interviewJulia Ducournau

‘Ik wilde laten zien dat geweld in ieder van ons zit, dus ook in vrouwen’

De Franse regisseur Julia Ducournau. Beeld Getty
De Franse regisseur Julia Ducournau.Beeld Getty

De Franse regisseur Julia Ducournau (37) kan er niet tegen dat vrouwen ‘bij voorbaat al als slachtoffer gelden’. Ze vertelt waarom ze bij het vrouwelijke hoofdpersonage in haar film Titane koos voor een ijskoude psychopaat.

Het is een paar dagen voor Julia Ducournau tamelijk onverwacht de Gouden Palm zal winnen, pas als tweede vrouwelijke regisseur in de geschiedenis, na Jane Campion (The Piano). De 37-jarige Française zit op een dakterras in Cannes, fier rechtop, te midden van een handjevol overwegend mannelijke interviewers. Een van hen vraagt wat ze ervan vindt dat geweld – er zit behoorlijk wat geweld in haar winnende film Titane – zo vaak wordt gezien als iets typisch mannelijks?

Krachtig blaast Ducournau de rook van haar dunne sigaret uit. ‘Zo wordt dat gezien, ja’, beaamt ze. ‘Zelf denk ik niet dat het zo is. Het is wel een stereotype dat vrijelijk rondwaart. Toen ik het idee voor Titane had, vond ik het eerst moeilijk om vanuit het hoofdpersonage te schrijven. Het is immers een psychopaat, dat hoofdpersonage, dus je kúnt je niet zomaar in haar verplaatsen. Maar er moet toch iets zijn wat me met haar verbindt, dacht ik.

‘En toen herinnerde ik me de keren, helaas vele keren, dat ik ben aangerand, bijvoorbeeld in de metro. Dat ik werd betast zonder dat te willen, door onbekende mannen. Het overkomt zo ongeveer iedere vrouw op de wereld. Echt, iedere vrouw die jullie kennen is dat overkomen, in mindere of meerdere mate.

‘Daar mijmerde ik dus over: hoe krankzinnig dat eigenlijk is. Want zo’n man die dat bij mij doet, bedenkt nooit dat ik wel eens een gestoorde vrouw zou kunnen zijn. Een vrouw die misschien wel een wapen bij zich draagt en hem subiet zou kunnen doden om zijn handtastelijkheid. Dat komt dus nooit in dat soort mannen op. Terwijl: als een vrouw alleen in de metro zit of door een steegje loopt, en een man komt haar tegemoet, dan zou die man ook best een heilige kunnen zijn, maar onze eerste reflex is toch die sleutels in je hand vastgrijpen en snel bedenken hoe je weg kunt komen áls er wat gebeurt.

‘Het is alsof mannen en vrouwen in twee totaal verschillende werelden leven, zodra ze de deur uit stappen. En dat maakt me woedend. O, je hebt geen idee hoe woedend dat me maakt.’

Ducournau trekt een wenkbrauw op, richt zich tot de vraagsteller: ‘Je kijkt verbaasd. Maar het zou jou ook woedend moeten maken. Weet je wat het is? Ik kan er gewoon niet tegen dat wij vrouwen bij voorbaat al als slachtoffer gelden, alsof het deel uitmaakt van het standaardpakket. Ook daarom was ik vastbesloten een behoorlijk eng vrouwelijk hoofdpersonage te kiezen voor mijn film: om te laten zien dat geweld in ieder van ons zit. En dat het wel genoeg is zo, met dat opgelegde slachtofferschap.’

De jonge Alexia in Titane. Beeld
De jonge Alexia in Titane.

In de surrealistische horrorfilm Titane krijgt Alexia, een jong meisje, na een auto-ongeluk een titanium plaat in haar hoofd aangebracht. Later, als ze als danseres op autoshows werkt én erop los moordt, raakt deze Alexia (rol van debutant Agathe Rousselle) zwanger van een blinkende Cadillac. Om zich, op de vlucht omdat ze gezocht wordt, als man voor te doen bindt ze haar zwangere buik met half-mechanische vrucht en haar smeerolie lekkende borsten strak af. Ze duikt onder op de kazerne van een steroïden spuitende macho-brandweercommandant (de Franse steracteur Vincent Lindon), die in haar – of hem – zijn verloren zoon herkent.

Je kunt zeggen dat Ducournau in haar film het oude, nog in vaste feminiene en masculiene patronen verdeelde Frankrijk laat versmelten met een nieuwe (of toekomstige) Franse samenleving. Toen ze in Cannes de hoofdprijs kreeg uitgereikt door juryvoorzitter Spike Lee, op de slotavond van het Franse filmfestival, sprak de Française de hoop uit dat de wereld meer ‘inclusief’ en ‘fluïde’ wordt. En verklaarde ze, hevig ontroerd, dat er uit het monsterlijke, waar haar film zo vol van zit, ook iets moois en krachtigs kan voortkomen.

 Vincent Lindon in Titane. Beeld
Vincent Lindon in Titane.

Tegen het groepje journalisten: ‘Het was voor mij echt een grote gok, hè, om een film te beginnen met een zuivere psychopaat: ze is ijskoud, geeft ons weinig om aan vast te houden. Daarom zit die ene scène er ook in (een gruwelijk moment van zelfverminking, waarbij sommige mensen bij de publieke voorstelling in Cannes wegliepen, red.). Dat zo tonen is de enige manier om je te laten voelen wat zij voelt.’

Een provocatie is die huiveringwekkende scène niet, redeneert Ducournau. ‘Provoceren, dat betekent voor mij iets gratuits doen. Iets waarbij je in de kern vooral jezelf vermaakt, als filmmaker, omdat je denkt dat iets een bepaalde reactie zal losmaken bij het publiek. Maar voor mij geldt: het móét kloppen voor het personage, anders doe ik het niet. En ik gebruik ook donkere humor, op momenten. Bijvoorbeeld tijdens die lange moordpartij (als Alexia al de nodige slachtoffers heeft gemaakt, maar een appartement tóch weer meer bewoners blijkt te huisvesten, red.). Die humor zorgt ervoor dat je toch iets voor haar voelt, dat je bij haar blijft. Soms sloop die lol er ook ongepland in, tijdens de opnamen.’

Spraakmakende keuze

Voor aanvang van het filmfestival van Cannes, afgelopen juli, stond Titane niet bovenaan in de polls. Maar toen juryvoorzitter van dienst Spike Lee de wervelende horrorfilm van Julia Ducournau de Palme d’Or had toegekend, klonk er tevredenheid: goeie, spraakmakende keuze. ‘Mijn film is niet perfect', zei Ducournau in haar dankwoord, ‘maar dat hoeft ook niet.’

Titane is pas de tweede speelfilm van de cineast, die doorbrak met kannibalistische coming-of-agehit Raw (2016), waarin een vegetarische student diergeneeskunde honger ontwikkelt naar mensenvlees. Ducournau is de dochter van twee artsen: haar vader is dermatoloog, haar moeder gynaecoloog. Aan die laatste vroeg ze, tijdens het schrijven van het script voor Titane, of het inderdaad mogelijk is om mensen te vermoorden door een pin in het oor te steken. Dan moet je wel heel hard en diep steken, adviseerde haar moeder. En daar houdt het hoofdpersonage Alexia zich keurig aan.

Een van de vele opmerkelijke scènes in Ducournaus film speelt zich af op een autoshow, waar de mechanische schoonheid van gepimpte auto’s wordt geëtaleerd met behulp van geobjectificeerd vrouwelijk schoon – zoals dat ook in het echt gebeurt bij dit soort gelegenheden. ‘Veel meer hoef je niet te zeggen, toch?’, zegt Ducournau. Je stopt wat mannen in het publiek, die kijken. En dan pik je wel op wat ik bedoel. Maar de scène verandert zodra Alexia zich al dansend losmaakt van die male gaze. Als ze haar gevoelens voor die auto en haar eigen lichaam in feite terugeist. Dan laat ik haar in de lens van de camera staren. Je kijkt niet langer naar haar, zij kijkt naar jou; nu word jij geobjectificeerd.’

Alexia als danseres op een autoshow. Beeld
Alexia als danseres op een autoshow.

Ducournau vond Agathe Rousselle, de 33-jarige vrouwelijke hoofdrolspeler van Titane, via sociale media. Ze wilde per se geen ervaren acteur of bekend gezicht, gezien de transformaties van het personage, waar het publiek in mee moet gaan zonder vooropgezet idee over hoe de acteur of actrice er normaal uitziet. Het mocht geen soort showacteren zijn, zo’n typische Hollywoodmetamorfose. Wel moest de geschikte kandidaat een androgyn iemand zijn, of het nu een man of vrouw betrof. ‘Ik wist dat veel scènes lastig zouden zijn voor Agathe, maar dat ik een vrouw was stelde haar wel gerust. Ik ben altijd heel transparant tegenover mijn acteurs, zeg altijd exact wat ik ga draaien. Bij de naaktscènes, en zeker bij de geboortescène, hadden we een kleine crew, die vooral uit vrouwen bestond.’

Vincent Lindon, die in Cannes al eens was bekroond voor het drama La loi du marché, kende ze al langer. ‘Hij is een vriend. Ik geloof dat hij toe was aan een rol waarin hij een andere kant van zichzelf laat zien.’ Zo zien we de zestiger, bekend van vele aardse en melancholieke rollen, hier ook gewoon eens naakt dansen, met zijn bonkige, gespierde lijf. ‘Hij was vooraf wel een beetje bang voor die dansscène. Ik heb hem niet gezegd hoe hij moest dansen, dat was aan hem.’

Dat haar film in de eerste recensies veelal een ‘horrorsprookje’ wordt genoemd, bevalt de regisseur maar matig. ‘Ik zou eerder van mythen spreken, die zijn zeer aanwezig in mijn werk. De vertelling van Ouranos en Gaia, de twee Griekse goden die de titanen verwekten. Die titanen zijn monstrueus, die zijn ongelofelijk groot en sterk. Titane volgt een traject: van het dierlijke in het begin tot iets zeer gewijds, de geboorte van een nieuwe mensheid. En ik zie het monsterlijke als iets positiefs, omdat het de norm doorbreekt.’

Anders dan bij haar speelfilmdebuut Raw (originele titel Grave) houdt ze voor de internationale release van Titane vast aan de Franse titel. ‘Titane betekent in het Frans titanium, maar zoals je wellicht weet gebruiken we in het Frans de laatste -e van een woord om dingen te feminiseren. Ik wilde dat woord titaan ook feminiseren. Zoiets kun je nauwelijks vertalen, dus dat doen we ook niet. En als mensen het niet begrijpen, dan moeten jullie van de pers het ze maar uitleggen.’

Titane  Beeld
Titane
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden