Reportage

'Ik wilde dat mensen zouden denken: wat grappig'

Ze zijn nog piep en de besten onder hen zijn vrouw: de nieuwe lichting afgestudeerden van de Filmacademie. Wat voor films maken zij?

Alicia Muñuoz Reyes en Malu Janssen. Beeld Aurélie Geurts
Alicia Muñuoz Reyes en Malu Janssen.Beeld Aurélie Geurts

Het valt op: de scenariosectie van de lichting 2016 van de Filmacademie bestaat geheel uit vrouwen, voor het eerst. En de afstudeerfilms die in de prijzen vielen, afgelopen maandag bij de presentatie van de Filmacademie in het EYE filmmuseum te Amsterdam, werden elk geregisseerd door een vrouw. Zoals Grijs is ook een kleur van Marit Weerheijm (regie) en Saar Ponsioen (script): bekroond met de Topkapiprijs voor beste fictiefilm en met de AvroTros-scenarioprijs. Het is en minidrama over een meisje met een suïcidale broer, dat kan bogen op een verfijnde spelregie, natuurlijke dialoog én een ontdekking: de 10-jarige actrice Cécilia Vos.

Vrouwen en de filmwereld

Ook in de documentairesectie won één film twee prijzen: The Origin of Trouble (VPRO-documentaireprijs, KNF-persprijs), van filmmaakster Tessa Pope. Zij ondervraagt haar gescheiden ouders en (ex-)stiefouders in een slim opgebouwd en strak gemonteerd, wrang en toch humorvol portret over de verwarrende gezinssituatie in haar jeugd.

Het werd al vaker geconstateerd: in Nederland zijn vrouwen sterk vertegenwoordigd in de filmgemeenschap, zeker ten opzichte van andere landen. Maar er is ook nog een mannenbastion: de camerasectie. Ook dit jaar studeren er enkel cameramannen af.

De afgestudeerden zijn relatief jong. Decennialang stuurden de toelatingscommissies van de Academie de jonge kandidaten terug (doe eerst een andere studie, maak een wereldreis of twee, kom dan terug), maar de versoberde studiefinanciering heeft die luxe weggenomen.

Welke rol spelen vrouwen in de Nederlandse filmwereld?

In de Nederlandse filmwereld zijn vrouwen relatief goed vertegenwoordigd: als regisseur, scenarist of producent. Bewijzen de koele cijfers dat het glazen plafond op instorten staat? We lopen voor op de rest van de wereld. (+)

Net een echt festival

De presentatie van de afstudeerfilms, als onderdeel van het zogenoemde Keep an EYE Filmacademie Festival, vindt sinds een paar jaar niet meer plaats in het zaaltje op de Academie, maar in de grote filmzaal van EYE. Perfecte projectie op groot doek, in een zaal vol relaties en naar talent speurende journalisten en producenten. Ook het prijzenpakket dat na afloop wordt verdeeld, is behoorlijk uitgedijd; net als op een echt festival. Je ziet het aan de studenten; zij drentelen nerveus rond, tranen vloeien bij de dankwoorden.

Zoals in voorgaande jaren valt er technisch weinig aan te merken op de lichting van 2016. De studenten worden over het algemeen goed opgeleid, klaargestoomd voor posities in de televisie- en filmwereld.

Dat beschouwt de Academie als kerntaak: de ruim tachtig afgestudeerden moeten allereerst een baan kunnen vinden. En daarnaast speurt iedereen elk jaar weer naar die drie, vier talenten die een voortrekkersrol kunnen spelen. Zoals Mea de Jong met haar eenoudergezinsportret If Mama Ain't Happy, Nobody's Happy, 2014) of Sam de Jongs verbluffend gemonteerde turnsterportret Magnesium (2013), het waren afstudeerfilms die direct doorstootten naar de internationale festivals.

Tikje brave docu's

Het is makkelijk prikken in de in totaal twaalf documentaires en fictiefilms die deze lichting heeft voortgebracht. Door de bank genomen zijn de producties een tikje braaf, soms wat navelstaarderig. Dat is voorstelbaar, ook gezien de leeftijd van de makers. Duidelijk al een stap verder, naast eerdergenoemde en bekroonde films, is het beheerst geregisseerde drama Eigen, over een tweeling in therapie in bosrijke omgeving. Goed in beeld gebracht ook door cameraman Lukas de Kort, die afstandelijk en intiem afwisselt, wat goed bij de film past.

Ook opvallend, in de documentairesectie: Het nachtelijk halfrond van Paul de Ruijter. Die trok met zijn crew in busje naar Noorwegen om daar te filmen waar de zon (twee maanden) niet opkomt. Een poëtische film over de in de halfduisternis dolende mens, met verstild en machtig camerawerk van Roy van Egmond. Een korte documentaire die je ook zomaar zou kunnen aantreffen op een gerenommeerd festival als IDFA - en dan niet herkenbaar zou zijn als studentenfilm.

Malu Janssen en Alicia Munoz Reyes, regisseur en scenarist van Eigen. Beeld Aurélie Geurts
Malu Janssen en Alicia Munoz Reyes, regisseur en scenarist van Eigen.Beeld Aurélie Geurts

'Maar waarom zou het minder goed zijn op iemand anders te lijken?'

Janssen: 'We merkten om ons heen dat zelfontplooiing een soort plicht is geworden, daar zagen we een film in. Iedereen doet z'n best om uniek te zijn. Maar waarom zou het minder goed zijn op iemand anders te lijken? Dus kozen we als hoofdpersonen een tweeling die in therapie gaat. Dat is nog moeilijk, realiseerden we ons ook meteen: zonder goeie tweelingacteurs kun je het plan weggooien. Gelukkig vonden we Jip en Imke.

Muñoz Reyes: 'Het moest geloofwaardig zijn, hoe ze met elkaar omgaan. Ik weet zelf niet hoe het is om deel van een tweeling te zijn. Belangrijk in de film is dat ieder van de twee een eigen traject aflegt, ze zijn niet hetzelfde.'

Janssen: 'Eigen speelt zich af tijdens een retraite, een groepstherapie in de natuur. Het mocht wel een beetje grappig zijn, maar we wilden het niet belachelijk maken. Dus niet satirisch, maar ook weer niet te serieus. En we filmen het iets afstandelijk, maar ook dat dan weer niet te veel. Die balans bewaken, dat is het moeilijkste. Als wij samenwerken, begint het idee altijd daar (wijst omhoog, red.). Grote thema's, waarover we dan soms vet lang filosoferen. Maar in de film zelf moet het er niet te dik bovenop liggen. De kijker moet zelf wat verbanden leggen.'

Muñoz Reyes: 'Pedro Almodóvar is mijn held, de Spaanse regisseur. Maar dat betekent niet dat ik ook films wil maken zoals Almodóvar. The Dreamers van Bertolucci, díé film had ik wel willen maken.

Janssen: 'Daar heb ik dus niks mee, ik hou juist van de films van Michael Haneke. Maar dat maakt niet uit. We werken goed samen.'

Zien?

De afstudeerfilms zijn tot en met zaterdag 2/7 te zien als onderdeel van het Keep an Eye Filmacademie Festival, in het EYE filmmuseum in Amsterdam. Zaterdag 2/7 wordt de publieksprijs uitgereikt. Ook de werkstukken van de studierichting production design zijn in EYE te bezichtigen.

Tessa Pope (28), regisseur The Origin of Trouble. Beeld Aurélie Geurts
Tessa Pope (28), regisseur The Origin of Trouble.Beeld Aurélie Geurts

'De directeur zei: Wat heb ik aan deze film?'

'Mijn film is een egodocument. Behalve een ingewikkeld genre, is dat ook een beetje gedoodverfd genre op de Filmacademie. Je valt in het zo-hoort-het-eigenlijk-niethoekje. Reken niet op enthousiasme als je voorstelt je eigen familie te filmen. Toen ik mijn film moest pitchen op de Academie, zei de directeur: ik heb één vraag, wat heb ík eraan? Eerst zonk alle moed me in de schoenen. Daarna dacht ik: oké, deze man ga ik zijn ongelijk bewijzen. Vanmiddag is-ie (directeur Bart Römer, red.) naar me toe gekomen. Hij zei: ik vind dat jouw film het Filmacademie niveau ontstijgt. Dus kennelijk is het op een of andere manier gelukt.

'Wie zijn die gekke ouders die mij op de wereld hebben gezet? Ik vond dat een goeie vraag. Het past bij mijn leeftijdscategorie: dat je op zoek gaat naar wie je bent. Ik had ook wat uit te zoeken met mijn vader: hem vragen waarom hij zo weinig vader was.

'Als dochter van een filmmaker (de Canadees John Pope) en een psycholoog, wist ik al vroeg dat ik documentaires wilde maken: het is de ideale manier om te onderzoeken hoe de wereld in elkaar steekt.

'The Origin of Trouble gaat over mijn gezin en over hoe dat misging. Maar ik denk dat veel mensen er iets in herkennen, zo'n modern samengesteld gezin met ex-stiefvaders en ex-stiefmoeders. De oppas zit er ook in, ja. De oppas werd mijn stiefvader, nu ex-stiefvader. En hij is psychiater. De gesprekken bij mij thuis aan de keukentafel hebben me wel gevormd.'

'De documentaire moest leuk worden, luchtig en direct. Ik wilde dat mensen er naartoe zouden gaan en denken: wat grappig. Er zit ook een onverwacht verlies in. Ik kon het er niet uit laten, alleen al omdat ik niet in staat ben om elke keer als iemand de film heeft gezien, antwoord te geven op de vraag: wat vinden je ouders van je film? The Origin of Trouble is opgedragen aan mijn moeder.'

null Beeld AHK
Beeld AHK
Marit Weerheijm (23, rechts) en Saar Ponsioen (24) regisseur en scenarist van Grijs is ook een kleur. Beeld Aurélie Geurts
Marit Weerheijm (23, rechts) en Saar Ponsioen (24) regisseur en scenarist van Grijs is ook een kleur.Beeld Aurélie Geurts

'Iedereen wordt hier steeds jonger'

Marit Weerheijm (23, rechts) en Saar Ponsioen (24), respectievelijk regisseur en scenarist van Grijs is ook een kleur (AvroTros scenarioprijs, Topkapi-fictieprijs).

Weerheijm: 'We zijn jong, ja. Maar iederéén op de Filmacademie wordt steeds jonger. Het is een geldkwestie, je moet sneller afstuderen. De oudere studenten op de Academie betalen bakken met geld. Maar misschien is het wel goed om al iets meer levenservaring te hebben.'

Ponsioen: 'Nou, wij hadden gewoon al enorm veel levenservaring - nee, dat is niet waar. Maar wat wij denk ik goed doen, is dat we verhalen vertellen die wij kúnnen vertellen. Het gaat niet over mensen van 50. Nog niet.'

Weerheijm: 'Daarom kozen we voor Grijs is ook een kleur voor het perspectief van een kind. Dat kennen we, dat zijn we zelf geweest. En via dat kind kunnen we ook een zwaarder thema behandelen.'

Pensioen: 'Het gaat over meisje van 11 met een oudere broer die weer thuis komt wonen nadat hij een zelfmoordpoging heeft gedaan. Ze probeert hem op allerlei manieren gelukkig te maken, maar ze loopt tegen een muur. En dan ontmoet ze engelachtige man met witte nepvleugels, die haar een en ander bijbrengt over het leven en over de dood.'

Weerheijm: 'Cécilia Vos, de hoofdrolspeelster, was 10 jaar toen we gingen draaien. Ze is ongelofelijk. De productie heeft brieven gestuurd naar scholen, oproepjes op internet geplaatst. Toen zij binnenkwam bij de casting, wisten we meteen: dit is 'r. Ze is zo wijs.

'Het moeilijkste was ervoor te zorgen dat het publiek gelooft dat het zusje accepteert dat haar broer niet meer wil leven. Dat is nogal een boog, in 25 minuten.'

Ponsioen: 'En we wilden de dood, de zelfmoord, absoluut niet relativeren. Het mocht ook niet sentimenteel worden.'

Weerheijm: 'Best lastig, want er zit iets magisch in. Zo'n engelachtig figuur is natuurlijk een superromantisch idee.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden