interview

'Ik steven af op een kosmische beschaming'

Woody Allen presenteert in Cannes zijn film 'Irrational Man'. Kunst die even afleidt van de grimmige realiteit. 'Uiteindelijk heeft het leven een eigen agenda die over je heen walst.'

Actrices Parker Posey (L) en Emma Stone poseren vrijdag voor de pers tijdens het 68ste filmfestival van Cannes. Beeld EPA

Woody Allen tuurt de zaal in, hand boven zijn ogen vanwege het felle licht. Soms verstaat hij een vraag van de journalisten in de perszaal van het Cannes Filmfestival niet meteen. Maar de wat dove 79-jarige cineast oogt kwiek. Of hij, net als het hoofdpersonage in zijn nieuwe speelfilm, ooit heeft overwogen iemand te vermoorden? 'Terwijl u dit zegt zelfs', klinkt het gevat; de stand-upper in Allen rust of roest niet.

In Irrational Man besluit een verlopen en gedeprimeerde filosofieprofessor (gespeeld door Joaquin Phoenix) een daad te stellen door een corrupte rechter te vermoorden, om zo zijn eigen leven weer zin te geven. Een perfecte moord, maar niet zonder gevolgen. En best voorstelbaar, meent de filmmaker: 'We maken allemaal voortdurend keuzes waarvan je kunt afvragen of ze rationeel zijn. Sommige mensen kiezen een religie. Die denken dat ze na hun sterven mogen doorleven in de hemel, zolang ze maar goed leven. Dat is geen minder idiote gedachte dan die van de man in mijn film die denkt dat zijn daad hem ineens een beter leven zal bezorgen.'

Allen wordt geflankeerd door actrices Emma Stone (26) en Parker Posey (46), die de twee vrouwen spelen in het leven van filosofieprofessor Abe. Die geldt, ondanks zijn alcoholbuikje en kijk op de lesstof ('alle filosofie is verbale masturbatie'), als zeer begeerlijk op de campus. De hoofdrolspeler en wat mensenschuwe acteur Phoenix is vandaag afwezig.

Weinig contact

Buiten het filmen om heeft hij weinig tot geen contact met zijn acteurs, zegt de regisseur. Cate Blanchett bijvoorbeeld, die een Oscar won voor haar hoofdrol in Allens Blue Jasmine (2013), heeft hij sinds de opnamen niet meer gezien of gesproken. 'Zo gaat dat, het is professioneel. De laatste dag van de opnamen is iedereen betraand, maar dan ga je weer verder.'

In Irrational Man propt Allen heel zijn fascinatie voor de grote filosofen en schrijvers, onder wie Heidegger, Kant en Dostojevski. Tegelijkertijd hebben de personages in zijn film maar weinig aan de lessen van zulke denkers. 'Wat de filosofen, priesters en psychologen ook mogen zeggen, uiteindelijk heeft het leven een eigen agenda die over je heen walst. We eindigen allemaal op een zeer slechte positie, vroeger of later.'

Toch gelooft hij in kunst. 'Je kunt iets bedenken dat mensen even het idee geeft dat het leven wél waardevol is en positief. Je beduvelt ze dan wel, want als je eerlijk bent, moet je zeggen: alles wat je creëert of doet, zal vergaan. De aarde ook, de zon brandt op, het werk van Shakespeare, Michelangelo, Beethoven - op een dag is het allemaal weg, hoezeer we het ook koesteren. Mijn conclusie: de énige manier waarop je de grimmige realiteit een klein beetje kunt verslaan, is door jezelf af te leiden.'

Beeld Getty Images

Aangename bezigheid

Allen blikt opzij, naar zijn geconcentreerd luisterende actrices. 'Ik houd mij bezig met vragen als: o, krijg ik Emma en Parker zover dit en dat te doen in een scène. Alsof dat écht iets betekent. Dat doet het niet, het is triviaal. Als het me niet lukt, heb ik een slechte film, maar ik ga niet dood. En de acteurs komen op de set en maken zich zorgen over hun rol. Deden ze dat niet, dan zaten ze thuis of op het strand, te denken: o God, wat betekent dit allemaal? Ik ga dood, mijn geliefden gaan dood, wat gaat er met me gebeuren? Krijg ik ebola?'

Films maken is een van de meer aangename bezigheden die je kunt kiezen, vindt Allen. 'De gedetineerden van een instituut krijgen ook iets te doen, die laten ze manden vlechten ofzo. En als ik naar een filmhuis ga en anderhalf uur Fred Astaire zie dansen, denk ik niet aan de dood of dat ook ik, op een dag ver in de toekomst, ooit een oude man zal zijn. Afleiding is het antwoord.'

Zo is hij druk met de realisatie van een zesdelige tv-serie, zijn eerste ooit, voor de digitale zender van Amazon. 'Een catastrofale fout van mij: ik had er nooit aan moeten beginnen. Ik dacht: een speelfilm is lang, zes keer een half uurtje zal wel makkelijk zijn. Mooi niet. Ik weet niks van televisie, ik weet niet wat ik doe. Ik steven af op een kosmische beschaming.'

Irrational Man zal deze zomer in de Nederlandse bioscoop worden vertoond, in combinatie met een groot Woody Allen retrospectief in het Amsterdamse filmmuseum Eye.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden