedereen zei: kom later maar terug. Ik ben echt op de barricade gaan staan voor dat nummer. Ik ken inmiddels natuurlijk heel veel mensen uit alle disciplines. Al die deskundigheid heb ik bij mekaar gehaald, Duncan in het midden, en hop: dat liedje duizend keer geluisterd en helemaal gemillimeterd. Waar zit de spanning? Hoe moet het op het podium en het licht? Vervolgens heb ik tot aan de finale als een leeuw gevochten om het ook precies voor elkaar te krijgen zoals we het hadden bedacht, tot op het punt dat iedereen me bloedirritant vond. Want als ik iets in mijn hoofd heb, ben ik wel een strebertje.

‘Voor mij was het cruciaal dat hij zich kon presenteren als de echte songwriter die hij toen al was, achter een vleugel dus, niet als een of andere glamourzanger. Dat is wel een link met Pop22, want daarin draait het ook nadrukkelijk om het eigen werk. Ik wil niet zuur klinken, maar in Nederland wordt muzikanten op televisie wel heel vaak gevraagd covers te spelen. Dat is soms dubbel: best leuk, het hoort er een beetje bij en je bent blij met elke mogelijkheid om jezelf te kunnen promoten. Het is best begrijpelijk dat je in talkshows een dienende rol hebt, en er is de laatste jaren ook veel ten goede veranderd, maar ik weet dat veel artiesten er af en toe wel van balen, en denken: in die tijd had ik ook mijn eigen liedje kunnen spelen, waarin ik mijn ziel en zaligheid heb gelegd. Daarom vond ik dus dat er een programma moest komen waarin alles in dienst staat van de originele songs. Best onlogisch dat dat niet meer bestond.’

Lois Lane – It’s the First Time. (Clip uit 1989)

‘God, dit is helemaal mijn mavo-tijd. Ik was 12 en vond die meiden echt supercool. Ik heb nog een liedje van ze gezongen, in het neul-hok, het ‘kletshok’, waar we altijd hingen. Maar ik heb hen nooit gezien als een voorbeeld. Er waren in die tijd inderdaad niet veel vrouwelijke Nederlandse artiesten waaraan je je kon spiegelen. Tegenwoordig speelt zoiets veel meer, denk ik, met artiesten als Billy Eilish, die echt een generatie vertegenwoordigen.

‘Daar hield ik me destijds helemaal niet mee bezig, misschien ook omdat ik zelf als zangeres al vroeg in een heel andere scene terechtkwam. Country was een toch beetje ouwemensenmuziek. Ik speelde in Silver Streak, later in Cash on Delivery – echt van die countrynamen – met muzikanten die vaak veel ouder waren dan ik. Coverbands trouwens. Dat was indertijd een ding.’

Ilse DeLange – Just Like the Moon en When We Don’t Talk. (Live bij Paul de Leeuw, 1998)

‘Ach wat leuk, de gele bank! Mijn eerste keer op tv, vlak voordat mijn eerste single uitkwam. Dit is echt het moment dat alles in een stroomversnelling bracht. Ik mocht van de platenmaatschappij alleen een klein stukje van een liedje doen, want mijn plaat was nog niet uit – alsof mensen het dan zouden stelen! Ik was bloednerveus. Televisie, dat stond torenhoog bij ons. Paul was op het toppunt van zijn roem. Kijk dat koppie van me, je kunt wel zien dat ik geen idee had wat er allemaal stond te gebeuren. Maar het had een sneeuwbaleffect: meer tv-optredens, meer live-optredens. Ik weet nog precies: die zomer, op een festival in Nijmegen, zag ik voor het eerst dat mensen meezongen met, nou ja, míjn liedjes, in plaats van dat ze bier gingen halen als ik opkwam. Dat ik besefte: o, zo kan het óók. En ja, dat is de kracht van televisie.’

Skik - Op fietse (Clip uit 1997)

‘Daniël! Of nee: Skik natuurlijk. Daniël Lohues maakte in het begin deel uit van The Common Linnets, drie jaar geleden was hij nog bij me in de studio in Los Angeles, toen ik daar een plaat opnam met producer T Bone Burnett. Ik beschouw Daniël als een goeie vriend, al zien we elkaar niet veel. Toen Op fietse uitkwam, kende ik hem nog niet, maar ik vond het meteen fantastisch. Ik houd erg van dat rootsy geluid.

‘Misschien kwam het ook een beetje omdat ik wist dat Daniël in mijn geboorteplaats Almelo had gewoond en verkering had met Daphne Bunskoek. Sowieso: onze kant van het land, je bent toch een beetje chauvinistisch. Skik klonk cool, niet melig. Ik was me er niet eens zo bewust van dat het Nederlandstalig was en werd gezongen in een streekdialect uit het oosten. In elk geval bracht het me niet op het idee om zelf in het Nederlands te gaan zingen. Ik heb mijn inspiratie eigenlijk altijd uit Amerikaanse muziek gehaald.’

Froukje ft. S10 - Zonder gezicht. (Clip uit 2022)

‘Prachtig. Froukje zit gelukkig ook in ons programma. Die combinatie van Nederlandstalige, poëtische teksten met een urban productie – of hoe zij dat zou noemen – ervaar ik echt als iets nieuws. Net als S10, en zoals ik zei Billy Eilish, denk ik dat zij de generatie van nu vertegenwoordigt. Mensen die naar binnen kijken, in contact staan met hun gevoel en dat ook analyseren – nou ja, dat maak ík op uit die liedjes. Ik kijk daar vol bewondering naar. En ik krijg er ook meteen zin van zelf weer liedjes te gaan maken.’

Dolly Parton – Jolene (Clip uit 1974)

‘Je gaat me toch niet laten kiezen tussen Dolly, Emmylou Harris en Bonnie Raitt ofzo? Dat kan ik echt niet hoor. Maar dit is natuurlijk een klassieker. Vroeger werd er nog een beetje om Dolly gelachen door ‘serieuze’ popliefhebbers, tegenwoordig is ze bijna cult en neemt iedereen haar serieus als artiest en songschrijver – en terecht natuurlijk. Ik ken Jolene van kleins af aan, waarschijnlijk van KRO’s Countrytime. Dat programma zette mijn moeder altijd net een beetje harder.’

Hang Youth – Belastingdienst (VPRO On Stage, 2021)

Ze grinnikt breeduit bij het horen van razende punkgitaren. ‘Wat zingt-ie nou, joh? Belastingdienst? Haha. Ik heb On Stage helaas niet heel vaak gezien, maar het is een vergelijkbaar idee, al draait het dan specifiek om de keuze van één persoon (in dit geval die van Henny Vrienten, red.).

‘Of er in Pop22 ook plaats zou moeten zijn voor zoiets als Hang Youth? In principe wel, vind ik. Deze eerste twee uitzendingen hebben we echt beschouwd als een breekijzer. We moeten een punt maken en een groot publiek aanspreken. Dus hebben we bekende acts als Di-Rect en Davina Michelle gevraagd, maar ook Froukje en zelfs een nog helemaal onbekend talent. Als we straks een serie uitzendingen zouden mogen maken, kunnen we nog iets diverser programmeren. En dan zou ik het te gek vinden als er ook zo’n keiharde alternatieve band tussen zou staan. Alleen maar goed voor de dynamiek.’

Ga je zelf ook meespelen en zingen, zoals Jools Holland doet?

Lachend: ‘Een ministukje. Mijn gitaar staat naast me en er waren twee momenten waarop het logisch was dat ik die er even bij pakte. Maar het worden zeker geen moetjes, geen geforceerde jamsessies waarop niemand zit te wachten. Ik heb dit niet geïnitieerd om voor mezelf een podium te creëren.

‘Als presentators denk ik dat Matthijs en ik elkaar goed aanvullen. Hij is de ervaren interviewer, ik kan me waarschijnlijk beter verplaatsen in de kant van de artiest, en stel daarom soms heel andere vragen. Maar ik zie het als mijn belangrijkste taak om de artiesten te helpen hun songs zo perfect mogelijk over het voetlicht te brengen. We hebben een heel goed creatief team, en we staan ook zeker open voor de input van de artiesten zelf. Ik vond het geweldig om te merken dat sommige van hen echt heel sterke ideeën hebben over hoe ze te zien willen zijn.

‘Mede daarom denk ik dat het iets bijzonders is geworden. Een programma als dit is vaker geprobeerd, maar ik hoop dat we ditmaal de sleutel in handen hebben. Of dat er, als het ons niet lukt, iemand opstaat die het toch wéér gaat proberen. Want dat muziek een zapmoment zou zijn... Ik vind eigenlijk dat we dat gewoon niet moeten accepteren.’

Ongekende passie

Maandag 16 mei, tijdens de uitreiking van de Buma Awards, ontvangt Ilse DeLange de Buma Lifetime Achievement Award. De organisatie looft de ‘ongekende passie voor haar vak als componist, performer, zangeres, coach en televisiemaker’. Bijna 25 jaar geleden brak DeLange door met het debuutalbum World of Hurt, sindsdien volgden er nog 15 albums, die samen 18 keer ‘platina’ werden. Ze won zes Edisons, ruim 45 awards in Europa en één Amerikaanse Country Music Award.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden