'Ik zie mijn lucide dromen nu meer als ontdekkingsreizen'

Alsof ze gewoon zijn atelier zijn binnen gelopen, zo zien de figuren van de succesvolle Canadese kunstenaar David Altmejd eruit. Ze zijn nu voor het eerst in Nederland te zien.

Figure with Cantaloupe Shoulders, 2013. Beeld Xavier Hufkens, Brussels
Figure with Cantaloupe Shoulders, 2013.Beeld Xavier Hufkens, Brussels

Het Canadese paviljoen in de belangrijkste internationale kunstmanifestatie, de Biënnale van Venetië, is een bescheiden gebouwtje. Maar voor wie in 2007 de installatie van David Altmejd betrad, leek die ruimte eindeloos. Een bizar spiegelparadijs ontvouwde zich daar, vol met opgezette dieren en fantasiebeesten. Een reusachtige pop met een uiltje in zijn schedel en kristallen in zijn oren, zat op de grond. Alsof-ie uitrustte.

Altmejd had een andere werkelijkheid gemaakt, waar andere regels gelden: die pop leek al half vergaan, maar zat erbij alsof hij elk moment weer zou kunnen opstaan. Altmejds rare universum is sindsdien alleen maar uitgedijd; de kunstenaar uit Montréal heeft er wereldwijd succes mee. Een deel is nu te zien in Kunsthal KAdE in Amersfoort: reuzen, hoofden op stokken, weerwolven en ook een man in pak met een vogelhoofd. Steeds die ongrijpbare, surrealistische voorstellingen waaraan Altmejd blinkende materialen heeft toegevoegd.

Als Altmejd (42) rondleidt in zijn tentoonstelling, blijkt dat hij zelf ook niet kan uitleggen welke regels in dit sprookje gelden. Hij wil zelfs doen geloven dat de sculpturen even ongrijpbaar voor hem zijn als voor de kijker. Tijdens het maken verliest hij namelijk de controle, zegt hij. Net als de voorstellingen die hij maakt, lijkt hij daarmee verwant aan de surrealisten. Maar waar zij de controle loslieten om zich door hun onderbewustzijn te laten leiden, wil Altmejd juist dat zijn kunstwerken 'zichzelf' maken. 'Soms sta ik echt hardop te gniffelen in mijn atelier om wat ik zie gebeuren.' Dan stopt hij bijvoorbeeld glazen ogen in een sculptuur en blijkt die een kwaaie oogopslag te hebben: 'Daar ga ik dan mee verder.'

Allies, 2015. Beeld Xavier Hufkens, Brussels
Allies, 2015.Beeld Xavier Hufkens, Brussels

Maar dat beeld met plastic meloenen in zijn schouders (zie afbeelding boven), hoe kwam dat dan tot stand? Het is moeilijk voor te stellen dat die figuur, terwijl hij werd gemaakt, de kunstenaar sommeerde om een meloen te halen. Nee, zegt de beeldhouwer, die meloenen had hij nog ergens liggen. Hij experimenteerde tot hij de compositie vond kloppen, al weet hij ook niet waarom.

Altmejd noemde het Figure with Cantaloupe Shoulders. Stelt deze bebaarde figuur misschien een godheid voor? Altmejds opa? Een sjamaan? Altmejd geeft geen krimp. En nee, koosnaampjes voor zijn wonderbaarlijke schepsels heeft hij niet. Ook voor hem is dit gewoon de man met meloenenschouders, alsof hij hem op een dag zo aantrof in zijn atelier.

Altmejd ging naar de kunstacademie in Montréal om schilder te worden. Maar hij ontdekte dat zijn sculpturen grotere impact hadden: 'Het is geweldig driedimensionaal te werken. Sculpturen verhouden zich tot je lichaam, ze ademen dezelfde lucht als wij.' Zijn inspiratiebronnen destijds waren dan ook geen schilders. Hij noemt fotograaf Cindy Sherman, installatie- en performancekunstenaar Paul McCarthy en filmmaker David Lynch. Vooral het ongemak dat hun foto's, performances en films opwekken, sprak hem aan: 'Zij mengen humor met tragedie.'

Wereldwijd

David Altmejd (42) werd geboren in Montréal. Na de kunstacademie in Montréal studeerde hij verder aan Columbia University in New York, waar hij is blijven wonen. In 2007 vertegenwoordigde hij Canada op de Biënnale van Venetië met zijn installatie The Index. Zijn kunstwerken zijn aangekocht door museale collecties wereldwijd: in Peking, Ottowa, New York en Parijs.

Dat soort uitersten brengt hij samen in zijn sculpturen. Toen hij een minimalistische fase doorliep op de kunstacademie en tafels met lichtbakken maakte, wilde hij die vervolgens 'infecteren', vertelt hij. Dus bedacht hij iets vies om op zo'n tafel te leggen. De kop van een weerwolf werd het: 'Vreemd, maar toch menselijk.'

Die weerwolven bleven in daaropvolgende werken terugkeren, zoals in de installatie The Builders (2005) in Kunsthal KAdE. Die bestaat uit een wirwar van materialen (spiegeltjes, plexiglas, lampen, kristallen, gouden kettinkjes) waarin twee weerwolven in standje 69 verwikkeld zijn. Nee, dit soort spannende plaatjes komt echt niet uit zijn dromen, zegt Altmejd, deze houding ontstond zomaar in zijn atelier.

Wel droomt Altmejd lucide, al sinds hij puber is: hij kan terwijl hij droomt zijn droom beïnvloeden. 'Vroeger ging ik vooral op zoek naar seks. Dat is makkelijk als je zelf je droom regisseert. Maar nu zie ik mijn lucide dromen meer als ontdekkingsreizen.' Volgens Altmejd hebben die dromen hem geholpen 'de architectuur van zijn hoofd' beter te begrijpen. 'Het bijzondere is', zegt hij, 'dat een menselijk hoofd van binnen groter is dan van buiten: in een mensenhoofd past een universum! Dat probeer ik in mijn kunst te laten zien.' Al die spiegels, doorkijkjes en gaten in zijn sculpturen helpen daarbij. Zoals dat Canadese paviljoen in Venetië ineens heel groot leek dankzij alle weerspiegelingen.

Self-Fiction, dubbelsolo David Altmejd & Friedrich Kunath, Kunsthal KAdE, Amersfoort, t/m 1/1/2017

L'angle, 2016. Beeld Xavier Hufkens, Brussels
L'angle, 2016.Beeld Xavier Hufkens, Brussels
Le fond, 2016. Beeld Xavier Hufkens, Brussels
Le fond, 2016.Beeld Xavier Hufkens, Brussels
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden