Illusie

DE overeenkomst tussen ir. Manusama en dr. Eijk: allebei iets gedaan dat we niet meer bon ton vinden - de éen zestig jaar geleden, de ander zes....

Jan Blokker

Dat is misschien meteen ook het verschil. De NSB bestaat niet meer, de kerk van Rome nog wel.

Voor de gewezen president van de Zuid-Molukse regering in ballingschap pleit verder dat hij dood is, terwijl de zojuist benoemde bisschop van Groningen de indruk maakt een vitale veertiger te zijn die nog jaren meekan. Hij heeft bovendien voor zover bekend zijn moraaltheologische veroordeling van de homoseksualiteit niet herroepen; Manusama daarentegen werd na een veelbelovende partijcarrière - bloksecretaris in Bandoeng! - in 1940 op eigen initiatief alsnog politiek correct.

Maar hoe fout kun je ze allebei precies noemen in de eeuwige oorlog tussen verlichting en obscurantisme?

Dat Manusama als jonge Indischman wel wat zag in Mussert (ook ingenieur tenslotte), lijkt me logisch: het wemelde in de kolonie van idealistische nationaal-socialisten - hare majesteits gouverneur-generaal heeft in die jaren tot twee keer toe de leider van de 'beweging' ontvangen alsof hij toen eigenlijk al de leider van het Nederlandse volk was. Als het binnen het koninkrijk politiek ergens niet helemaal pluis was, dan wel in Batavia.

Voor Eijk gelden misschien nog wel meer verzachtende omstandigheden.

Geboren in het decennium van het bisschoppelijk mandement. Tot wasdom gekomen in de jaren van het afschrikwekkende Vaticaans Concilie en de liederlijke exodus van paters jezuïeten die het op voorbeeld van Huub Oosterhuis met vrouwen (of erger) gingen houden. Dus door verstandige roomse ouders naar de kaderschool in Rolduc gezonden.

Dan leer je toch vanzelf dat het ter bewaring van elementaire normen en waarden uit moet zijn met condooms, de pil, en gedonderstraal met jongetjes dat nooit tot liefde, laat staan tot progenituur kan leiden?

Dus Eijk is met hart en ziel lid van het Vaticaan gebleven.

Manusama hield uiteindelijk meer van koningin Wilhelmina dan van Mussert, dus toen Mussert in 1940 het Oranjehuis verried was voor hem de maat vol. Maar stel al dat Eijk in z'n hart meer van Beatrix dan van Johannes Paulus II zou houden (wat natuurlijk niet zo is) - is er toch nooit een moment geweest dat hij naar eer en geweten tussen die twee had moeten kiezen?

Dat is het handige bij die papen: ze kunnen ultramontaan zijn, en op Koninginnedag toch de Nederlandse vlag uitsteken. Maar dan ook nog hoera roepen voor homoseksuelen - dat is net één ding te veel gevraagd.

Die dingen lijken me zo vanzelfsprekend, dat ik nooit begrijp waarom de 'ontdekking' van die paar college-dictaten tot de verkettering van die ene Eijk moet leiden. Die man is overtuigd lid van een sekte - die is als het ware bloksecretaris in Groningen van de Rooms-Katholieke Kerk. Zelf zag hij tot dusver geen reden om z'n lidmaatschap op te zeggen, dus hij blijft, nogal wiedes en nogal respectabel, loyaal vinden wat ze in Rome zeggen. Dan moet je toch niet - wat in Nederland steeds gebeurt, in Trouw, door de Acht Mei Beweging, binnen de homoseksuele R.K.-werkgroep, in de Volkskrant - die ene bisschop de schuld geven? Dan moet je ten strijde tegen de sekte.

Maar in de commentaren lees ik nooit dat de paus eigenlijk moet worden verboden.

Het is vermoedelijk het oude communisme-met-een-menselijk-gezicht-verlangen: rooms en toch een beetje verlicht.

Bleek toen ook al een illusie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden