INTERVIEW

'Ik wil beschermd worden, maar ook een ongeleid projectiel zijn'

Ze geldt als de belangrijkste Britse folkartiest van dit moment. Laura Marling bracht een nieuw album uit en belichtte de rol van vrouwen in de popmuziek met een serie bijzondere podcasts.

Laura Marling: 'Met die studiovrouwen uit mijn podcasts zou ik in de toekomst graag samenwerken, maar voor deze plaat was het te kort dag.'

In een kamertje van het kantoor van haar management, in een oud, onopvallend rijtjeshuis in de Noord-Londense wijk Highbury, zit Laura Marling (27) op haar akoestische gitaar te tokkelen. Ze kijkt op, begroet opgeruimd haar Nederlandse bezoeker, zet haar instrument aan de kant en bindt haar blonde lokken samen met een elastiekje. Op het tafeltje naast haar: een Engels stilleven van tea and biscuits.

Die groet ('hi-yeah'), die thee, die koekjes, je zou haast denken dat ze er iets mee wil onderstrepen. De belangrijkste jonge folkartiest van Groot-Brittannië, een van de beste Engelse songschrijvers van haar generatie, is na twee jaar Los Angeles en nog eens een jaar pendelen tussen L.A. en Londen, weer thuis. Terug in Engeland, al houdt ze haar woning in Californië nog aan.

'Ik was mezelf een beetje kwijtgeraakt in L.A.', zegt ze. 'Die stad kan je persoonlijkheid uitwissen. Ik heb er een fijne tijd gehad, maar het is wel een stad van gefabriceerde identiteiten. De film, Hollywood. Bijna iedereen die er neerstrijkt, wil zichzelf verkopen. Geen vervelende mensen hoor, maar het is wel een harde stad.'

Vrouwelijke creativiteit

En zo belanden we bij het prachtige, elegante en met gracieuze strijkers ingekleurde Semper Femina, Marlings pas verschenen zesde studioalbum in een kleine tien jaar: een verkenning van de vrouwelijke creativiteit in al haar facetten. Want die vrouwelijkheid was in het harde L.A. een beetje in de verdrukking geraakt, zegt ze.

Voorganger Short Movie (2015) was haar 'L.A.-plaat': een album over het ego, waarvoor ze haar meest rationele liedjes tot dusver schreef.

'Ik was ook mijn eigen producer. Behalve met de liedjes hield ik me dus ook met de knoppen en de techniek bezig. Short Movie was de neerslag van mijn meest masculiene periode, in veel opzichten.'

Semper Femina is er de logische reactie op. Veel vrouwelijker dan de sensuele opener Soothing hoor je ze niet vaak: 'I need soothing/ My lips aren't moving/ My God is brooding.' The Valley gaat over de thuiskomst in Engeland, maar ook over een oude vriendschap die Marlings Californische jaren niet bleek te hebben overleefd: 'I know she stayed in town last night / Didn't get in touch.' Zoals dat kan lopen, tussen vrouwen.

De cover van Semper Femina.
Laura Marling.

Wispelturig en veranderlijk

En dan, in het voorlaatste lied, zijn daar plotseling de woorden die de albumtitel zouden worden, de woorden (in het Engels en het Latijn) waar het album eigenlijk om draait: 'Fickle and changeable, semper femina.' 'Wispelturig en veranderlijk, altijd een vrouw.'

Het is een vrije vertaling van een zin uit Aeneis, door de Romeinse dichter Vergilius geschreven tussen 29 en 19 voor Christus: 'Varium et mutabile semper femina.'

In 2011 wilde Marling die hele zin op haar been laten tatoeëren, maar ze beperkte zich uiteindelijk tot de laatste twee woorden. Ze was pas 21 toen, maar al aan haar derde luid bejubelde studioplaat toe en in heel Europa uitgeroepen tot de Engelse Joni Mitchell van haar generatie, dankzij haar intelligente songstructuren en prachtige, breekbare zang. Aan media-aandacht bepaald geen gebrek, al was het maar vanwege haar (tamelijk korte) liefdesrelaties met jongens uit succesvolle Engelse bands: eerst Charlie Fink van Noah and the Whale en daarna Marcus Mumford, die in Marlings begeleidingsband had gespeeld, maar ten tijde van hun relatie al aan de weg timmerde met zijn eigen groep Mumford & Sons.

Laura live?

Optredens van Laura Marling zijn altijd subtiel en prachtig, of ze het nou solo doet (zoals bijvoorbeeld in 2013) of met een begeleidingsband, zoals tijdens de komende tournee. De komende maand trekt ze door Groot-Brittannië en van eind april tot eind mei door de Verenigde Staten. Een Nederlands concert is op dit moment nog niet in zicht.

Waarheid

'Die semper femina-tattoo staat dus al wat jaartjes op mijn been. Het moest er natuurlijk een keer van komen dat ik dat gegeven tot thema van een plaat zou maken', zegt ze. 'Ik hoop dat je in de woorden 'wispelturig en veranderlijk' enige zelfspot proeft, maar het heeft natuurlijk ook een kern van waarheid: de veranderlijkheid van een vrouw, daar zit een enorme creatieve energie in.'

Het lied Wild Once is haar ode aan de wilde, ontembare vrouw die zichzelf toch maar temde, omdat de maatschappij dat nu eenmaal van een vrouw verwacht: 'I was wild once and I can't forget it (...) There is something just beneath/ Something shy and hard to see.'

Conflict

'Dat gaat over het innerlijke conflict dat woedt in elk mens: het conflict tussen de beheersing die van je wordt geëist en het volmaakt vrije, ongeremde wezen dat je graag zou willen zijn. Ook mannen kennen dat conflict, denk ik, maar ik denk dat het voor vrouwen meer wringt. Voor ons is de discrepantie groter: enige stoerheid wordt in een man gewaardeerd, maar het vrouwelijke archetype is zacht en zorgzaam, vooral niet te brutaal of eigengereid. Ik voel die worsteling zelf heel erg: ik wil bemind en beschermd worden, maar tegelijkertijd een ongeleid projectiel zijn. Daar kom je als vrouw nooit helemaal uit.'

Nog vóór ze zich aan het schrijven van het album had gezet, was ze (nog in Los Angeles) al bezig met vrouwenvraagstukken, om precies te zijn de vraag waarom geen enkel groot platenlabel door een vrouw wordt geleid. En waarom zijn er zo weinig vrouwelijke A&R-managers (A&R staat voor artist & repertoire)? En waarom zo weinig vrouwen in opnamestudio's, als producer of engineer?

Reversal of the Muse

Ze besloot vrouwen te interviewen. Bekende muzikanten, zoals Dolly Parton en Emmylou Harris of de zusjes van de band Haim, maar ook minder bekende namen, zoals de vrouwelijke producer Catherine Marks en de vrouwelijke studiotechnici Olga Fitzroy en Vanessa Parr. De gesprekken werden een reeks podcasts onder de titel Reversal of the Muse. Ze bracht ze samen op de gelijknamige website.

Wat opvalt in de geïnspireerde, vriendschappelijke podcastgesprekken is dat Marling nooit verontwaardigd lijkt over de materie. Op Semper Femina is al helemaal geen boosheid te bekennen. Ze schetst, ze verkent, maar ze trekt geen conclusies en nam haar 'vrouwenplaat' uiteindelijk op met mannen.

'Met die studiovrouwen uit mijn podcasts zou ik in de toekomst graag samenwerken, maar voor deze plaat was het te kort dag: ze waren bezet. Bovendien ben ik kieskeurig en moet je je iets realiseren: die podcasts en mijn album zijn op geen enkele manier een statement tegen mannen. Toen ik tien jaar geleden mijn eerste liedjes opnam, deed ik dat in de studio van mijn vader, waar alleen mannen werkten. Mijn moeder verzorgde het eten. Alles wat ik kan, heb ik van mannen geleerd en ik heb daar niet onder geleden. Maar toch: wat meer vrouwen op sleutelposities bij labels en studio's lijkt me een gezonde zaak. Ik weet niet of het veel zou uitmaken voor de muziek. Ik weet alleen dat er meisjes zijn die graag dat werk zouden doen, maar er in de muziekindustrie niet tussenkomen.'

Politiek

Pas toen Semper Femina helemaal af was en klaarlag voor verschijning, kreeg het album door de ontwikkelingen op het wereldtoneel alsnog een merkwaardige politieke lading.

'Toen ik de plaat af had, schreef ik muziek voor een theaterstuk over Mary Stuart, die onthoofd werd op bevel van koningin Elizabeth I. Een klassieke strijd tussen vrouwelijke kopstukken. Ik schreef die muziek precies in de tijd dat Theresa May de opvolger van premier Cameron werd en de hele wereld ervan uit ging dat Hillary Clinton de volgende president van de VS zou worden.'

Dat was een wonderlijk bruggetje naar de actualiteit, maar het zou nog vreemder worden, want bij de verschijning van Semper Femina heeft Amerika niet Hillary Clinton als president maar, in de woorden van Marling, 'een man die vindt dat je een vrouw best bij haar pussy mag grijpen en die, omringd door oude, conservatieve mannen, een decreet tekent om abortus zo snel mogelijk weer te verbieden. Zo hangt er rond een album dat Semper Femina heet toch ineens een subtiel politiek geurtje. Zo was het niet bedoeld, maar ach: prima toch?'


Inspirerende vrouwen

1
'Sinds mijn debuut valt de naam Joni Mitchell in elk artikel over mij. Het gebeurt zo consequent dat ik weleens gek word van de vergelijking, maar er is natuurlijk geen ontkennen aan: Joni is mijn idool. Altijd geweest. Haar stem, haar dictie, haar meanderende melodieën, haar poëzie vanuit vrouwelijk perspectief. Ze is overal in mijn werk. Ook Semper Femina is in zekere zin een eerbetoon aan haar muzikale nalatenschap.'

2
'Tijdens het werk aan Semper Femina raakte ik gefascineerd door Lou Andreas-Salomé (1861-1975), een psychoanalytica die een curieuze, intellectueel-romantische relatie had met Sigmund Freud. Meestal gaat het over hem. Zij slechts een vrouwelijke passant in zijn leven, terwijl ze zélf belangrijk psychoanalytisch onderzoek deed. Ze concludeerde dat het Freudiaanse verschijnsel penisnijd een typisch mannelijke misvatting was. Ze schreef Freud die haar antwoordde dat ze gelijk had en baanbrekend werk had geleverd. Kort daarna overleed hij en kreeg zij haar bevindingen niet meer gepubliceerd. Stel je voor hoe het denken over de vrouwelijke psyche zich ontwikkeld zou hebben wanneer dat wél was gelukt.'

3
'Heb je mijn Reversal Of The Muse-podcast met Dolly Parton en Emmylou Harris gehoord? Daar zit ik in het begin te stamelen en te hakkelen als een nerveuze fan, want zij zijn echt heldinnen voor me. Ze waren jonge vrouwen in een zéér conservatief genre, in een tijd waarin de muziekindustrie nog erger een mannenbolwerk was dan nu. Toch hebben ze nooit concessies gedaan aan hun vrouwelijkheid. Dolly schreef zelf, produceerde zelf, bouwde een imperium op en had een man die op de achtergrond bleef. Emmylou was één en al elegantie en schoonheid, maar ze was nooit 'dat meisje naast Gram Parsons'. Ze werd altijd voor vol aangezien.'
Laura live?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden