'Ik wil niet als 'gender'- kunstenaar bekendstaan. Ik wil op mijn werk worden beoordeeld'

Hoe ver moet je gaan om je thuis te voelen in deze wereld? Verhuizen van China naar Nederland? Kleding dragen die je aanvankelijk maar niks vond? Je lichaam veranderen? Kunstenaar Evelyn Taocheng Wang neemt grote stappen.

A Horrible Daily Mail News with Summer Dress, 2017. Beeld RV. Foto Gert Jan van Rooij

'Goodbye! All of my fancy Agnès b. clothes. You are all becoming art work now.' (Facebook, 27 september 2017) De Chinese kunstenaar Evelyn Taocheng Wang (1981) woont nog niet zo lang in Nederland als in het najaar van 2014 een Japanse vriendin tegen haar zegt: 'Weet je welk kledingmerk goed bij jou past? Agnès b. Het is elegant en rebels tegelijk, net als jij.' De vriendin neemt haar mee naar de winkel van de Franse ontwerpster aan het Rokin in Amsterdam en het eerste wat Wang denkt is: wel een beetje conservatief. 'Ik vond het afstandelijke kleding. Kleding die uitstraalde: je mag wel naar me kijken, maar je mag me niet aanraken.'

In een van de rekken in de winkel hangt een jurk. Ze trekt hem aan en vrijwel onmiddellijk voelt ze zich als de stijlvolle, goed opgeleide vrouwen uit de Europese middenklasse waarvan ze vroeger, in China, foto's had gezien. Niet veel later koopt ze van het eerste salaris van haar bijbaan in een Chinese massagesalon, een jurk met een fotoprint van een boom. In het jaar dat volgt, bestelt ze online telkens iets nieuws bij Agnès b. Een broek, een blouse, een jurk, schoenen. En zodra ze die aantrekt, voelt ze zich op haar gemak. 'In China', zegt Wang, een van de veelbelovendste kunstenaars van dit moment, 'was ik altijd alert op hoe mensen op me reageerden. Daardoor had ik een enorm zelfbewustzijn, op het ongezonde af. In de kleren van Agnès b. had ik voor het eerst het gevoel: dit ben ik.'

Vandaag opent in Galerie Fons Welters in Amsterdam haar nieuwe solotentoonstelling, Four Season of Women Tragedy. De show is opgebouwd als een collage: er hangen selfies van Wang in diverse Agnès b.-outfits, tekeningen waarop diezelfde kleding figureert, er staan houten installaties als dragers van jurken en blouses, en her en der - op tekeningen geschreven, of op een rol rijstpapier die onder een jurk uit piept - staan tekstfragmenten uit de roman To the Lighthouse (1927) van Virginia Woolf.

Roze en 'warm' hout

Voor deze tentoonstelling werkte Evelyn Toacheng Wang voor het eerst driedimensionaal. Ze ontwierp vijf barokke houten sculpturen (gemaakt door de Poolse kunstenaar Olga Micinska) die tegelijk de dragers zijn van de kleding van Agnès b. Samen met de roze wanden, de tekeningen en de jurken die op de grond gedrapeerd zijn, wil Wang een sfeer creëren die intiem en persoonlijk is. Tegelijk speelt ze, door gebruik van het 'warme' hout ook met het contrast tussen oude cultuur en hedendaagse kunst.

Beeld Galerie Fons Welters

Het kopen van kleding werd een kunstproject: 'Toen ik de eerste jurk had gekocht, had ik nog het idee een schilderij te maken van een andere vrouw in die jurk. Ik was geïnspireerd door de 17de- en 18de-eeuwse portretten die ik had gezien in het Rijksmuseum, stil en meditatief. Tot ik dacht: waarom andere mensen? Dit gaat over míj, ík draag dit. Vanaf dat moment ben ik kleren gaan kopen zodra ik geld had, en postte ik foto's op Facebook waarop ik die kleren droeg. Uit ijdelheid, deels; ik merkte dat die kleding een arrogante kant van me naar boven haalde die ik nooit had laten zien. Daarnaast was ik benieuwd naar hoe anderen mij zagen. Ik wilde bevestigd worden in mijn nieuwe identiteit.'

'Wow, je lijkt wel een model', schreef een van haar vrienden. Gesterkt door die reacties ging ze ook in Agnès b. de straat op en vroeg ze aan wildvreemden of ze een foto van haar wilden maken.

Van die foto's, in 2014 en 2015 gemaakt, is in de tentoonstelling een selectie te zien. Ze wijst haar favoriete portret aan. Het is een beetje een bewogen beeld, gemaakt met de zelfontspanner. 'Deze foto zou zó de cover van een roman kunnen zijn over het leven van een vrouw die zelfmoord pleegt.'

Wat zie je als je naar deze foto kijkt?

'Melancholie, een afstandelijke, niet open blik. Tragiek. Eenzaamheid. Alles wat hoort bij een literair personage aan wie ik verslaafd ben sinds ik op mijn 16de voor het eerst The Golden Cangue (1943) van Eileen Chang las. Chang was in de jaren veertig vanuit China naar Los Angeles verhuisd. Haar boeken waren in China lange tijd verboden, omdat ze schreef over beklemmende familiebanden, de verhouding tussen man en vrouw, over gevoelens en seksualiteit. Na 1989, toen er meer economische vrijheid kwam in China, werden haar boeken weer gepubliceerd en ben ik alles van haar gaan lezen, ook haar essays over mode.'

Wat maakte het boek in je wakker?

'Mijn docent Engels raadde het aan vanwege het vrouwelijke perspectief. Maar toen ik het las, dacht ik: dit is niet vrouwelijk, het is ménselijk. Ik wist: dit gaat zó in tegen de Chinese cultuur, tegen de communistische leer. Ik had geleerd dat er geen ander geluk was dan het geluk van de partij. Persoonlijk genot was verboden.'

Evelyn Taocheng Wang werd geboren als jongen in Chengdu, de hoofdstad van de Chinese provincie Sichuan. In haar jeugd wist niemand thuis dat ze eigenlijk een meisje was, behalve Wang zelf. Haar moeder hertrouwde vlak na Wangs geboorte met een man die een hoge positie had in de communistische partij. Hun huwelijk was slecht. Wang herinnert zich de ergernis van haar stiefvader over de koopwoede van haar moeder: 'Ze hield van westerse kleren, liet kleermakers haar kleding maken.

'Nog lang nadat ik uit China was vertrokken en aan mijn moeder dacht, zag ik vooral de beweging van haar kleren, eerder dan haar gezicht. Tijdens een van hun ruzies riep mijn stiefvader dat het vrouwenlichaam niet bedoeld was als kleerhanger, waarop mijn moeder antwoordde dat ze meer van kleding hield dan van hem. Ik heb me, als enig kind tussen zo veel drama, vaak eenzaam gevoeld.'

Wist jij al jong dat je in het verkeerde lichaam was geboren?

'Op school zeiden ze vaak tegen me: je lijkt wel een meisje. Ik schrok daarvan, dacht: wat doe ik verkeerd? Mijn alertheid is toen ontstaan, uit het gevoel dat er een groot verschil was tussen wie ik was en wie de samenleving wilde dat ik was. Het is een van de redenen dat ik naar de kunstacademie ben gegaan. Daar had je tenminste een klein beetje vrijheid, omdat kunstenaars in de ogen van andere mensen toch al afwijken.'

Ze koos voor de afdeling traditionele Chinese kunst. Maar het gevoel zich vrijer te kunnen bewegen was van korte duur. Klasgenoten zeiden steeds vaker, om haar te pesten: waarom ga je niet naar Thailand, voor een operatie? 'Een van de docenten vroeg een keer: wie wil er hier een meisje zijn? En dan riepen ze mijn naam. Ik vond het vijandig, maar heb er nooit iets van durven zeggen.'

'I am actually really bad painter. I am bad at using color, I don't know how to paint human bodies. If I don't do these Chinese paintings, then I become Jackson Pollock, or Mark Rothko.' (Facebook, 10 oktober 2017)

In 2007 verlaat Evelyn Taocheng Wang China. De vrijheid lonkt en ze verlangt naar meer geluk. 'Ik wilde ook een betere kunstenaar worden, en de oude westerse kunst die ik in China alleen in boeken had gezien, in het echt bekijken.' Haar eerste bestemming is de kunstacademie in Frankfurt. Ze weet nog hoe ze in Berlijn de Franse impressionisten zag in de Alte Nationalgealerie, en Griekse en Romeinse beelden in het Altes Museum. My god! dacht ze, wat is de Europese cultuur een lichaamscultuur! 'Zo seksueel! In China kun je over veel praten, behalve over seksualiteit. In de oude Chinese kunst zie je alleen landschappen. Nooit een naakt lichaam.'

Heb jij wel eens een naaktfiguur geschilderd?

'Ik wil het graag, maar ik vind het ongemakkelijk. Vrouwen worden bij mij altijd een soort godinnen, heel aseksueel. En thuis heb ik een paar schilderijen van mannen van wie de genitaliën zijn afgesneden. Ik heb ze nog nooit ergens geshowd. Ik vertelde mijn moeder er een keer over, ze was geschokt. 'Evelyn, waarom doe je dit mannen aan?' vroeg ze, en ik zei: 'Omdat ze al genoeg vlees hebben!''

Na twee jaar Duitsland verhuist Wang naar Amsterdam, voor een tweejarige opleiding aan de postacademische instelling De Ateliers. Ze begint ook video's te maken. Haar werk wordt opgepikt door Fons Welters, die nu eens een keer een Chinese kunstenaar zag 'die niet meteen na aankomst in Europa haar culturele bagage overboord gooit, maar die juist combineert met een nieuwe westerse blik'.

In 2015 krijgt ze een eerste solo in zijn galerie in Amsterdam: Five Seasons, een videoinstallatie over de Waddeneilanden door de ogen van een nieuwkomer. In 2016 wint ze de Volkskrant Beeldende Kunst Prijs met Sugar Tomato Reflection Paper Bar, gebaseerd op verhalen van Eileen Chang. Een paar maanden later volgt een eerste museale solotentoonstelling in De Hallen in Haarlem. Gemene deler in al haar werk: verfijning, verwarring, poëzie, een flinke dosis humor.

Beeld Galerie Fons Welters

Waarom vind je jezelf een slechte schilder?

'Omdat ik niet in staat ben om, zoals de expressionisten, heel direct en losjes mijn emoties op papier te krijgen. Ik ben opgeleid als klassiek Chinees schilder, ik was altijd het best in Gong Bi Hua, een gecontroleerde, verfijnde manier van schilderen. Ik werk als een vormgever, bijna alsof ik collages maak van kleuren.'

Ze laat een tekening zien, A horrible Daily Mail News with Summer Dress, in feite twee werken die met een streep groene verf aan elkaar zijn geplakt. Op de rechterhelft een schaal met daarop het afgehakte hoofd van een vrouw, een paar armen en wat sinaasappels. 'Die heb ik in een half uur gemaakt. Fons vindt dit de beste tekening uit de show. Over de zwarte jurk op de linkerhelft, een goed voorbeeld van Gong Bi Hua, heb ik veel langer gedaan. Ik hoop in de toekomst de controle te kunnen loslaten. Dat is namelijk een voorwaarde voor het maken van goede kunst.'

Beeld Evelyn Taocheng Wang

'This month is the last month of my old body.' (Facebook, 27 oktober 2017)

En ja, dan begint in Amsterdam, in 2014, uiteindelijk haar uiterlijke transitie tot vrouw. 'Misschien', zegt Wang, 'omdat ik dacht dat ik het leven beter zou aankunnen met mijn nieuwe lichaam.'

Ze was er voorafgaand aan het interview huiverig voor om er in de krant over te praten. 'In Nederland', schreef ze in een mail, 'moet alles benoemd en gelabeld worden. Maar ik wil niet als 'gender'- kunstenaar bekendstaan. Ik wil op mijn werk worden beoordeeld.'

Beeld Ivo van der Bent

In dit Agnès b.-project vallen werk en persoonlijk leven dermate samen, dat het gekunsteld is het er níét over te hebben.

'Dat klopt. Maar het zou te simpel zijn alle veranderingen die ik doormaak, terug te voeren op genderidentiteit. Verhuizen van China naar Nederland zette al alles op z'n kop.'

Wat is het grootste verschil tussen je leven in China en hier?

'Dat ik onafhankelijk kan zijn. Om eerlijk te zijn: ik vind het best zwaar, de Europese cultuur. Ik heb bijvoorbeeld nooit geleerd zo open met iemand te praten zoals wij nu doen. Ik ben het ook niet gewend hardop uit te spreken wat ik wil. Ik had laatst weer een gesprek met een ambtenaar van de Immigratie- en Naturalisatiedienst, omdat ik de Nederlandse nationaliteit wil krijgen, en die zei: 'Bij Aziaten zie je nooit wat ze denken.' Ik vind het lastig om hardop te zeggen wat ik voor mezelf wens. In China zegt niemand hardop: ik wil een rijke vrouw worden. Of: ik wil deze man, ik ga achter hem aan. Dat kan hier gewoon.'

Haar solo bij Galerie Fons Welters markeert Wang als afscheid van haar oude leven en een deur naar een nieuw, als kunstenaar en als mens. Op Facebook staat het er dan zo:

'In upcoming year, I want to buy my own house in Friesland, lead my dream desolate-remoted life. Visiting China and Japan often, continue do my Chinese painting and Chin-glish writing. Give money to people. Wear Agnès b. (Facebook, 29 oktober 2017)

Four Season of Women Tragedy, tot 6/1, Galerie Fons Welters, Amsterdam.

Evelyn Taocheng A Horrible Daily Mail News with Sommer Dress, 2017. Taocheng draagt de jurk in verschillende foto's. Beeld Gert Jan van Rooij
Instalatie-overzicht van Evelyn Taocheng Beeld Gert Jan van Rooij
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden