INTERVIEW

'Ik voelde me een kluizenaar'

Zeven jaar beheerste de tv zijn leven. Jeuk kreeg hij vooral van talentenjachten. Nu stopt recensent Jean-Pierre Geelen. Openhartig blikt hij terug.

Jean-Pierre Geelen: `Een van mijn grootste gruwelen is dat programma Obese van Wendy van Dijk.' Beeld Daniel Cohen

Wat doorzie je nu wat je 10.255 uur tv-kijken geleden minder scherp zag?

'Dat televisie zo'n dominant medium is. Als je 's avonds op Twitter kijkt, gaan vijf van de tien trending topics over tv-programma's. Als er dingen in de wereld gebeuren, schakelt televisie snel over naar livepersconferenties en is het een onderwerp in talkshows. En in die talkshows wil nog weleens een ruzietje ontstaan waarover we het dan weer met zijn allen gaan hebben. Dat is ook waarom ik vind dat het medium nog steeds kritische aandacht nodig heeft in de vorm van een recensent. Omdat tv ook nare dingen doet.'

Zeven jaar TV-recensies

Jean-Pierre Geelen heeft in zijn zeven jaar als televisierecensent een aardig dossier opgebouwd. Lees zijn oude recensies hier terug.

Zoals?

'De asielproblematiek. Je ziet grotendeels de excessen. Dagen aaneen zie je alleen maar mensen hakenkruisen schilderen. Of bekende Nederlanders een zolderkamertje inrichten voor een anonieme vluchteling. De zwijgende meerderheid die worstelt met de combinatie van menslievendheid en mededogen versus angst en een machteloos gevoel, zie je niet. Zo gaat het steeds. Televisie zoekt de extremiteiten.'

Je schrijft: tv-kijken moet je leren, in een tijd waarin beeld en beeldvorming dominanter worden.

'Ja. Of dat nou op school is of via je ouders, je moet leren inzien dat die televisie een raar kastje is dat jou een toverwereld voorspiegelt waarin bijna niks is wat het lijkt. Waarin alles per definitie een vertekening is, een deeluitsnede van de werkelijkheid. Ik denk echt dat lang niet iedereen dat altijd doorheeft. Heel veel is gewoon gemáákt in plaats van dat het, zoals het vaak wel pretendeert, de werkelijkheid weergeeft. En dat varieert van talentenjachten tot talkshows, waar vooral mensen met de extreemste meningen aan tafel zitten. Terwijl het maatschappelijk debat gebaat is bij nuance.'

Heb jij weleens een voorgesprek gehad waarin je te genuanceerd was en niet meer hoefde te komen?

'Ehm... ja. Niet heel vaak; ik weet inmiddels hoe het werkt. Het lullige is - en ik ben ervan overtuigd dat de Jort Kelders dat ook weten - dat je gaat praten naar hoe je denkt dat ze willen dat je praat. Dus je gaat in kortere zinnen praten, niet al te genuanceerd. Dan mag je komen. Dat is idioot, maar zo werkt het.

'En dat is ook wat je soms fout ziet gaan. Bij iemand als Prem bijvoorbeeld, die van alles over mij ging roepen. Dat is een goed voorbeeld van iemand die zo hard mogelijk schreeuwt om maar aandacht te krijgen. Dat is wat televisieroem met je kan doen. Als gast moet je in een bepaalde mal passen. Dat zie je al als mensen met Down op tv komen.'

Die hebben ook een mal?

'Ja. In de programma's die nu te zien zijn, zit altijd het prototype downie. Er moeten minstens zoveel downies bestaan die heel vervelende etters zijn, met wie het helemaal niet fijn is om een wens te vervullen, die alleen maar zitten te zeuren, zeiken en vloeken, en die alles omschoppen. Maar die zie je niet op tv. Je ziet alleen maar downies die een beetje vertederend zijn en lieve dingetjes zeggen, en die af en toe een knuffel geven. Zo heeft tv continu mallen waarin je moet passen.'

Zijn er dingen waarvan je nu meer jeuk krijgt dan in het begin?

'Ja. Talentenjachten. Omdat er gedaan wordt alsof die mensen supertalenten zijn en supersterren gaan worden.'

Je schrijft: 'Voor alle voices en talentenjachten uit dezelfde dromenfabriek: Ziet u een verliezertje lachen, kijk goed of het de eigen lach is, of die van John de Mol.'

'Ja, dat bleek uit de documentaire die over de 11-jarige Bente werd gemaakt die meedeed aan The Voice. In haar contract stond: 'Als je niet door bent: op beeld een pokerface doen, blijven lachen. Backstage mag je pas huilen'. Het is allemaal industrie.

'Net als goededoelen-tv. Als ik ergens ontzettende jeuk van krijg, is het daarvan. Dat vind ik echt de allerergste tv die je kunt maken. Die hele lopende band van BN'ers die aan zo'n programma tegen kanker meehelpen en zelf ook iemand kennen die kanker heeft gehad - alsof wij niet allemaal zo iemand kennen. Het is natuurlijk ook in het belang van die BN'ers zelf. Je moet een paar dingen uitkiezen die kunnen bijdragen aan jouw imago.

'Ik vind het van een stuitende domheid en het verbijstert me dat het nog steeds bestaat. In het begin had ik nog wel de ijdele hoop dat als je hier nou heel hard tegen tekeergaat, ze misschien wel stoppen, maar zo ver reikt mijn invloed helaas niet.'

Je noemt Natasja Froger, Angela Groothuizen en Wendy van Dijk de knuffelkoninginnen van de commerciële tv. Wie vind je het oprechtst?

'Ik wantrouw ze allemaal. Maar ik geloof wel dat vrouwen als Angela Groothuizen en Natasja Froger voor een groot deel ook echt zo zijn. Wendy geloof ik niet. Die stond vijftien jaar geleden voor SBS nog op het marktplein op te roepen spaghetti uit de broek van de ander te eten in ruil voor 100 gulden.'

Je verwijt RTL-baas Galjaard 'huiliehuilie' nadat hij op de voorpagina van het AD zijn beklag heeft gedaan dat elk programma van RTL wordt gewantrouwd.

'Ja, ik vind echt dat hij de boel belazert. Hij is geen charitatieve instelling, hij is een tv-boer. Geef gewoon toe dat je daar zit om centen te verdienen. En als jij die centen niet verdient, word je er door Luxemburg uitgeflikkerd. Zo simpel is het. Ik vind dat een vieze manier van imagebuilding.'

Beeld Daniel Cohen

Is zijn huiliehuilie in jouw ogen dan marketing of zelfbedrog?

'Misschien een combinatie. Onder invloed van zijn roze wolkje Wendy zal hij er inmiddels ook wel echt in geloven. Aan hem zie je hoe slecht ze tegen kritiek kunnen. Nergens zijn de tenen zo lang als in Hilversum.'

Ego's en kwetsbare zielen gaan hand in hand

'Ja, vooral het hoogste segment, de echte kaskrakers, de mensen die het vaakst op tv zijn, reageren het heftigst als iets over ze wordt geschreven wat ze niet zint. Carlo Boszhard is meer dan eens behoorlijk giftig op me geweest. Die kan het maar niet verkroppen dat ik nog geen seconde heb kunnen lachen om De TV-Kantine. Het verraadt ook een enorme onzekerheid van hem. Dan ben je de held met je TV Kantine en dan kun je nog niet verkroppen dat er ergens een ettertje is die een speldenprikje uitdeelt. Terwijl, ik durf met mijn hand op mijn hart te verklaren dat het nooit persoonlijk was.

'Het ergste wat ik op Twitter kon lezen was de mededeling: 'Ik verheug me nu al op de tv-recensie van J.P. Geelen morgen.' Dat vond ik vervelender dan de tweets: 'Je kunt friet bakken in dat haar van hem.' Mensen mailden me ook weleens: 'Kun je die of dat niet eens aanpakken?' Alsof ik een soort huurmoordenaar ben.

'Iemand die ook structureel boos op mij is, is NOS Nieuws-hoofdredacteur Marcel Gelauff. Ik heb via via wel eens gehoord dat hij vindt dat ik ontslagen had moeten worden. Dat is omdat ik inhoudelijk gewoon echt kritiek heb op de manier waarop het NOS Journaal zich ontwikkeld heeft. Ik vind dat ze te veel door de knieën zijn gegaan en op kleuterniveau zijn gaan zitten. Als nu de blaadjes uit de bomen vallen, kan dat zomaar de opening van het Journaal zijn vanavond. Dat vind ik echt van een idiotie...'

Roem en reputaties

In het boek Zelf tv-kijken leert Jean-Pierre Geelen de lezer overeind te blijven in de dagelijkse beeldenstorm. Over drama's en dramadrang, typische tv-taal, ego's, roem en reputaties en de dreigmail die hij van Bram Moszkowicz kreeg. Geelen: 'Er zijn vast confrères te vinden die de verdachte met verve zouden beschuldigen van abjecte chantagepraktijken'.

Zelf tv-kijken, AtlasContact, 19,99 euro.

Ben je een goede tv-adviseur geworden? Stel dat Tan je vraagt hoe hij kijkers die naar Pauw zijn gegaan, kan terug-winnen. Wat raad je hem aan?

'Ik zou hem adviseren iets minder die showbizzfabriek aan het woord te laten. Het is nu wel heel erg een extended version van RTL Boulevard. Ik zou wat meer de alledaagse actualiteit en politiek toelaten. Wat ik zijn sterkste punt vind, is dat je aan die show heel goed kunt zien dat hij uit een andere wereld komt dan de gemiddelde blanke vijftiger die op het Mediapark rondloopt. Aan de tafel van Tan zitten meer mensen met een kleurtje, zonder dat dat het onderwerp is. Daarin is hij beter dan de publieke omroep.'

Voor wie is jouw bewondering gegroeid in die zeven jaar?

'Ik mag graag afgeven op de verslaggevers van het Journaal die ergens met lege handen staan, maar ik vind het knap dat je 2 minuten livetelevisie kunt vullen zonder een feit te hebben. En ik vind het ook knap zoals Matthijs van Nieuwkerk een show presenteert die tien jaar lang de vinger aan de pols is van deze tijd.'

Denk je dat de berichten over hoe hard het er daar achter de schermen kan toegaan schadelijk is voor het feelgood-gevoel en de kijkcijfers?

'Nee. Er heerst rond DWDD al heel lang een rare afgunst onder een deel van de kijkers. Dat heeft te maken met het feit dat het zo succesvol is. Kijk op Twitter: elke avond wordt er gekotst op dat programma. Je denkt: morgen zullen er wel geen kijkers over zijn. Maar nee hoor! Exact dezelfde mensen gaan de avond erna weer lopen afgeven op de stropdas van Matthijs. Vergeet de lol van dat kotsen niet, hè.'

Welk programma vind je het meest overgewaardeerd?

'Poeh. Dan kom ik toch al snel bij die hulpprogramma's uit. Een van mijn grootste gruwelen is dat programma Obese van Wendy van Dijk. Alleen al het contrast tussen haar, dat sprietje, en dat monster van 230 kilo. En dan die gedachte dat dat zo eenvoudig te verhelpen is. Ja, je moet gewoon wat minder eten en meer bewegen, dan komt het goed. Die hele maakbaarheidsgedachte vind ik stuitend.'

'Nergens is de werkelijkheid zo ver weg als in reality-tv.'

'Ja, dat is een van mijn sleutelzinnen. Ik ben mij altijd bewust van het maakproces. Ik kan best geraakt zijn door Hello Goodbye, maar ik besef altijd dat ze die dag nog tien andere mensen op Schiphol hebben aangesproken die níét zo lekker huilden. Dan word je gedumpt met je kanker. Dat klinkt een beetje cru, maar zo is het wel. Het is in die zin keiharde industrie. Het wordt gemaakt op effect.'

Je schrijft dat je een zekere zelfkastijding aan de dag moet leggen om tv-criticus te zijn. Wat waren je grootste offers?

'Dat je geen volwaardig sociaal leven meer hebt. Om 6 uur moet je voor de tv zitten. Daardoor heb ik zeven jaar lang alle leuke feestjes gemist.'

Kostte het vriendschappen?

'Er zijn wel mensen die ik daardoor minder zie, ja. Ook mijn gezinsleven heeft eronder geleden. Toen ik begon, woonde mijn dochter nog thuis en moesten we voor mijn werk altijd tegen haar zin al om half 6 eten. Om 10 voor 6 had ik mijn eten naar binnen gepropt en zei ik tegen vrouw en kind: tot morgen. En de volgende ochtend, als ik weer in touw was, was mijn dochter al naar school. Dus al die jaren heb ik mijn kind doordeweeks nauwelijks gezien.

'Niet voor niks stond niemand te trappelen om mijn taak over te nemen. Het zijn nu vijf recensenten geworden die het in toerbeurten doen. Je komt ook ver van de redactie af te staan. Ik voelde me een kluizenaar, een correspondent in een ver buitenland.'

Heb je veel vertwijfeld in bed gelegen?

'Ik ben een hardloper en structureel schoot me tijdens het lopen een zinnetje te binnen dat eigenlijk in het stukje had moeten staan. Dan was het perfect geweest. Dat eeuwige tekort, dat knaagt altijd.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden