‘Ik stond compleet versteld van mijn eigen herinnering’

Israëlische regisseur verwerkte oorlogsherinneringen in animatiefilm Waltz With Bashir...

‘Herinneringen, verloren herinneringen, dromen, hallucinaties, bewustzijn, onderbewustzijn, drugs, liefde, dood, oorlog.’

De Israëlische regisseur Ari Folman (1962) somt droogjes de bestanddelen op van zijn film Waltz With Bashir. Hij bedoelt maar: hoe had hij zijn oorlogsverleden anders of beter kunnen verfilmen dan middels een animatie-documentaire? Daar komt bij dat niet iedereen die Folman voor zijn film sprak herkenbaar in beeld wilde verschijnen. ‘Tekenen was voor mij de ideale oplossing. Ik wist direct dat een gewone documentaire, met de geijkte talking heads, niet zou volstaan.’

Folman trok begin jaren tachtig als infanteriesoldaat Libanon binnen, en was onderdeel van het Israëlische legeronderdeel dat niet ingreep toen christelijke Falangisten iets verderop een slachtpartij aanrichtten in de Palestijnse vluchtelingenkampen Sabra en Shatila. Jaren later vroeg het Israëlische leger Folman eens te praten met een psycholoog, in het kader van een researchproject. ‘Na afloop van de sessies stond ik compleet versteld van mijn eigen herinneringen. Ik had mijn verhaal nooit eerder verteld. En ik moest het eerst vertellen om het zelf te kunnen horen.’

Vrienden van Folman, ook werkzaam in de filmindustrie én soldaat in dezelfde oorlog als hij, praatten evenmin over hun ervaringen. ‘Ik zou niet eens een reden kunnen geven. We hadden het er gewoon nooit over.’

Folman besloot een film te maken met als onderliggend thema de werking van het (onbetrouwbare) geheugen. Daartoe zocht hij zijn oude strijdmakkers op, onder meer in Nederland. Hij ondervroeg ze met behulp van een videocamera en liet de beelden én verhalen verwerken door animatiekunstenaars in Tel Aviv. Dat men buiten Israël ook geïnteresseerd zou zijn in het eindproduct, kwam als een verrassing. Folman: ‘Dit is de eerste animatiefilm ooit uit Israël. Terwijl we ’m maakten, hadden we geen idee of we goed of slecht bezig waren.’

De film werd opgepikt door de programmeurs van het filmfestival van Cannes, en kreeg zeer lovende recensies van de internationale pers.

Cruciaal moment in Waltz With Bashir is een korte sequentie van echte video-opnames uit de kampen, waarop vermoorde Palestijnse vrouwen en kinderen te zien zijn. Folman voegde de gruwelijke beelden toe omdat hij ‘enorm bang’ was dat de boodschap van zijn film aan de bioscoopbezoeker voorbij zou gaan. ‘Dat ze na afloop zouden zeggen: wow, wat een coole animatiefilm. Of dat ze eerst over de muziek praten. Zo van: goeie rock ‘n’ roll, vooral dat liedje Bomb bomb bomb Beiroet. Dan zou mijn film totaal mislukt zijn. Ja, Waltz With Bashir ís misschien cool, maar er werden ook echt duizenden mensen afgeslacht. Die 50 seconden echt beeld zijn volgens mij noodzakelijk.’

Filmen als therapie heeft de naam slechte kunst op te leveren. Toch zou je het wel zo kunnen noemen, beaamt Folman. ‘Het hele proces, het maken van een film, bracht me weer in contact met de soldaat die ik ooit was. Voorheen, als je me een oude foto gaf uit die tijd, herkende ik mezelf wel, maar zag ik die persoon als iemand uit een totaal ander leven. Sinds Waltz With Bashir maakt mijn verleden weer deel van me uit.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden