'Ik wil de mensen in een programma nooit voor lul zetten, al zijn ze daar soms zelf erg bedreven in'

Bij de aftrap van het tv-seizoen spreekt de Volkskrant de makers van drie kijkcijferhits. Ik vertrek (hoera, een septic tank), Expeditie Robinson (de crew heeft ook zandvlooien) en Geer en Goor (de ultieme voice-over).

Eindredacteur Floor de Vreede en regisseur Ruud Engels van Ik Vertrek Beeld Erik Smits

Ik vertrek (AvroTros)

Regisseur Ruud Engels (44) en eindredacteur Floor de Vreede (36) monteren samen de meeste afleveringen van Ik Vertrek, waarin emigrerende Nederlanders worden gevolgd. Naar de eerste aflevering van het nieuwe seizoen keken zaterdag 1,3 miljoen mensen.

Floor de Vreede: 'Er komen voor Ik vertrek twee of drie goede aanmeldingen per week binnen. Daaruit selecteren we de interessantste verhalen. We maken gemiddeld 15 afleveringen per jaar. We volgen geen mensen alleen, je hebt de dynamiek tussen twee of meer personen nodig om 45 minuten de aandacht vast te houden. De intentie moet een definitieve emigratie zijn en, heel belangrijk, ze moeten een eigen bedrijf beginnen. Het is lekker als mensen alle schepen achter zich verbranden, want dan staat er iets op het spel. Als je gaat emigreren, een eigen bedrijf opzet én gaat verbouwen, zijn er altijd dingen die anders lopen dan verwacht, ook als je goed bent voorbereid en de taal spreekt. Die struikelblokjes hebben wij als makers nodig.'

Ruud Engels: 'De belangrijkste vraag is altijd: wil ik weten hoe het afloopt?'

FdV: 'We denken meteen in een verhaal met personages en een ontwikkeling: hoe gaan we hier boeiende tv van maken?'

RE: 'In totaal zijn er tien draaidagen. Eerst twee in Nederland, bij de voorbereidingen, het afscheid en het vertrek, daarna gaan we gemiddeld drie keer naar de plaats van bestemming. Ik ben dan samen met één cameraman.'

FdV: 'We vragen mensen hun dagen lekker vol te plannen, zodat we veel mee kunnen maken. Hebben ze afspraken met een aannemer, een architect en de burgemeester, dan vragen we of ze die willen plannen als wij er zijn.'

RE: 'Het mooist vind ik het als er onverwachte dingen gebeuren. Een oud Italiaans mannetje dat komt aanrijden in zijn oude Fiat 1 en in onverstaanbaar dialect begint uit te leggen hoe de olijven geoogst moeten worden: fantastisch.'

Liefst een vrouw

Maandag presenteerde de Nederlandse Publieke Omroep de programmering van het komende televisieseizoen. Eerder werd al bekend dat De Wereld Draait Door nog maar zes maanden per jaar te zien zal zijn. De NPO zoekt een presentator voor een nieuwe, dagelijkse talkshow in de vooravond van de overige maanden. De voorkeur gaat uit naar een vrouw, zei NPO-voorzitter Shula Rijxman tijdens de presentatie.

FdV: 'Zelf ben ik dol op septic tanks en op grote machines die een gat komen graven. Altijd gedoe, altijd mooi. Als ik naar eerste montages kijk, let ik erop dat het niet te 'quoterig' wordt. Mist iemand Nederland, dan zie ik liever dat-ie een broodje hagelslag eet terwijl op de achtergrond Goede tijden, slechte tijden aanstaat dan dat hij op camera zegt dat-ie heimwee heeft.'

RE: 'Show, don't tell. Ik stel mijn vragen zo veel mogelijk terwijl iemand iets aan het doen is, liefst op een relevant moment. Wil ik iets over geld weten, dan vraag ik daar bijvoorbeeld naar als er net is afgerekend in de bouwmarkt.'

FdV: 'Een deel filmen de mensen zelf, met dagboekcamera's. Wij zeggen altijd: als er lekkage is, eerst filmen, dan dweilen. Ze maken voor een deel hun eigen aflevering. Gemiddeld genomen hebben we eens per twee weken contact om te bespreken hoe het gaat en wat interessant is om te filmen.'

RE: 'We vertellen alles chronologisch.'

FdV: 'En we denken goed na wat we in welke scène vertellen. We doseren veel, laten de kijker soms even onwetend. Ik denk nu aan Theo en Jolanda, die een pannekoekenrestaurant begonnen in Gambia. In de zomer ging Theo terug naar Nederland om in Urk bij de plantsoenendienst te werken. Je kunt dan meteen vertellen dat Theo terug is in Nederland omdat het iets te rustig was in Gambia, maar liever laat ik eerst een beeld van een schoffelende Theo zien zónder tekst en uitleg. Dan zit de kijker op het puntje van zijn stoel: huh, wat gebeurt hier nou weer?'

RE: 'In mijn omgeving hoor ik weleens: hoe meer tegenslag in Ik Vertrek, hoe leuker. Ik haal er zelf meer voldoening uit als het de mensen na een hoop ellende toch maar mooi lukt. Ik heb respect voor iedereen die vertrekt.'

Theo en Jolanda begonnen een pannenkoekenbar in Gambia Beeld Still uit aflevering van Ik vertrek

FdV: 'Je moet een gungehalte creëren. Een veelbesproken aflevering is die over Sjaak en Irma, van september vorig jaar. Zij vertrokken naar een boerderij in Hongarije, zonder dat ze überhaupt ooit in het land waren geweest. Het huis kochten ze zonder het gezien te hebben. Echt alles zat tegen, maar Irma had op een gegeven moment het idee een verrassingsetentje te organiseren voor Sjaak. Daarmee kunnen we dan toch een warm gevoel oproepen.'

RE: 'Alleen maar negatief, dat willen we niet.'

FdV: 'En als het uiteindelijk lukt, laten we dat in volle glorie zien.'

Ik vertrek, zaterdag 3/9, 21.55 uur, NPO1. Vanaf 22/10 volgen nog zes nieuwe afleveringen.

Expeditie Robinson (RTL5 )


Verslaggever Lizelot Prumper (43) en gedelegeerd producent Geraldine Smink (44) zijn vanuit productiemaatschappij Strix Television verantwoordelijk voor de casting van Expeditie Robinson (RTL5). Aan het survivalprogramma met bekende Nederlanders doen dit jaar ook vier onbekende Nederlanders mee. Vorig jaar zagen 1,6 miljoen mensen hoe Boer zoekt vrouw-boerin Bertie Steur de finale won.

Geraldine Smink: 'Vrouwen zijn moeilijker te strikken dan mannen.'

Lizelot Prumper: 'Mannen zien vaker een Robinson in zichzelf. Vrouwen denken al snel: ai, moet ik in mijn bikini op het strand, zonder make-up. Maar eenmaal op het eiland zijn die vrouwen enorme bikkels. Het is niet voor niets dat zo vaak een vrouw wint.'

Tekst gaat verder onder de foto

Lizelot Prumper en Geraldine Smink van Expeditie Robinson Beeld Erik Smits

GS: 'We spreken meer mensen dan we kunnen meenemen, ongeveer vijftig, zestig per seizoen.'

LP: 'Dit jaar hebben we vijftien bekende deelnemers en vier onbekende. In ons Excel-schema staan vijfhonderd mannen en vierhonderd vrouwen, met achter iedere naam de status. Wat was de conclusie van het laatste gesprek? Is iemand potentieel geïnteresseerd? Misschien volgend jaar? Het is zoeken naar het juiste moment: kandidaten moeten in de zomer vijf weken beschikbaar zijn.'

GS: 'Achter sommige namen staat 'nooit meer vragen'. Als mensen zeggen dat ze geen interesse hebben, vragen we weleens: 'Moeten we 'nooit meer vragen' achter je naam zetten?' Dat vinden ze vaak toch te definitief. Er zijn ook BN'ers die in de media blijven roepen dat ze best willen meedoen aan Expeditie Robinson, terwijl wij 200 procent zeker weten dat ze nooit meegaan: Frans Bauer, Jeroen van der Boom.'

LP: 'We bellen er altijd achteraan. 'Joh', zeg ik, 'Wat lees ik nu, ga je met ons mee?' Nee joh, hoor ik dan, het is gewoon bon ton om dat te zeggen.'

GS: 'De zender komt elk jaar met een wensenlijst. Daar staan veel grote namen op. Hoe groter de naam, hoe meer kijkers je trekt vanaf de eerste aflevering. Voor de opvallende, grappige, iets minder beroemde types moeten we echt een beetje vechten bij de zender.'

LP: 'Als Paul de Leeuw vandaag belt, kunnen we hem meteen bevestigen. Beau van Erven-Dorens. Javier Guzman. Als Halina Reijn wil, geef ik haar direct een contract. En mezelf een medaille. Ik benader kandidaten met een creatieve brief die niet onder op de stapel belandt. Ik probeer tijdens het schrijven te bedenken wat diegene op het eiland te zoeken zou kunnen hebben. Wat zou hem of haar kunnen triggeren? Ik zorg ook altijd dat er een paar goede grappen in staan. Ik heb weleens een bekende presentatrice proberen te strikken, een wens van de zender, met zelfgeknutselde flessenpost. Nooit iets op gehoord.'

GS: 'Managers bellen ons ook. 'Het is vorig jaar zo goed geweest voor die en die', zeggen ze dan, 'nu heb ik weer iemand in de aanbieding.''

LP: 'De ideale kandidaat is een kandidaat van wie je meteen denkt: wat gaat dit brengen, hoe gaat die persoon zich redden met niets, in deze groep?'

GS: 'In het eerste gesprek raden we iedereen eigenlijk af om mee te doen. We vertellen over de ellende, de muggen, de honger, de ontberingen, het verliezen van alle controle.'

LP: 'Als iemand ondanks alles tóch wil, vragen we naar een persoonlijke motivatie. De expeditie is te zwaar voor iemand die alleen maar op de cover van de Veronica Gids wil staan. Wil je diep gaan? Wil je zen worden? Wil je spelletjes winnen? Wil je zien wat er van je overblijft als je niets hebt? Ben je benieuwd hoe je in een groep opereert?'

GS: 'De laatste jaren vinden mensen het aantrekkelijker om mee te doen: waar in de wereld vind je nog een plek waar je even niet bereikbaar bent?

LP: 'Fikkie stoken, visjes vangen. We horen vaker de motivatie om een natuurmens te worden.'

GS: 'Voor ons is het belangrijk dat iedereen op de bank zich in een kandidaat kan herkennen.'

LP: 'We proberen van tevoren over de dynamiek na te denken: hoe zou die samengaan met die, hoe ver kan hij of zij komen...'

GS: '... en we zitten er heel vaak naast. Kees van der Spek was een droomkandidaat...'

LP: '...opgegroeid in de tropen, houdt van de hitte, weet veel over de natuur. Drie jaar zijn we bezig geweest om hem mee te krijgen. In 2015 liep hij dan eindelijk over het eiland, supersenang, en wat gebeurt er? Eerste eilandraad, meteen weggestemd. Dan ben je dus een kandidaat kwijt van wie je veel verwacht.'

'Kees van der Spek was een droomkandidaat' Beeld anp

GS: 'Dan balen wij verschrikkelijk. Het mooist is als je een ontwikkeling kunt laten zien. De naam van dé kandidaat van het jaar is nog niet bekend, maar over hem zei ik tegen Lizelot: 'Moeten we dit wel doen, waar beginnen we aan?' Maar ik zat pas 10 minuten met hem te praten en zag al een kant van hem die ik nooit eerder had gezien. Als hij op het eiland weet te blijven en iets van die kant kan laten zien, is onze missie geslaagd.'

LP: 'Het is niet tof om er binnen een dag uit te vliegen als je vijf weken niet kunt optreden. We vragen elke kandidaat om goed over die mogelijkheid na te denken. Is het je dat waard?'

GS: 'Er hangt veel van de cast af. Ik geloof dat wij veel mensen uiteindelijk tóch kunnen krijgen, omdat wij dit werk al jaren met zijn tweeën doen. We kunnen lang in onze contacten investeren.'

LP: 'Wij zijn zelf op locatie, dat helpt ook. Ik kan potentiële kandidaten precies vertellen wat ze te wachten staat. We zitten met zijn allen in het avontuur. De programmamakers krijgen weliswaar te eten, maar wij zweten ons ook de klere, wij zitten ook onder de zandvlooien, wij hebben ook cameramannen die in rode mierennesten trappen, wij poepen ook in de bosjes. En als we diarree hebben, rennen wij ook de zee in.

'Elke vip die meegaat, is wat mij betreft een held. Ze hebben het echt zwaar. We hebben weleens kandidaten huilend in de biecht omdat ze zo trots zijn op hun veerkracht. Dan zit ik soms mee te huilen. We zouden als programmamakers natuurlijk niet zo emotioneel betrokken moeten zijn, maar ja, dat lukt niet. We bieden ze de hel aan, maar de hemel begint op het moment dat ze van het eiland komen en terugkijken: mijn god, wat heb ik daar allemaal gedáán? Expeditie Robinson doet écht wat met ze. Niet wij, maar die bizarre ervaring.'

Expeditie Robinson, vanaf donderdag 7/9, 20.30 uur, RTL 5.

Geer en Goor: stevig gebouwd (RTL4 )


Rinie van den Elzen (56) doet de stem van de Grote Boze Wolf in de Efteling ('En een paar kabouters'), maar hij is ook de karakteristieke voice-over van de meeste realityprogramma's van RTL - alle spin-offs rondom Samantha/Barbie uit Oh Oh Cherso, De Roelvinkjes, Bobbi Eden, Peter Jan en Virginia. Vanaf de geboorte van het tv-duo Gerard Joling en Gordon in 2005 is Van den Elzen te horen als hun vaste, ironische commentator.

Rinie van den Elzen: 'Ik was er vanaf het begin bij, toen nog op de zender Tien. Het format van Joling en Gordon over de vloer was geïnspireerd op The Simple Life met Nicole Richie en Paris Hilton, twee verwende juffertjes die bijvoorbeeld meehielpen op een boerderij. John de Mol vroeg Geer en Goor om ook zoiets te doen. 'Daar hebben wij helemaal geen zin in', heeft Gordon volgens mij gezegd. Dat was natuurlijk juist de bedoeling. Joling en Gordon over de vloer werd de hit van de zender, een dijenkletser.

Tekst gaat verder onder de foto

Rinie van den Elzen, voice-over van Geer en Goor Beeld Erik Smits

''Jij bent de helft van het succes, hoor', heeft Gerard Joling weleens gezegd. Dat vind ik overdreven. Het had ook de stem van iemand anders kunnen zijn, als diegene er vanaf het begin bij was geweest. Nu zou het misschien ondenkbaar zijn om ineens een andere stem te horen.

'De voice-over zet mede de toon van een programma. Het realitygenre kan niet zonder voice-over. Er wordt zo ongeveer de hele dag gefilmd, dus de cameramensen komen terug met uren aan materiaal. Ze monteren er een verhaallijn in, en dan is het aan de voice-over om de kijker aan het handje te nemen door die verhaallijn: 'We zijn in Den Haag, daar gaan Geer en Goor zus en zo doen.'

'Als voice-over ben je een soort reisgids. Bij Geer en Goor sta ik voorin de bus en laat ik af en toe merken dat ik 't kasteeltje aan uw linkerhand óók helemaal niks vind. Mijn teksten worden geschreven door Danny Gordijn. Hij doet dat al vanaf het begin. Als ik ze inspreek, zit ik in een hokje met een microfoon en luisteren regisseur Jeroen van Zalk en Danny vanaf de andere kant van het glas mee. 'Doe de opening nog even over', zeggen ze soms, of: 'Die ene zin mag nog iets vetter aangezet worden.' Als de teksten qua timing goed in de montage passen, ben ik zo klaar, in een half uur. Dat is zo ideaal aan dit werk: ze willen Rinie, dus ik hoef alleen maar mezelf te zijn.

'Van de week viel ik in als voice-over bij RTL Boulevard. Iemand op de redactie zei: 'Jij bent de stem van mijn guilty pleasures, ik kijk naar ál die shit die jij inspreekt. En ik gelóóf jou ook, ik hoor aan jouw stem dat jij ook denkt: what the fuck?' Dat klopt misschien wel. De verbazing over wat er in sommige realityprogramma's te zien is, heb ik net zo goed. Het zou kunnen dat mijn cynische kijk op het leven in mijn stem doorklinkt.

'Ik zie mezelf als de spreekstalmeester in het circus. Bij Geer en Goor mag ik als voice-over af en toe cynisch zijn. De valkuil is dat je meegaat in de platheid. Hoe groter de tieten, hoe platter de teksten, zeg ik weleens. Ik wil er eerder de rem op zetten. Het zal ongetwijfeld te maken hebben met het feit dat ik zelf nu eenmaal niet van platvloers houd. Ik wil de mensen in een programma nooit voor lul zetten, al zijn ze daar soms zelf erg bedreven in.

'Ik spreek vooraf af met de redactie dat ik geen trekpop ben. Een goeie tekstschrijver schrijft een tekst met mijn stem in gedachten. Een producent van een ander programma zegt altijd dat hij zijn inner-Rinie laat spreken. Die zit mij thuis na te doen, om de zinnen te timen.

Rinie van den Elzen: 'Bij Geer en Goor mag ik als voice-over af en toe cynisch zijn' Beeld anp

'Als de inner-Rinie van een tekstschrijver niet matcht met mijn inner-Rinie, dan probeer ik met een alternatief te komen. In een van de spin-offs van Oh Oh Cherso, rondom Samantha en Michael, kwam Samantha de trap af na een borstvergroting, en ik moest iets zeggen als: 'Zo Barbie, dat zijn aardige joekels geworden.' Dat vind ik dus te plat voor woorden, en bovendien: iedere kijker kan het zien. Ik zou het dan nog leuker vinden om te zeggen: 'Ik dacht dat je wat had laten doen, maar ik zie het niet.''

Geer en Goor: Stevig gebouwd. Vanaf donderdag 7/9, 20.30 uur, RTL 4.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden