'Ik wilde een film maken over wat voor mij het moderne leven definieert'

Híj roemt haar aardse talent, zíj is geïmponeerd door zijn kennis van vrouwen. De Franse cineast Olivier Assayas schreef voor de rebelse steractrice Kristen Stewart de bovennatuurlijke thriller Personal Shopper en weet het zeker: er zit nog meer in haar.

Kristen Stewart als Maureen in Personal Shopper.

Het ís ook een wat dommige vraag van de pers, zwermend om actrice Kristen Stewart. De 26-jarige Amerikaanse zit aan een hoek van de tafel en kijkt vriendelijk naar de vragende gezichten. Of Woody Allen, Kelly Reichardt en Olivier Assayas, de drie eigenzinnige cineasten die haar onlangs regisseerden in een speelfilm, de personen zijn met wie ze graag werkt?

'Nee', antwoordt Stewart vrolijk. 'Ik werk liever met slechte regisseurs.'

En op de vraag of ze een overeenkomst ziet in de verschillende rollen die ze speelt.

'Eh ja... Ik.'

Vanwege haar rol als Bella in Twilight gold Stewart jarenlang als 's werelds meest geadoreerde Amerikaanse tienerster. Veel aanspraak op haar talent deed de vampierfilmreeks niet. Haar rol was beperkt, met weinig emotioneel spel. Dat ze meer kon was bekend: op haar 11de viel ze al op als dochter van Jodie Foster in David Finchers Panic Room, en Sean Penn castte haar voor een bijrol in zijn survivaldrama Into the Wild (2007).

De Fransman Assayas haalde de Amerikaanse naar Europa. Hij gaf haar een rol als assistent van de door Juliette Binoche vertolkte theater- en filmdiva in het arthousedrama Clouds of Sils Maria (2014). Dat beviel. De cineast bedacht vervolgens nóg een assistentenrol. 'Ik zocht een modern beroep', zegt de 61-jarige filmmaker met een bijna verontschuldigende glimlach. 'Ik wilde een film maken over wat voor mij het moderne leven definieert, met de spanning tussen krankzinnig materialisme en het verlangen naar iets spiritueels of abstracts. Ik dacht: wat is de meest vervreemdende baan in de hedendaagse samenleving? Dát moet mijn personage doen om rond te komen. Ik kwam uit bij de mode-industrie.'

Personal Shopper is één lange, vervreemdend lucide variant op de klassieke filmseance. Olivier Assayas maakte een grillige en hybride film; eentje die je steeds dieper zijn labyrint binnenvoert. Lees hier de recensie.

Het personage dat Assayas bedacht is personal shopper Maureen (gespeeld door Stewart). Het knechtje van de afwezige superster Kyra, voor wie ze kleding en juwelen uitkiest en aflevert. In Parijs, of waar dan ook. Ze is in de rouw, deze Maureen. En gevoelig voor geesten, net zoals haar onlangs overleden tweelingbroer die werkte als medium. 'Hij heeft beloofd haar een teken te geven vanuit het hiernamaals', zegt Assayas. 'Dus daar wacht Maureen op. Welbeschouwd zou je zeggen: sorry, dat gaat natuurlijk niet gebeuren, want zoiets bestaat niet. Maar... in de wereld van de film ligt dat anders. Als je elementen toevoegt uit het bovennatuurlijke genre verandert je vertelling. Ineens is er die dreiging, die spanning: wat als die andere wereld zich wél manifesteert? Dat brengt je als kijker dichter bij Maureen.'

In Personal Shopper speelt Assayas met het besef dat we middels onze smartphones - Maureen leeft praktisch in haar telefoon - ook voortdurend met onzichtbare, niet geheel reële werelden communiceren, bijna vergelijkbaar met een spiritistisch ritueel. We zijn aanwezig en afwezig tegelijk. 'Die telefoon is een invasie in ons leven', zegt de filmer. 'Niet enkel een andere manier van communiceren, maar een andere manier van leven, van denken.'

In de film zit een scène waarin Maureen een uitvoerige WhatsApp-conversatie voert met een omineus alwetende onbekende aan de andere kant. Stewart: 'Misschien is het een generatieding, maar ik ben geobsedeerd door tekstberichtjes, het perfectioneren van de interpunctie. Bij Maureen is dat ook een verdedigingsmechanisme. Ze verstopt haar gevoelige, kwetsbare kanten. Ze mist haar broer, ze gaat meer op hem lijken. Er zit iets androgyns in hoe ze zich presenteert.'

Regisseur Olivier Assayas is winnaar van Best Director Award tijdens het filmfestival in Cannes. Beeld EPA

De actrice heeft zelf geen personal shopper op de loonlijst staan. 'Wel een vaste stylist, al sinds mijn 12de of 13de. Je moet wel, als acteur. Ik kan niet zomaar stad en land afreizen voor de juiste kleding.' Ze plukt aan haar blauwe jasje. 'Trouwens, wat ik draag is niet van mij. Ik moet het weer teruggeven. Ach, er is niks verkeerd aan het waarderen van esthetiek.' Assayas schreef Personal Shopper speciaal voor Stewart. 'Daardoor was ik in eerste instantie wel angstig', zegt de actrice. 'Hij heeft al die tijd besteed aan iets waarvan ik niet wist of het wel in me zat. Maar Olivier weet echt hoe je een verhaal vanuit een vrouw vertelt. Ik vind het vreselijk om te benoemen, maar er zaten dingen in het script, kleine observaties, waarvan ik dacht: wow, hoe weet je dat over ons? Heel cool.'

In de film presenteert Assayas het bovennatuurlijke op niet-ironische wijze, door wat te kwalificeren valt als een Parijse arthousefilm. In Cannes, waar de film het afgelopen jaar in wereldpremière ging, ontlokte die wat hoongelach bij vooral de Franse critici: zo hoorde het niet. Assayas was er niet van onder de indruk.

'Weet je, ik was als tiener gefascineerd door André Malraux, een groot Frans schrijver die met mijn moeder bevriend was. In La métamorphose des dieux (1957) legt hij uit hoe de goden van de oude wereld in de musea als kunstvormen belandden. En hoe kunst een substituut werd voor religie en onze connectie met het hogere. Dat is me altijd bijgebleven. Ook de geschiedenis van abstracte kunst is niet los te zien van het mysticisme. Ik heb nooit echt geloofd in het occulte. Maar we hebben, denk ik, allemaal een stem in ons die zegt: wat we zien, is niet de totaliteit van de menselijke ervaring.'

Trump twitterde over Stewart

Ze werden in herinnering gebracht, vorige week in de Amerikaanse pers: de serie tweets van Donald Trump over actrice Kristen Stewart, in 2012. Een paparazzo had de actrice, toen 22 jaar, betrapt in de armen van een ander terwijl ze een relatie had met acteur Robert Pattinson uit Twilight. Schandalig, vond Trump, die het 'honds' gedrag noemde van de actrice. Vooral het feit dat de geliefden een poging ondernamen de relatie te herstellen, zat de vastgoedmagnaat dwars. Stewart zou wéér vreemdgaan, twitterde de huidige president. '100% zeker! Heb ik het ooit mis? Je kan veel beter Robert. Wees slim!'

Charles Gilbert, de Franse producent van zowel Walter Salles' Kerouac-verfilming On the Road (2012, ook met Stewart) als de films van Assayas, had erop aangedrongen dat de cineast de actrice zou ontmoeten. 'Eerst dacht ik: jaja, je wilt haar omdat we de film dan makkelijker kunnen financieren', zegt Assayas. 'Maar Charles had gelijk. Nu vind ik haar de meest opwindende actrice van dit moment. Toen ik Clouds of Sils Maria met Kristen maakt, raakte ik gefrustreerd: haar personage was vrij eendimensionaal. Ik wilde méér met haar doen. Ook nu denk ik dat er nóg meer inzit. Ze is uniek. Waardoor? Ze heeft iets rebels en iets aards. Anders dan de meeste Hollywoodsterren van haar generatie acteert ze instinctief.'

Stewart: 'Op de set van On the Road zei ik tegen Charles: 'Er was een Franse producent nodig om On the Road te verfilmen? Wij Amerikanen wachten er al vijftig jaar op! Toen vergeleek Charles het maken van films met de eerste reis naar de maan: het is riskant, je kunt sterven... Dát is het, dacht ik. En als je me nu vraagt: was je al langer van plan om met Europese filmmakers te werken? Nee, dat had ik niet van tevoren bedacht. Maar in Amerika is de bereidheid om films te maken die niet zijn verzekerd van succes zo klein, dat ik vanzelf hier terechtkwam.'

Ze is geen karakteracteur, vindt Stewart. 'Ik ken vrij veel acteurs die zeggen dat ze zich verstoppen in een personage. Ik heb het gevoel dat ik mijn beste werk lever als ik me juist níet verstop.' Als ze op een avond in een bloot designerjurk van supermodel Kyra stapt, tegen de strenge regels van haar werkgever in, gebeurt er iets met de naar binnen gekeerde Maureen. 'Ze vindt kracht in het ontkleed zijn', zegt Stewart. 'Ze voelt zich kwetsbaar en wat ze op dat moment doet, gaat daar tegenin. Ik weet hoe dat voelt: als acteur wil ik louter mezelf onthullen, ik wil gezien worden, begrepen en geaccepteerd. Die gêne van Maureen voor haar naaktheid deel ik dan weer niet. Ik ben niet zo bescheiden. Zo waardevol vind ik mijzelf niet.'

Personal Shopper is vanaf vandaag te zien. Ook op het IFFR. Assayas geeft op 2/2 om 15.00 uur een masterclass in de Jurriaanse Zaal van De Doelen, Rotterdam.

Kristen Stewart in On the Road Beeld epa
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden