INTERVIEW

'Ik was bang voor mijn vaders drugsverslaving'

Over Robert Moszkowicz' verslaving, faillissement, schrapping uit de advocatuur en verstoting door zijn vader is al veel bekend. Maar nu heeft zijn eigen zoon Max hem gefilmd, zes jaar lang.

Max en Robert Moszkowicz. Beeld Cornelie Tollens

'Gelul!', roept Robert Moszkowicz (63) ineens tijdens het gesprek. Hij slaat met zijn vuist op tafel. Hem is zojuist een citaat voorgelegd van zijn vader, de befaamde oud-strafadvocaat Max Moszkowicz senior. Die zegt in een interview: 'Ik verdedigde mijn verslaafde zoon om hem terug te krijgen. Anders was ik hem voorgoed kwijt geweest.'

'Gelul', herhaalt Robert, de tweede van vier advocatenzonen. 'Dat zegt-ie voor de bühne. Ten eerste wilde hij naar buiten toe geen slechte vader zijn, maar hij was het wel. En twee: hij kwam er weer mee in de publiciteit. Kon-ie goeie sier maken.'

In de Joodse advocatenfamilie Moszkowicz zit veel leed, erkent Robert. Vader Max overleefde Auschwitz als enige van zijn familie, zijn zoons lijden 'onmiskenbaar' aan het tweedegeneratiesyndroom, waarbij oorlogstrauma's zijn doorgegeven aan de kinderen. De getroebleerde relatie met zijn vader is de rode draad in Roberts leven, dat verder wordt getekend door een heroïneverslaving, een faillissement, schrapping uit de advocatuur, verstoting uit de familie, herrijzenis als jurist en miljonair, en vier huwelijken waaruit negen kinderen voortkwamen. En, zoals hij het zelf zegt: door 'de veerkracht om na een val altijd weer te kunnen opstaan'.

Roberts zoon Max (37), genoemd naar zijn grootvader, is programma- en documentairemaker. Hij filmde zijn vader de afgelopen zes jaar bij alle mooie en pijnlijke momenten. Wij Moszkowicz werd een indringende, soms pijnlijk eerlijke film over vaders en zonen, onvoorwaardelijke liefde en het gebrek daaraan.

Wij Moszkowicz: maandag 30/5, NPO2, 20.25 uur.

Je vertelt in de film dat je met deze 'cinematografische reis door het leven' wilt afrekenen met je eigen demonen.

Filmer Max: 'Ik ben een verslavingsgevoelige jongen. Net als mijn vader balanceer ik ook weleens op het randje van problemen met drank, drugs, excessen. Ik onderdruk een razende alcoholist en kan roekeloos met mijn omgeving omgaan. Ik ben een paar keer op de Eerste Hulp beland met een hersenschudding terwijl ik me niets van het voorafgaande kon herinneren. Door te leren begrijpen hoe dat patroon bij mijn vader werkt, hoop ik dat bij mezelf te kunnen voorkomen.'

Vader Robert: 'Wij voelen allebei een bepaalde existentiële eenzaamheid. Dat zit in ons. Dan moeten we aan de hand worden genomen. Door een vrouw, kinderen, je vader, iemand bij wie je warmte en vertrouwdheid voelt. Als dat niet gebeurt ...'

Robert Moszkowicz

16 mei 1953 geboren in Maastricht

1964-1970 gymnasium in Maastricht

1971-1975 rechtenstudie in Utrecht

1987 arrestatie op verdenking van drugshandel

1988 schrijft zich uit als advocaat

1989-1990 studie fiscaal recht in Tilburg

1993 herinschrijving als advocaat

2006 schrapping als advocaat door tuchtrechter

2006-heden algemeen en belastingjurist in Amstelveen

Max: '... dan treedt een mechanisme in werking, sluipend, je hebt het bijna niet in de gaten, van zelfdestructie. Dat je ineens beseft: o shit, ik ben te ver gegaan. Dat merk je dan om je heen, aan externe factoren. Dat je mensen pijn doet. Dat je vrouw je in het ziekenhuis moet komen ophalen.'

Robert: 'Er waren momenten dat ik niks van Max hoorde. Dan verdween-ie van de radar en dacht ik: ik ga hem zoeken. Dat bleken altijd momenten waarop hij in de shit zat. Dan had hij iemand nodig. Ik wist dat, want ik herken dat van mezelf.'

Max: 'Ik hoor meteen aan de stem van mijn vader of het goed met hem gaat. En hij heeft dat ook bij mij. Wij hebben een heel hechte band.'

Max Moszkowicz

24 dec. 1978 geboren in Roermond

1991-1996 mavo-havo-vwo, Utrecht en Amsterdam

2002-2003 masterclass Regie in New York

2003-2008 maker van de jongerenserie JoJo NL (Joodse Omroep)

2005-2006 documentaire Voor de Fans (idem)

2007-2010 maker van commercials voor RTL en SBS

2011-heden stemacteur en documentairemaker. O.a. Vals Plat en Gonzo (NTR), 6-delige serie over boksers en hun trainer (RTVNH)

2015 columnist Nieuw Israëlisch Weekblad

2016 film Wij Moszkowicz

Toch zeg jij in de film tegen je vader: 'Wij waren vroeger bang van jou.'

Robert: 'Daar schrok ik van.'

Max: 'Ik was bang voor zijn drugsverslaving, bang als hij onder invloed was. Hij viel weleens bewusteloos neer en dan kreeg ik hem niet wakker. Bang dat hij bijvoorbeeld achter het stuur in slaap zou vallen. Bang voor het onvoorspelbare.'

Robert: 'Als je naast een knikkebollende vader in de auto zit en denkt: goddomme, straks flikkeren we ergens tegen een boom - dat begrijp ik. Maar bang voor mijn persoon is hij nooit geweest.'

Jullie filmden in het vroegere huis van bewaring in Roermond. U zat daar in 1987 vast op verdenking van handel in harddrugs. U zegt: 'Ik wilde hetzelfde meemaken als wat mijn vader heeft meegemaakt.'

Robert: 'In de krochten van het politiebureau zaten cellen, zwartgeschilderd ook nog - hoe krijg je het voor elkaar. Ik kwam daar al niet graag als advocaat en nu zat ik er zelf. Ik heb er drie weken afgekickt en was dood- en doodziek. Ik kon niet eten. Ik kon niet slapen. Ik kon ook niet niet-slapen. Ik was heel emotioneel. Om het geringste ga je janken. Ik had drie jassen om me heen, warm, koud, warm, koud, je ligt op de stenen vloer. Ineens hoorde ik de stem van mijn ouweheer. Dan denk je: godverdomme, ik wil niet dat hij me zo ziet. Dus je probeert op te staan, dat lukt niet. Dan zegt hij: 'Dit lijkt wel een concentratiekamp.' Toen flitste door me heen: kennelijk moet ik een afschuwelijke periode ervaren, zoals hij ook een afschuwelijke tijd heeft doorgemaakt.'

Het tweedegeneratiesyndroom.

Robert: 'Je krijgt een klap van de molen mee. Psychiaters die oorlogsslachtoffers en hun kinderen hebben behandeld, zeggen dat onbewust een stuk van dat leed doorsijpelt naar de kinderen. Dat heeft op die kinderen en op hun ontwikkeling een behoorlijke impact. Ik was altijd onrustig, onzeker, angstig. Bang voor het leven. Je geestelijk welzijn is niet in balans.'

De arrestatie, detentie en verslaving van Robert Moszkowicz werden breed uitgemeten in de pers. De kranten stonden er vol mee, zijn vader gaf tv-interviews. 'De kinderen op mijn school leken geïnstrueerd om niet over mijn vader te praten', vertelt Max. 'Ik was een jaar of 8. Ik weet nog dat ik het schoolplein opliep... Voor mij opende zich een zee van kinderen die me allemaal aanstaarden, maar niets zeiden. Je bent even helemaal naakt op dat moment, een paria. Ineens riep één jongetje: 'Hé, is jouw vader een junk?' Het overkwam me als in slowmotion, als een kinderlijke nachtmerrie die realiteit was geworden. Dat zit vastgebeiteld in mijn geheugen. Het vormt je leven. Je wordt er streetwise van, je leert jezelf verweren. Maar op dat moment was het niet leuk.'

Kon je voor deze film alles aan je vader vragen? Zijn er beperkingen afgesproken?

Max: 'Ik merkte dat ik me achter de camera, gek genoeg, vrijer voelde om hem vragen te stellen. De camera voelt als een buffertje, je kunt je erachter verbergen. Sommige dingen die zich in het verleden hebben gemanifesteerd, zoals die drugsverslaving, zijn zo pijnlijk, dat je er eigenlijk niet over durft te praten. Van achter de camera durfde ik dat wel. Er is niks afgesproken.'

Robert: 'Die eerste scène, dat ik bij de bank een ring ga belenen, daar had ik moeite mee. Dat was in 2013, het jaar waarin mijn broer Bram van het tableau werd geschrapt. Dat kostte mij en mijn broers veel cliëntèle. Maar later in de film zie je dat het nu weer heel goed gaat met mijn praktijk, dus oké.'

Max: 'Wat mensen niet weten: die dag was zijn dochtertje jarig en hij had geen geld om een taart te kopen. Dus het was een heel aangrijpend moment, althans voor mij. Illustratief voor wie hij als vader is: hij verkoopt zijn laatste ring om een taart voor zijn dochter te kopen.'

Robert: 'Mijn kinderen zijn mijn alles.'

Max Moszkowicz, vernoemd naar zijn grootvader, de beroemde strafpleiter. Beeld Cornelie Tollens

Vader Robert is met zijn zevende kind, de 12-jarige Benjamin, naar het interview gekomen, dat plaatsvindt in Max' appartement in Amsterdam-Oost, tussen stapels kunst, foto's, literatuur, filmapparatuur, Zwitsal-babydoekjes, rammelaars en voorleesboekjes. Max is intussen zelf vader geworden. 'Je krijgt er een ongekend verantwoordelijkheidsgevoel bij', zegt hij.

Daarom is het voor hem 'misschien begrijpelijk, gezien mijn grootvaders verleden, maar tegelijk ook zo onbegrijpelijk dat de relatie tussen mijn vader en grootvader zo afstandelijk was'.

In zijn film zitten scènes uit tv-optredens van Robert Moszkowicz toen hij een gevierd advocaat was. In het praatprogramma RUR vraagt presentator Jan Lenferink: 'Houdt u eigenlijk van uw vader?' Robert antwoordt: 'Zeker. Misschien zelfs te veel.'

Robert Moszkowicz. Beeld Cornelie Tollens

Licht dat eens toe.

Robert: 'Het raakte me ontzettend dat ik de goedkeuring of genegenheid van mijn vader wilde voelen, maar die niet kreeg. Vooral omdat ik zag dat mijn broertjes die wel kregen. Naarmate je meer om iemand geeft, voelt dat beroerder. Ik deed alles voor erkenning. Ik deed veel dingen niet die andere kinderen wel doen: sporten, feestjes, met vrienden omgaan, zwemmen of wat dan ook. Alles stond in het teken van uitblinken in studie en muziek. Ik leefde in mijn jeugd als een ouwe zak.'

Muziek

Robert Moszkowicz componeerde een deel van de muziek van de film 'Wij Moszkowicz' zelf. Hij groeide op aan de Spilstraat in Maastricht, waar zijn vader overdag een lingeriewinkel runde, en 's avonds rechten studeerde. Daarbij draaide hij elke avond klassieke muziek. Robert: 'Als 2-, 3-, 4-jarige lag ik in mijn bed en hoorde elke avond Bach, Bruch, Beethoven, Chopin. Prachtig. Ik leerde pianospelen en maakte eigen composities. Muziek zit me in het bloed.'

Aanvullingen en verbeteringen: De muziek in de film ‘Wij Moszkowicz’ is niet geheel gecomponeerd door Robert Moszkowicz, zoals vermeld in een eerderere versie van dit interview werd vermeld. Componist, producer en multi-instrumentalist Thomas Kalksma componeerde de muziek, waaraan een compositie van Robert Moszkowicz ten grondslag ligt.

Om uw vader te plezieren.

Robert: 'Nou was ik zelf ook niet het makkelijkste mannetje, wij hadden dezelfde karaktertrekken. Dat botste. We zijn dominant. Als je iets wilt bereiken, ga je door roeien en ruiten om het voor elkaar te krijgen. Ik gooi makkelijk mijn kont tegen de krib. Gehoorzamen vond ik niet makkelijk, zeker niet als je dat waaraan je moet gehoorzamen onrechtvaardig vindt.'

Jullie werden geacht een Joodse vrouw te trouwen.

Robert: 'Ik volg mijn hart, ik volg niet wat een ander zegt, ook niet als het mijn vader is. Mijn vader is zelf niet met een Joodse vrouw getrouwd en wilde dat wij zijn fout goedmaakten. Ik heb gezien hoe mijn broer Bram, die stapelverliefd was op een meisje uit Maastricht, een jarenlange relatie met haar beëindigde omdat mijn vader daartoe zat te pushen. Hij trouwde een Joods meisje en al snel ging dat huwelijk mis.

'Ik volgde mijn hart en daar ben ik voor gestraft. Mijn vader heeft mij onterfd omdat ik niet luisterde. Hij zegt daarmee: jij hoort er niet meer bij. Dat is voor een kind heel erg. Dat zijn de feiten, daar heb ik mee te leven.'

Heeft u nog contact met uw broers?

Robert: 'Alleen met David. Van mijn drie broers is hij de enige die echt een hart heeft. En ook de enige die mij ooit heeft geholpen toen ik bijna naar de filistijnen was, financieel. Dat vergeet ik niet. Nooit. En dat weet hij.'

Is overwogen om die broers bij de film te betrekken?

Max: 'Ja. Ik heb via de productie een mail laten uitgaan dat ik ervoor open sta om ze te integreren in het verhaal. Maar ik ga er niet om smeken. Ik heb geen enkele reactie gekregen.'

Wat is voor jou het confronterendste moment van de film?

Max: 'Dat was op mijn vaders kantoor, toen ik vroeg of we een keer samen naar mijn 88-jarige grootvader konden gaan. Hij zei: 'Daar ga ik altijd met lood in mijn schoenen naartoe, ik heb daar geen goed gevoel bij.' Hij legde me uit wat er is gebeurd, over zijn gevecht voor erkenning over dat hij uiteindelijk onterfd werd, hij werd boos en emotioneel en ik filmde het. Ineens zag ik mijn vader op een manier zoals ik hem nog nooit had gezien. Voor mij stond gewoon een 5-jarig jongetje dat schreeuwt om aandacht en die niet krijgt. Hij miste gewoon liefde. Mijn vader... Dat was voor mij... pfoe ... ik word helemaal... sorry...'

Robert: 'Geeft niks, ik moet ook slikken.'

Max verbergt zijn gezicht in zijn handen en huilt. 'Dat moment kwam bij mij enorm hard binnen. Dat gebeurt dus met je als je te weinig liefde krijgt. Ik ga dat met mijn eigen zoon zó anders doen.'

Robert staat op en omhelst zijn zoon. 'Geeft niks, jongen. Geeft niks. Laat het gaan.'

De 12-jarige Benjamin ziet zijn vader zijn broer troosten en wordt ook emotioneel.

Max tegen Benjamin: 'Kom hier even lekker tussen ons in zitten.'

En tegen de journalist: 'Je treft het wel hè, met drie jankende Moszkowiczen.'

Benjamin schiet in de lach.

Robert wrijft over de natte huilplek in zijn strakwitte overhemd: 'Wat heb ik toch prachtige jongens.'

Voor de film reisden jullie samen naar Israël.

Max: 'Ik wilde mijn vader dat land graag laten zien. In 1977 ging zijn hele familie erheen, maar hij mocht niet mee, hij moest als jonge advocaat op het kantoor blijven letten. Ik vond die reis belangrijk omdat onze Joodse achtergrond in onze geschiedenis een grote rol speelt. Je gaat terug naar je wortels. En naar wat er is voorgevallen met mijn grootvader in de oorlog. Daar heeft dit allemaal mee te maken, met hoe wij nu in het leven staan.'

Wat gebeurde daar bij de Klaagmuur? U werd emotioneel.

Robert: 'Ineens sta je daar samen voor die muur, het belangrijkste symbool van het jodendom, een heilige plek. Maar er is geen moment van huilen geweest.'

U draait zich om en veegt de tranen uit uw ogen.

Robert: 'Ik heb niet hoorbaar gehuild als je het mij vraagt.'

Dat hoeft toch ook niet? Het lijkt een emotioneel moment.

Robert: 'Ik heb soms van die momenten. Ik had het ook toen ik voor het eerst Max' documentaire bekeek. Ineens barstte ik in tranen uit. Dat was hier, in deze woonkamer.'

Max: 'Mijn grootvader zegt in een interview op de nationale televisie met Ivo Niehe: 'In de advocatuur hoort-ie nooit meer thuis.' Dat raakt hem nog steeds heel diep.'

Robert: 'Achter mijn rug hè! Terwijl ik gevangen zat en het niet kon horen. Wat ik een smerige rotstreek vind. Dat is typisch mijn vader naar mij toe.'

Zag u dat voor het eerst?

Robert: 'Nee, maar het raakt me nog steeds. Als ik dat zie, moet ik bijna kotsen. Ik vind dat echt... Dat is ultiem verraad. Dat is voor mij wezensvreemd, dat een vader zo naar zijn eigen kind kan zijn.'

Toch zegt u dat u veel op hem lijkt.

Robert: 'Maar niet in dat opzicht. Ik ben veel opener. Ik laat mijn voor- en afkeuren rechtstreeks zien aan mijn kinderen. Als er iets is, horen ze dat. Dat kan ik nogal grof doen, hè Max?'

Max: 'En dat krijg je dan ook stevig terug.'

Robert: 'Maar liefde laat ik ook zien. De jongens krijgen weleens een oplazer van me. Maar je zag het net: ik druk ze ook stevig tegen me aan.'

In de film vraagt Max zijn broers en zussen naar de ergste herinnering aan hun vader. Twee van hen zeggen: 'Dat hij heroïne gebruikte in mijn bijzijn.'

Robert: 'Als je verslaafd bent, vervlakt je normbesef. Enorm. Dus wat je normaal gesproken nooit doet waar je kinderen bij zijn, doe je dan wel. Als ik kinderen op bezoek kreeg - ik was gescheiden - probeerde ik me te onthouden van die shit en dacht ik: dat komt wel als ze weg zijn. Maar dan krijg je ontwenningsverschijnselen en voor je het weet, zit je toch te inhaleren. Ik zei dat het een medicijn tegen verkoudheid was, maar kennelijk wisten ze toen al wel beter.'

Wist je dat ze dat antwoord gingen geven?

Max: 'Nee. Met mijn broers en zussen sprak ik nooit over mijn vaders drugsverleden. Dat antwoord snijdt door me heen. Voor het eerst zag ik mijn broer Yehudi, een harde jongen die eigenlijk nooit zijn kwetsbare kant laat zien, volschieten. In die zin heeft het filmen ook de band met mijn broers en zussen verstevigd. We bellen nu vaker, zoeken elkaar vaker op. Er wordt nu wel over het verleden gesproken.'

Heeft de film de antwoorden gebracht waarnaar je op zoek was?

Max: 'Ik voel me vrijer, ontketender. Net als mijn vader neig ik tot grote successen en ongekende drama's. Ik begrijp nu hoe het mechanisme werkt, het heeft met liefde en afwijzing te maken. Zeker nu ik zelf een kind heb, ben ik bang terug te vallen in oude patronen van vluchtgedrag. Ik heb nu handvatten gekregen hoe ik het zelf anders kan doen.'

Robert: 'De film gaf mij het besef dat echte liefde van kinderen voor ouders, van mijn kinderen voor mij en andersom, een bestaansvoorwaarde is. Daardoor kan ik leven.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden