'Ik werk zo instinctief mogelijk'

Interview..

Amsterdam Het paard liet zich niet verdrijven, merkte cineaste Andrea Arnold toen ze het verpletterende Fish Tank schreef. Elke keer kwam haar hoofdpersonage, de 15-jarige Mia, bij dat beest uit. Vluchtte ze in de eerste, winterse versie van het script uit school, stond ze opeens in de wei bij het paard. Nu speelt Fish Tank zich af in de zomervakantie, en heeft Mia niets anders te doen dan wat rond te slenteren door haar troosteloze nieuwbouwwijk, danspassen te oefenen op hiphopliedjes en ruzie te zoeken met de andere meiden in de buurt. Tot ze bij een verlaten erf met wat woonwagens komt, en daar dat paard ziet staan – uitgemergeld, vastgeketend, maar ook sprookjesachtig wit en nobel. Een trieste oase in Mia’s stuurloze leven.

‘Inmiddels weet ik wat het paard voor mij betekent’, zegt Arnold (1961). ‘Maar dat wist ik tijdens het schrijven en het draaien nog niet. Maar het paard bleef opduiken, ook wanneer dat niet mijn bedoeling was. Dus ik had geen keuze. Het paard moest blijven.’

Wat het dier dan nu voor haar uitdrukt, wil Arnold niet kwijt. Zoals ze ook weigert de titel te verklaren. ‘Als ik dat verklap, ontneem ik de toeschouwers de kans om er achteraf over te discussiëren. En zo werkt dat voor de hele film. Ik wil dat mijn publiek actief bij de film betrokken raakt en dat verpest ik door alles uit te leggen.’

Regisseurs gaan veel vaker intuïtief te werk dan mensen denken, zegt Arnold, die met Fish Tank de juryprijs won op het filmfestival van Cannes, net als met haar vorige film, de surveillancethriller Red Road (2006). ‘Ik werk zo instinctief mogelijk – in mijn keuze van de locaties, de acteurs, de belichting, enzovoort. En dat terwijl je in die functie geacht wordt alles zo te organiseren dat iedereen precies weet waar hij aan toe is. Daar voel ik me weleens ongemakkelijk bij. Ik vind het ook vreselijk om interviews te geven, omdat ze me dwingen na te denken over keuzes waarvan ik lang niet altijd weet waarom ik ze gemaakt heb. En die nu misschien idioot lijken, maar die wel uit het hart kwamen. Ik ben erg blij dat ik van tevoren niet zo over mijn films hoef te praten, want dan zou ik niets meer klaar krijgen.’

Wie Fish Tank ziet, begrijpt Arnolds huivering wel. Het is een film die onder je huid kruipt, vol scènes die juist in hun dubbelzinnigheid maximaal effect sorteren. Wanneer Mia zich openstelt voor mama’s nieuwe vriendje Connor (Michael Fassbender), kan ze net zo gemakkelijk verliefd op hem zijn, als zoeken naar een maatje of vaderfiguur. Verontrustend en zwoel is de scène waar Mia voor hem danst en bij hem op de bank gaat liggen – alles badend in een onwerkelijk licht dat het midden houdt tussen straatlantaarn en zonsondergang.

‘Ik denk dat Mia helemaal niet weet waar ze mee bezig is wanneer ze tegen Connor aankruipt, en dat dat heel menselijk is. Het zou te simplistisch zijn wanneer je dat als toeschouwer wél helemaal zou snappen. Dan zou je een veel te gemakkelijk oordeel over haar kunnen vellen.’

De 17-jarige Katie Jarvis, door Arnold ontdekt toen ze in een treinstation met haar vriendje stond te ruziën, is magistraal als Mia. ‘Katie is een erg natuurlijk meisje en een geboren actrice. Ze was zich alleen niet bewust van haar mogelijkheden. Aanvankelijk begreep ze niet hoe complex de relatie is die Mia met Connor krijgt. Dat kon ik ook niet van haar verwachten. Toch moest ik die diepte zien te vinden in de momenten waarop ze elkaar toenaderen. Daarom maakte ik gebruik van slowmotion: die vertraagde beelden geven die scènes een zwaarte waar Katie op dat moment nog niet aan toe was.’

Intuïtief én weloverwogen was de keuze om Fish Tank niet in het gangbare breedbeeldformaat te draaien, maar in de ouderwetse verhouding van 4:3. ‘Toen ik Red Road maakte, moest de film ook geschikt zijn voor vierkante beeldschermen. Het hoofdpersonage moest steeds in het midden van het scherm blijven, zodat de vlakken links en rechts van haar weg konden vallen. Zodoende werd het personage extra belangrijk. Omdat Fish Tank helemaal om Mia draait, vond ik dat mensgecentreerde formaat het enige juiste. Het is ook een beeldverhouding die Mia’s lengte onderstreept, en die ook goed past bij haar dansen.’

Waarom haar films elke keer in zenuwslopende thrillers veranderen, zoals wanneer Mia het dochtertje van Connor ontvoert? ‘Blijkbaar geniet ik ervan om mensen bang te maken. Maar vraag me niet waar dat vandaan komt. Ik heb geen idee.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden