'Ik wacht liever rustig af wat er op mijn pad komt'

De Vlaamse acteur Jan Bijvoet ( 49 ) heeft een reeks eigenzinnige filmrollen op zijn naam staan. Voor El abrazo de la Serpiente begeeft hij zich tussen de Amazone-indianen. Door Bor Beekman

Jan Bijvoet.Beeld EPA

Je zou hem op straat niet herkennen, de hoofdrolspeler van het Oscargenomineerde El abrazo de la serpiente. De Vlaming Jan Bijvoet (49) meldde zich afgelopen januari volledig ingepakt in Rotterdam, waar hij een voorpremière bijwoonde van zijn speelfilm. Muts, capuchon, grote sjaal, trui, nóg een trui, met in het oog springende gaten en slijtageplekken.

Naar Los Angeles ging hij niet voor de ceremonie van de Academy. 'Het is krap qua kaartjes, hè. Het zegt mij ook niks.' Een van de indianen in de film, waarin twee ontdekkingsreizigers (één gespeeld door Bijvoet) diep het Amazonewoud intrekken, ging wél mee naar Hollywood. 'Da's fijn toch? Ik heb ook geen agent in Amerika. Ik ben niet zo'n zoeker. Zo'n agent zou me geen fijn gevoel geven. Diens winkel moet ook draaien hè? Dan moet je ook wel ja zeggen als hij voor iets belt. Ik wacht liever rustig af wat er op mijn pad komt.'

Die strategie pakt wonderwel uit. Bijvoet, decennialang actief in het Belgische theater, is rond zijn 45ste ineens ontdekt als filmacteur. Alex van Warmerdam castte hem als het kwaad - de titelrol - in zijn macabere komedie Borgman, waarin een indringer aanbelt in een villawijk. Ook was hij te zien in Broken Circle Breakdown (2012), als muzikant, en als ex-gedetineerde in D'Ardennen (2015). 'Alex en ik, wij verstonden elkaar zeer goed. Hij legt liever niet te veel uit, ik herken dat. Er zijn altijd vragen bij een rol: waar komt-ie vandaan, wat doet-ie, wat wil-ie? Ik vraag liever niks, het antwoord zoek ik wel in mijn verbeelding.'

Cineast Ciro Guerra zocht een West-Europeaan voor zijn film over etnograaf Theodore Koch Grünberg (1872-1924), die de Amazone ontsloot voor zijn tijdgenoten en tijdens zijn laatste reis aan malaria stief.

De producent van El abrazo de la serpiente woonde een vertoning bij van Borgman in Toronto, en belde na afloop naar de regisseur: dat magere mannetje kon weleens geschikt zijn. In Buenos Aires, waar Guerra verbleef, draaide die avond - stomtoevallig - ook Borgman; de regisseur kon meteen kijken. Zo eindigde Bijvoet in een wankele kano op de junglewateren, in het grensgebied waar de guerrillastrijders van FARC kort geleden nog een hevige strijd uitvochten. De crew verbleef in een legerkamp midden in de jungle.

Het is een droom van veel filmers: diep in de jungle filmen met indianen. Zoals in El abrazo de la serpiente, de eerste film uit Colombia met een Oscarnominatie. Maar niet alle indianen zitten te wachten op de zoveelste filmploeg. Lees hier de recensie.

Geen duivel

'Over de laatste expeditie weten we vrijwel niets', zegt Bijvoet. 'Grunberg heeft niets meer geschreven. Dat fascineerde Ciro: wat zou er gebeurd zijn? Daar begint de fictie.' Zo is Karamakate, de voornaamste indianenrol, verzonnen. De trotse, norse indiaan uit de film voert de doodzieke etnograaf mee naar een geneesmiddel: de heilige plant van zijn gedecimeerde volk. Een dubbelrol van twee Amazone-indianen: de gespierde dertiger Nilbio Torres en de kale 71-jarige Antonio Bolívar. Bijvoet deelde slechts scènes met de jongste, al konden ze elkaar nauwelijks verstaan. 'Hij was zeer gesloten, zei vrijwel niets tussen de opnamen. Maar af en toe pakte hij je stevig vast, heel hartelijk.'

Dat hij op iemand uit een andere tijd lijkt, hoorde Bijvoet al vaker. 'Mijn fysionomie, ja ja. De magerheid, mijn diepliggende ogen - op een of andere manier past het bij iemand uit de vorige eeuw. Zelf zie ik het niet zo.'

In El abrazo de la serpiente wordt Bijvoet voor duivel uitgemaakt door Karamakate. 'Daar kun je een vergelijking trekken met Borgman, toch ook een soort duivels figuur. Maar dat is dus niet iets wat ik speel, als acteur. Juist niet. Ik probeer de indianen enkel te zeggen: ik hou van jullie. Maar dat is een lastige boodschap, aan iemand die net zijn hele familie uitgemoord heeft zien worden door de blanken.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden