'Ik vind dat Samuel Barber meer erkenning verdient'

Ronkend, hecht en intiem: de klank van het Amerikaanse zuiden van de jaren dertig. De Finse dirigent Sakari Oramo tackelt een oer-Amerikaans stuk.

Dirigent Sakari Oramo.Beeld Benjamin Ealovega

Samuel Barber? Ook wie maar een klein beetje van klassieke muziek weet, kent die naam vaak wel. De reden: het Adagio voor strijkers. Dat stuk is geliefd in Hollywood en bij uitvaarten. Het Adagio, met de lange, zuchtende lijn van de eerste violen, werd op de radio gespeeld bij de dood van Amerikaanse presidenten en klonk vaak in de nasleep van 9/11.

Maar verder? Barber, de Amerikaanse componist (1910-1981), is zeker in Europa nog te weinig bekend, vindt Sakari Oramo (51). 'Die Essays voor orkest zijn prachtig. Zijn Vioolconcert wordt ook steeds vaker gespeeld, maar daar blijft het bij. Barber werd in naoorlogs Europa te weinig vernieuwend gevonden. Ik vind dat hij meer erkenning verdient.'

Nu doet hij Nederland aan om meer mensen met Barber in aanraking te brengen. Vanavond dirigeert hij 'zijn' Koninklijk Filharmonisch Orkest van Stockholm in het Amsterdamse Concertgebouw. Op het programma staat (naast onder meer Robert Schumanns Derde symfonie) Knoxville: Summer of 1915. De solist is niemand minder dan stersopraan Renée Fleming. Eerder dit jaar brachten zij al een opname uit van het stuk.

Sakari Oramo

Oramo begon zijn loopbaan als violist en concertmeester in zijn geboorteplaats Helsinki. In 1989 kwam hij in het klasje terecht bij de beroemde dirigentenpedagoog Jorma Panula. In 1998 brak hij internationaal door, toen hij Simon Rattle opvolgde als chef in Birmingham. Sinds 2011 heeft hij naast zijn Zweedse orkest het BBC Symphony Orchestra onder zijn hoede. In 2020 wordt hij professor aan de Sibelius Academie.

Economisch en fantastisch tegelijk

Knoxville: Summer of 1915 is een en al nostalgie. Barber componeerde het ongeveer een kwartier durende werk voor orkest en tenor of sopraan in 1947, toen hij een tekst onder ogen kreeg van James Agee. De schrijver, afkomstig uit Knoxville, Tennessee, maakte een idyllische sfeerschets van een avond in het Amerikaanse zuiden, uit het perspectief van een jongen. Het jaartal 1915 slaat op het feit dat dit het laatste gelukkige jaar was voor Agees familie: zijn vader stierf na een auto-ongeluk, andere familieleden verhuisden. 'Dit werk ademt de sfeer van het zuiden van de VS, en alleen al daarin is het uniek', zegt Oramo. 'Die gloed. Die langzame, lome ritmes. Je merkt aan alles dat de dagen hier langer duren dan in New York. Ik stel me dagen voor waarop niets gebeurt. Het is economisch en tegelijkertijd fantastisch georkestreerd. De textuur is typisch Barber.'

Schitterend

De terugkeer van het Zweedse Filharmonisch met Oramo werd een schitterende ervaring. Iedereen op het podium werd onderdeel van één grote roes. Lees hier de hele recensie.

Maar om de muziek recht te doen, kun je niet zomaar 'spelen wat er staat', vindt de Fin, die sinds 2008 chef-dirigent is van het orkest uit de Zweedse hoofdstad. Oramo: 'Barber schreef deze muziek met een orkestklank in gedachten die een beetje verdwenen lijkt. De Amerikaanse orkesten in de jaren dertig en veertig waren op de toppen van hun kunnen; het klonk ronkend, hecht en toch intiem. Om die sfeer terug te krijgen, luister ik veel naar oude opnamen.'

Hoe brengt hij die 'Amerikaanse sound' dan aan bij zijn orkest, dat hij juist als transparant, flexibel en lumineus omschrijft? 'Ik probeer over te brengen wat ik voor me zie. Het werkt vaak beter een beeld op te roepen, dan de musici een technische verhandeling voor te schotelen. Ik ga Barber niet op een Zweedse of Finse manier spelen, als die al bestaat. De noten dicteren de klank.'

Barbers Knoxville: Summer of 1915, 28/8, Concertgebouw, Amsterdam

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden