Interview

'Ik wil schilderen in een totale explosie van materiaal en kleur'

Brad Pitt en Angelina Jolie kochten een vloerkleed van haar hand, Adele bestelde een exclusieve beddensprei. De glamour hangt viltkunstenares Claudy Jongstra (53) aan haar kont, maar er is ook een ander verhaal. En dat ligt in Húns, Friesland.

Viltkunstenares Claudy Jongstra.Beeld Sanne De Wilde

Op de bovenste verdieping van het Fries Museum is Claudy Jongstra (53) bezig met de inrichting van haar tentoonstelling 'Ancient Light'. Meteen al in de eerste ruimte, waar de bezoeker links en rechts het kenmerkende Jongstra-vilt ziet hangen: een discussie. Moeten de doeken, zoals nu, allemaal in de lengte naar beneden hangen, of ook in de breedte, zoals architect Barend Koolhaas het in zijn ontwerp had bedacht? Kijk, hij laat de schets op zijn telefoon zien: tegen het plafond een paar werken horizontaal, de rest verticaal. Alsof je door een ruimte van stof loopt. Waarom ze het anders heeft gedaan? Jongstra, geamuseerd: 'Ik ben een beetje eigenwijs.'

Ze loopt door naar de tweede zaal. Kijk, hier liggen de stalen donkerbruine wol die werden gebruikt voor de kostuums van Star Wars: The Phantom Menace, in 1999. Dat was haar grote internationale doorbraak als viltkunstenaar. Hier, schetsen van Aarde, een groot werk dat ze onlangs in opdracht van het San Francisco Museum of Modern Art maakte. Daarnaast, een indruk van wat ze onderneemt met het project Farm of the World: het geven van cursussen en workshops aan jongeren die buiten de boot vallen. Het is opgenomen in het programma voor Leeuwarden Culturele Hoofdstad 2018.

Viltkunst

Claudy Jongstra is een hele grote in de wereld van de textielkunst, al meer dan twintig jaar. Sinds ze in 1993 - ze was toen nog modeontwerper - in het textielmuseum in Tilburg een vilten nomadentent uit Mongolië zag staan, is dit het materiaal waar de wereld haar mee heeft leren kennen. Haar viltkunst hangt in musea, ambassades en kantoren over de hele wereld. Brad Pitt en Angelina Jolie behoren tot haar klantenkring, Adele slaapt onder een beddensprei van haar hand. 'Ik kreeg een telefoontje van een galerie in Londen: of ik een throw voor een van hun klanten wilde maken. Later bleek dat het om Adele ging. Ik heb in de klassieke combinatie van indigo en goud een heel poëtisch doek voor haar gemaakt, van sublieme kwaliteit, met een dynamische beweging in de lijnen. Voor iemand als Adele hou je je niet in.'

Het beste werk van Claudy Jongstra van de afgelopen jaren, beloofde het persbericht van het Fries Museum. En: inzicht in het werkproces. 'Bezoekers wanen zich in haar atelier en ervaren de stadia van productie en creatie.' Op de vloer van zaal drie liggen strengen wol op de grond. Die moeten allemaal nog op het houten rek worden gespannen. Het is het materiaal waarmee Jongstra al haar werk maakt: wol, afkomstig van een Friese schaapskudde. Door heet water toe te voegen aan de ruwe wol en deze vervolgens met de hand op te wrijven, hechten de vezels aan elkaar, en vormen ze een zachte, stevige stof. Die wordt geverfd met planten en bloemen die ze zelf verbouwt. Meekrap, de plant die het mooiste rood leverde waar de Hollandse Meesters mee schilderden. Calendula. Valeriaan. In een installatie van weckpotten staan ze in de prachtigste kleuren en vormen op water, rij na rij, elke pot een kunstwerk op zich.

De zelf verbouwde planten en bloemen van Claudy Jongstra.Beeld Sanne De Wilde

Even verderop, in de grote zaal, hangen haar assistenten honderden strengen wol, linnen en zijde aan een enorme cirkelvormige rail. Dit is het werk dat Jongstra op verzoek van het Fries Museum voor de tentoonstelling maakte. Maanden werk zitten er in, alle strengen zijn unica, geverfd in wat op dit moment een van haar meest favoriete kleuren is: indigo. Tot voor kort kwam die kleur uit een potje, maar nu heeft ze een Friese boer gevonden die indigo en wede verbouwt die na koken dit diepe blauw afgeeft. 'Man!' zegt Jongstra. 'Dit is zo mooi. De hele wereld moet dit zien!'

Vraag Claudy Jongstra te vertellen waar ze nu staat in haar carrière, en vijf minuten later zit je in de auto op weg naar Húns. In dit dorp ten westen van Leeuwarden kocht ze anderhalf jaar geleden een flink stuk grond met daarop een paar aftandse schuren. Dit is de plek waar ze volledig biologisch-dynamisch haar verfplanten verbouwt. Waar ze op de akkers met de hand de rogge heeft ingezaaid. Dit is ook de plek waar ze vorig jaar de directie van het San Francisco Museum of Modern Art ontving, samen met vijftig van hun gulste gevers. In Húns, met honderd inwoners en niets dan weilanden rondom: het contrast met die metropool uit de Verenigde Staten kon niet groter zijn.

Claudy Jongstra.Beeld Sanne De Wilde

Aarde

Aanleiding voor het bezoek was de presentatie van haar eerste ideeën voor Aarde. Van de directie van het SFMOMA had ze een jaar daarvoor opdracht gekregen om een installatie te maken voor de glooiende gang naar het tuindak van het museum. Het werd een 14 meter lang en 4,5 meter hoog werk, opgebouwd uit vijftig losse en in grootte variërende elementen in wol, zijde, mohair, linnen en papier, en bloemen en zaden uit het Californische achterland.

Over werk dat deze fase in haar carrière typeert gesproken: het is een Claudy Jongstra nieuwe stijl. Na een zware burnout in 2012 is ze vrijer gaan werken. In haar eigen woorden: ze maakt geen karpetten aan de meter meer. 'Ik heb jarenlang voornamelijk toegepast, dessinmatig werk gemaakt. Honderden, duizenden meters, voor de ene opdrachtgever na de ander. Omdat je voelt: er is een afzetmarkt. Omdat je weet: ik ben verantwoordelijk voor een bedrijf met zeven man personeel. Maar dat wil ik niet meer. Ik wil weer werk maken dat helemaal uit mezelf komt. Ik wil schilderen met vezels, in een totale explosie van materiaal en kleur. Mijn werk heeft daardoor weer het rauwe en ruige van uit mijn begintijd.'

Stel je voor, zegt Jongstra over het bezoek van de Amerikanen. Hier stonden tafels onder katoenen tenten, er waren vuurkorven, haar partner Claudia had veldboeketten gemaakt. Hun zonen serveerden makreel, gevangen in de Noordzee, salades met eetbare bloemen, zoete broodjes, zelfgemaakte honing. Bob Fisher, directeur van kledingmerk GAP en mede-eigenaar van een van de grootste collecties van moderne kunst ter wereld, was er ook bij, en zag er geen been in om te plassen in het wc-tje in een nog onverbouwde schuur. 'Het ging even niet om welvaart en luxe,' zegt Jongstra. 'Het ging over duurzaamheid, over zorgen voor de aarde, over puur en echt. Daar zijn ze in San Francisco nog veel meer mee bezig dan in Nederland.'

Kunststof

Claudy Jongstra (Roermond, 1963) studeerde in 1989 cum laude af als modeontwerper aan de Hogeschool voor de Kunsten in Utrecht. Aanvankelijk leverde ze haar stoffen aan modeontwerpers (John Galliano, Christian Lacroix, Alexander van Slobbe). Sinds 2004 maakt ze wandvullende autonome kunstwerken voor de aankleding van gebouwen. In 2008 won ze de Prins Bernard Cultuurfonds Prijs. Het werk van Jongstra is opgenomen in de collectie van het Stedelijk Museum, het Rijksmuseum, het Victoria and Albert Museum in Londen en het Museum of Modern Art in New York.

Macho

Eerder die dag had ze het zich al laten ontvallen: ze is 'best wel een macho' waar het aankomt op haar werk. Heeft ze een missie, dan zal iedereen ervan weten. Dat ze al die jaren met haar bedrijf streeft naar een zo klein mogelijke ecologische voetafdruk. Dat ze volgende generaties kennis en waardering voor de natuur wil bijbrengen. Niet voor niets zit ze bij NL2025, het platform dat zich inzet voor een beter Nederland. En heeft ze twee jaar geleden het project Farm of the World opgezet. Onder die paraplu geeft ze lezingen over het ecologisch telen van gewassen - ook een keer aan een zaal vol VN-ambassadeurs. Maar het allerbelangrijkste is wel het werk dat ze hier met haar partner opzet in Húns: Treasures of Nature, een programma waarmee ze jongeren wil laten ervaren dat werken met de aarde tot verbondenheid leidt. Ze weet het: veel mensen dichten haar een hoog heksengehalte toe. Maar Feike Sijbesma, bestuursvoorzitter van DSM en de man die haar bij NL2025 haalde, ziet haar als een symbool voor duurzaamheid. Onlangs gaf hij haar mee: 'Je kunst moet het vehikel zijn waarmee je je boodschap over een betere wereld brengt.'
Vanaf zaterdag, dus, in het Fries Museum.

Ancient Light, vanaf 26 maart in het Fries Museum in Leeuwarden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden