‘IK VIEL METEEN OP DE TEKST’

Pieter Kramer (1952), bekend van Theo & Thea (tv) en Ja zuster nee zuster (toneel en film), regisseerde bij het Ro Theater een filmische toneelbewerking van Lars von Triers toneel-achtige film Dogville....

Theo & Thea, Kreatief met Kurk, 30 Minuten, Soul, Dogville. Welke naam hoort in dit rijtje niet thuis?

‘Dogville, zeker. Nu wil je natuurlijk weten waarom niet. De film van Lars von Trier is heel serieus, in die zin verschilt hij sterk van mijn eerdere werk. Maar toen ik hem zag, viel ik meteen op de tekst. Het verhaal is zó verschrikkelijk goed gedaan * Een toneelbewerking maken leek me een uitdaging.’

Waarom is dat verhaal zo sterk?

‘Bij veel teksten ontdek je tijdens de repetities: o jee, dit klopt niet, dat klopt niet. Het is gewoon een slecht stuk! Dogville wordt alleen maar beter. Je stuit steeds op nieuwe lagen, nieuwe betekenissen.’

Leg eens uit.

‘Von Trier vertelt zijn verhaal heel Brechtiaans, niet psychologiserend, en toch ook sentimenteel, waardoor hij je meesleept. De mensen van Dogville bewegen heel geleidelijk van gastvrijheid naar uitbuiting en geweld. Nergens zie je een echte omslag: híer gaat het mis. Dat zit heel knap in elkaar.’

En die sensatie heb je zelden?

‘Helaas wel, ja. Als regisseur heb ik een voorkeur voor oorspronkelijk werk. Voor de zoveelste keer een beproefde toneeltekst uitbrengen, interesseert mij niet zo. Maar er is in Nederland een groot gebrek aan het soort teksten dat ik zoek.’

Hoe komt dat?

‘Er zijn heel veel Nederlandse schrijvers wier werk ik interessant vind voor het theater. Maar schrijven voor het toneel is een ander métier dan boeken maken.’

De film – decorloos, krijtlijnen op de vloer – geldt als een toneelstuk op het witte doek. De toneelbewerking toont ‘juist een filmische wereld’, zeggen jullie. Dan denk ik: nou en?

‘Ja * ja * Dat denk jij dan maar. Leg jíj eens uit wat je bedoelt.’

Von Trier toont het dorp als een tweedimensionale plattegrond. In een toneelzaal zou die onzichtbaar blijven voor het publiek. Dat kan toch niet als theater bedoeld zijn?

‘Nee, dat is helemaal waar, in die zin is Dogville niet theatraal. Maar wat ook waar is: in het begin van de film zit je je nog te ergeren, wanneer de eerste acteur pie-ie-iep een denkbeeldige deur opent. Zoiets wilde ik ook op het podium doen. Rommelen in de condities. Vandaar onze filmische aanpak: belichting met volgspots en een decor als een filmset. Om het publiek een beetje te ontregelen.’

En? Is dat gelukt?

‘Ik ben nog niet helemaal tevreden, maar dat komt deze week wel goed. Technisch is het ook een ingewikkelde voorstelling, met korte scènetjes en snelle wisselingen.’

Je maakte naam met tv. Waarom ben je overgestapt naar theater?

‘Film is een machine. Eenmaal op de set kun je niet meer alles omgooien. Vergeet ook niet: voor Theo & Thea kregen we een zak geld en volledige carte blanche. Dat klimaat bestaat niet meer. Tegenwoordig moeten filmmakers uitgeschreven plannen indienen, die vooral worden beoordeeld op hun potentie als sure hit. Dat is allemaal slecht voor je creativiteit. Theater maak je samen met de acteurs. Daar kun je nog bij de pakken neerzitten en zeggen: morgen gaat alles anders.’

Een verschraald filmklimaat, te weinig goede toneelteksten: is er nog hoop voor de toekomst?

‘Jazeker! Het grote baggerboek van Ilja Leonard Pfeijffer. Dat vind ik zó geweldig. Ik zou het graag nog eens verfilmen. Alleen weet hij dat zelf nog niet.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden