'Ik voel me hier een beetje als een rockster: je wordt geleefd'

Na acht jaar werk, beleeft Martin Koolhoven calvinistische gruwelwestern Brimstone nu zijn doopweekend in Venetië. De Volkskrant was erbij.

De Nederlandse regisseur Martin Koolhovens presenteerde afgelopen weekend zijn gruwelwestern Brimstone op het filmfestival in Venetië.Beeld Aurélie Geurts

'Ik heb het idee dat het wel goed gaat, morgen.' Het is een dag voor de wereldpremière van zijn eerste internationale speelfilm Brimstone, op het filmfestival van Venetië. Martin Koolhoven (47), een paar uur eerder gearriveerd per boot vanaf de luchthaven, stapt over het drukkend warme Lido. Gekleed in zwart, zijn vaste kleur. De filmer monstert alvast de rode loper, het paleis, de menigtes. Hij is niet nerveus, zegt hij. 'Dat vindt iedereen raar. Maar ik ben sowieso niet snel nerveus.'

Het helpt dat hij niet precies weet wat er allemaal van hem verwacht wordt, de komende dagen. Vertel me niet over de agenda, heeft Koolhoven de medewerkers van het internationale pr-bureau opgedragen, die de verplichtingen in voortdurend wijzigende draaiboeken bijhouden. 'Zeg me gewoon wat ik nu moet doen en dan doe ik het. Zo hoef ik er ook niet over na te denken.'

Fotosessies, borrels, diners, de officiële persconferentie, nog meer fotosessies, handen schudden met filmbobo's, sponsorverplichtingen; even op de foto voor de Italiaanse haarartikelenfabrikant. En overal pers: radio, televisie, plus de 'junkets', waarbij je in twee uur tijd zo'n honderd internationale kranten- en tijdschriftjournalisten voorbij ziet komen, roulerend langs tafeltjes met ploegjes die allemaal op z'n minst één dezelfde vraag stellen: waarom een western?

Budget van 12 miljoen

De wereldpremière is zaterdagavond, een van de mooiste plekjes in de programmering die te vergeven zijn voor de twintig films die deze 73e editie meedingen naar de Gouden Leeuw. Brimstone heeft de wind mee, nu. Geselecteerd voor de festivals van Venetië én Toronto, waar het gros aan distributierechten volgende week verhandeld wordt. De realisatie van de Engels gesproken film nam zo'n zeven à acht jaar in beslag. Lang, maar dat is niet ongewoon in de filmwereld. Wel ongewoon, zeker voor Koolhovens doen, is dat die tussentijds geen andere klussen aannam. Hij zette alles in op Brimstone.

Na twintig jaar ervaring in Nederland, werd het tijd voor een internationale carrière. Als mede-eigenaar van productiehuis N279 draagt hij zelf ook financieel risico, samen met Brimstone-producent en compagnon Els Vandevorst.

Het budget - een krappe twaalf miljoen euro - is opgebracht middels een fijnmazig netwerk van 35 financierende partijen, elk met eigen inzichten en eisen. Ook tot zeer kort voor de opnamen vielen er nog voorname financiers weg en kwamen er weer nieuwe bij. En haakten prominente acteurs af, om rap te worden vervangen door andere, overigens niet minder klinkende namen.

De aankomst van Martin Koolhovens in het Excelsiorhotel in Venetië.Beeld Aurélie Geurts

De film is er nu, helemaal af en naar de wens van de maker. Vandevorst ('ze heeft ballen van staal', stelt Koolhoven) keerde vorige maand eerder terug van haar vakantie te Marokko toen één van de partijen er op stond dat het 148 minuten lange Brimstone twintig minuten korter werd.
Die minuten zitten er nog in. Maar het gevecht is nog niet voorbij. De Amerikaanse koper, die zich vermoedelijk zal melden in Toronto, kan ook wat wensen en eisen meebrengen. De voorbeelden uit de filmgeschiedenis zijn talrijk: hier wat trimmen, daar nét wat minder gewelddadig. Voor de zekerheid heeft Koolhoven nu Koolhovens Brimstone op de titelrol laat zetten, in plaats van Brimstone. 'In mijn contract staat dat ik mijn naam niet van de Amerikaanse versie mag halen. Maar áls die versie anders is, kan ik dus wel mijn naam voor de titel weghalen. Dan heb je Brimstone, geregisseerd door Koolhoven, en Koolhovens Brimstone, de versie uit Venetië.'

Zover komt het niet, hoopt hij. 'Als de film hier goed wordt ontvangen, nemen ze hem denk ik integraal af.'

Grimmig

De volgende ochtend verslaapt Koolhoven zich, om net op tijd te arriveren bij het eerste bataljon fotografen, iets na zijn 22-jarige hoofdrolspeelster Dakota Fanning. De pr-mensen hadden de regisseur geprobeerd wakker te bellen, maar diens telefoon stond op trillen. Hij had de middernachtelijke voorstelling van de gerestaureerde zombieklassieker Dawn of the Dead (1978) bezocht, in aanwezigheid van de 76-jarige regisseur George Romero. Je bent liefhebber of niet.

Terwijl Koolhoven sliep, maakte de pers alvast kennis met zijn film. Die is grimmig. Een in seizoenen opgedeelde thriller over een in gebarentaal communicerende tongloze jonge moeder (Fanning) van Hollandse komaf in 19e eeuws ruraal Amerika. Die schrikt zich rot als ze de nieuwe dominee ontwaart; ze kent de sadist (Guy Pearce). Koolhoven vertelt zijn film eerst drie hoofdstukken (revelation, exodus, genesis) lang achteruit, waarbij we steeds meer leren over de personages. Om vervolgens in het vierde deel (retribution) af te rekenen. Uit alles in het met bravoure geregisseerde Brimstone spreekt ambitie: de aankleding, de gekozen locaties, de nadrukkelijkheid waarmee Koolhoven zijn vertelling uiteenzet. Ook op de hoeveelheid narigheid die zijn heldin doorstaat wordt niet bespaard; geweld, seksueel geweld. De misogyne geloofsvoorschriften dekken én inspireren de diabolische dominee. De heldin overleeft, zélfs als er niks meer te overleven valt. Zowel Fanning als de 14-jarige actrice die de jongere versie van de vrouw speelt (Emilia Jones) blinken uit in emotioneel stil spel. Maar alle acteurs, waaronder Game of Thrones-collega's Carice van Houten en Kit Harington, ogen op hun plek.

'Ik houd van spaghettiwesterns', zegt Koolhoven tijdens de persconferentie in het festivalpaleis. 'Dat zeg ik niet omdat ik nu hier in Italië ben, dat is echt zo. Goede spaghettiwesterns voelden ook Italiaans, zelfs al behandelden ze Amerikaanse zaken. Ik vond dat ik iets soortgelijks moest doen, maar dan met mijn Nederlandse achtergrond. Zo kwam ik op het calvinisme.'

Buitenlandse pers over Brimstone

Screen International
‘Het weelderige widescreen-camerawerk, de stijlvolle 19e eeuwse productie-design en een merendeels solide cast leiden af van de leegte in het hart van Brimstone, dat dramatische shockeffecten inzet om de scheuren in het verhaal te dichten’

The Independent
‘Wat Koolhoven in ruime mate bezit, is de kundigheid om lyriek te vinden in het miserabele. Op z’n eigen, zwavelachtige manier is Brimstone rauw en zeer krachtig geregisseerd. Een film die onder je huid kruipt’

Variety
‘De film kent schokkend effectieve momenten en voert je in momenten mee in de versnelling van de grote, in elkaar grijpende vertelling, maar is ook langdradig. Met al het talent van Martin Koolhoven heeft een pretentieuze exploitatiefilm zoals Brimstone te veel en niet genoeg te zeggen'

'Brimstone vliegt uit de bocht'

Er zijn niet zoveel westerns met een vrouw in de hoofdrol, stelt Koolhoven. 'Het idee van een western is toch een beetje iets macho-achtigs. Over wetteloosheid, een soort mythische vrijheid. Maar zeker de helft van de populatie gold dat niet. Want die was vrouw. En vrouwen waren niet vrij.'
Of zijn film blasfemisch is, vraagt een Italiaan in de zaal. 'Dat is niet mijn opzet', antwoordt Koolhoven. 'Ik probeer alleen waarachtig te zijn.'

Korte tijd later beweegt hij tezamen met zijn actrices naar de volgende interviewlocatie. Per geblindeerde wagen, zo'n vijfhonderd meter. 'Lopend is sneller', zegt de regisseur. 'Maar dit hoort zo.'

(Tekst gaat verder onder de afbeelding)

Beeld Aurélie Geurts

Binnen zitten de ploegjes journalisten al klaar. De Italiaanse aan interviewtafel 1. heeft vanmorgen het laatste hoofdstuk gemist. Een Duitse collega van een glossy vat samen: 'en dan zegt de priester: ik doe je kind aan wat ik jou ook heb aangedaan!'

De Italiaanse knikt. 'Maar wat betekent het verhaal dan eigenlijk?'

'Het is een wraakfilm', zegt de Duitser.

'Maar wáárom wil hij haar doden en verkrachten?'

'Omdat hij slecht is. Gewoon, een superschurk.'

'O', zegt Italiaanse.

De Zweed aan tafel, gerenommeerd filmjournalist, kijkt peinzend. 'Ik meende dat het einde bovennatuurlijk is. Dat ze de priester ziet, in dat woud.'

'O, ik dacht juist haar moeder', zegt de Duitser. 'Dat ze die zag.'

De Japanse journaliste noemt Brimstone 'belangrijk'. Maar ook een 'perverse' film. 'Waarom moet het zo gewelddadig? Geweld in een film is op zich oké. Maar waarom zo veel?'

Dan schuift Koolhoven aan. Die zegt dat zijn film eigenlijk niet zo heel bloederig is. 'Maar mijn film gáát over de consequenties van geweld. Dan moet je het ook laten zien, vind ik. Anders zou ik me moreel vrij dubieus voelen.'

'Er zitten geen Indianen in je film', constateert de Duitser.
'Je bent de eerste die het opmerkt', zegt Koolhoven. 'Er zitten wél Chinezen in. Vrij veel zelfs. Dat zie je minder vaak. Maar ze waren er wel toen.'

Ondertussen druppelen de eerste recensies binnen. Een domper: de Amerikaanse vakbladen Variety, The Hollywood Reporter en Screen International zijn niet onverdeeld positief. Brimstone vliegt uit de bocht, schrijft men. De dosis geweld is buitenproportioneel. En de 'vrouwenwestern' beweegt zich op de grens van exploitatie; kijk maar naar die episode in het bordeel.

Goed nieuws is er ook: in China is belangstelling voor het Brimstone rodeloperbeeld én de begeleidende interviews, meldt René Mioch, die zijn opnamen wereldwijd verkoopt. Dit kan een voorbode zijn van Chinese distributie. Interessant, ook omdat Koolhoven in de nabije toekomst zeer graag eens in China zou werken.

Ulrich Seidls Safari

Naast Brimstone waren er tijdens het eerste weekend in Venetië méér filmmakers die hun bezoekers ongemakkelijk beeld voorschotelden. De Oostenrijkse cineast toonde zijn zowel plagerig humoristische als confronterende en ronduit nare documentaire Safari, met daarin een Oostenrijkse familie op plezierjacht in Afrika. En als finale een met één schot omgelegde, maar niet vlot stervende giraffe.

Rockster

'Da-ko-ta! Da-ko-ta!' De Amerikaanse actrice, in glitterjurk, beweegt op de rode loper langs dranghekken om handtekeningen uit delen aan elkaar verdringende Italiaanse tieners. De oud kindster en actrice uit de Twilight-reeks heeft veel fans. Zo ook acteur Kit Harington. 'You know nothing Jon Snow - but where are you?' valt er te lezen op een kartonnen bord in het publiek.
Hij mag niet, van Game of Thrones. De vertolker van Jon Snow is nodig op de set van de tv-serie. 'They own my ass', sms'te de acteur naar Koolhoven, zich verontschuldigend.

Ook Koolhoven - cowboylaarzen onder zwart pak - zet op verzoek wat handtekeningen, nadat festivaldirecteur Alberto Barbera hem heeft verwelkomd.

De medewerkster van Paradisofilm, de Nederlandse distributeur, klokt drie minuten ovatie. 'Er werd op de juiste momenten ge-cringed', zegt Kooloven na afloop tevreden, over het op bepaalde momenten in de film ineenkrimpende galapubliek.

Beeld Aurélie Geurts

Op het trapje voor het Excelsiorhotel, waar hij verblijft, verbaast de regisseur zich andermaal over het commentaar van sommige critici. 'Als je me nu een geweer tegen mijn hoofd zet en zegt: je móet er geweld uit knippen, zou dat nog steeds niet makkelijk zijn. Ik láát al niet zoveel zien.'

Goed, er worden tongen afgesneden. En er is die man met z'n eigen darmen om zijn nek geknoopt. 'Ja maar dat is dus het gevólg van geweld. Dat het mes hem opensneed heb je niet gezien!'

Maakt dat het minder gruwelijk? 'Geweld ís gruwelijk', mokt Koolhoven. 'Héél raar om dan te zeggen: dat moet je niet laten zien.'

Hij laat zijn telefoon zien: Enzo G. Castellari, vermaard spaghetti en exploitatiefilmer, heeft hem een vriendelijk berichtje gestuurd. 'Hij heeft de film nog niet gezien. Maar heel aardig.' Een van Koolhovens zoontjes heeft als tweede naam Enzo, vernoemd naar de 78-jarige cineast.

De volgende ochtend zit hij op een terras, kleine oogjes achter zonnebril. Het werd 6 uur 's nachts. 'Bij dat ene barretje daar, hebben we van die Spritz gedronken. Tot ze dat niet meer schonken. Gingen we over op bier. Ik werd wéér wakker gebeld.'

Verschillende nieuwe recensies vrolijkten hem op, na het ontwaken. Zoals die zeer lovende (4 sterren) in het Britse krant The Independent.

Collega-regisseurs uit de competitie heeft hij nog steeds niet ontmoet, in Venetië. 'Zou ik verdomme graag doen. Maar ik zie ze nergens. Het voelt hier een beetje als een rockster: ik word geleefd.'

En hij voelde zich gisteravond, na de première van Brimstone, behalve voldaan toch ook een 'beetje triestig', bekent Koolhoven. 'Nu moet ik weer iets nieuws verzinnen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden