‘Ik snak naar de tijd dat we gewoon kunnen fantaseren’

Verscheurd voelt Gregory Maqoma zich. In Zuid-Afrika heeft kunst altijd een politieke functie gehad. Maar in het festival Afrovibes wil hij het huidige Soweto tonen....

‘We hebben geluk met zo’n rijke cultuur waaruit we altijd kunnen putten’, zegt choreograaf Gregory Maqoma. ‘Johannesburg is een theater met vele in- en uitgangen en een scala aan emoties. Je wordt er vermaakt en ontroerd, elke dag weer. Alleen daar kan ik tegen een onbekende glimlachen en een lach terugkrijgen. Er is een soort systeem ontstaan waarin we contact met elkaar kunnen leggen. En dat zie je ook in de dans: daar is een crossculturele fusie van stijlen die maakt dat we vrij met beweging kunnen omgaan.’

Gregory Maqoma (33) uit Johannesburg is artistiek leider van het tweejaarlijkse Afrovibes Festival, dat deze week plaatsvindt in Amsterdam en Den Haag. Vijf jaar geleden stond Maqoma met zijn danstheatergroep Vuyani (‘vreugde’) in het Holland Dance Festival. Nu heeft hij samen met andere Zuid-Afrikaanse theatermakers een programma samengesteld met toneel, dans en muziek uit zijn hometown Soweto.

Deze befaamde zwarte township, waar ooit het verzet tegen de Apartheid losbrandde, is nu the place to be. Maqoma: ‘Ironisch genoeg geldt Soweto zelfs als een van de veiligste en meest trendy wijken, helemaal in bij toeristen. Er worden flats gebouwd, restaurants, internetcafe’s en waarschijnlijk binnenkort ook culturele centra. Er zijn altijd wel gemeenschapsgebouwen geweest, maar die werden voor begrafenissen en bruiloften gebruikt, niet voor kunst. De overheid wil de stad cultureel ontwikkelen. Logisch. In Zuid-Afrika is kunst altijd een drijvende kracht achter omwentelingen geweest. En ook nu is zij belangrijk, bij het “definiëren” van de nieuwe identiteit van het land; ook kunstenaars zijn bezig de geschiedenis te ontmantelen.’

Verscheurd, voelt Maqoma zich over deze politieke rol van kunst: ‘De maatschappelijke situatie is nog steeds slecht: armoede, rassenkwesties, aids, kindermisbruik, het is voortdurend in je blikveld. Ik kán me niet omdraaien. Kunst móet wel een “waakhond” zijn. Maar ik snak naar de tijd dat we kunst om de kunst kunnen maken, dat we kunnen fantaseren. Als we niet oppassen, komen we vast te zitten in die historische reflectie.’

Dus is Maqoma kritisch en stelt hij de vraag waarheen dit alles moet gaan: SOWhEreTONow? luidt de dubbelzinnige ondertitel van zijn festival. Het huídige Soweto is vertrekpunt. In Afrovibes toont hij alleen producties die ‘ook de nieuwe maatschappij weerspiegelen, of heel persoonlijk zijn’. Ze gaan over juist een blanke met problemen (Hoot) of over het falen van deze overheid (de toneelklassieker Woza Albert!, uit de tijd van de Apartheid). Of over de schoonheid van het grootse, typisch Afrikaanse achterwerk van Napo Masheane, die met haar show BUM indirect ook Saartje Baartman eert, de ‘Hottentot Venus’ die in de 19de eeuw in Parijs werd tentoongesteld vanwege haar ‘ongebruikelijke lichaamskenmerken’.

Het grootste probleem van en voor de kunst in Zuid-Afrika is, aldus Maqoma, haar positionering. Zowel wat betreft de inhoud – waar moet de kunst over gaan, welke functie heeft zij? – als wat betreft de randvoorwaarden: hoe creëren we een ‘duurzame’ kunstsector? ‘Geld is niet zozeer het struikelblok, daarvan ben ik overtuigd. Visie wel. Een echt kunstbeleid ontbreekt. Waarom kunst financieren als je geen infrastructuur financiert? Hoe kun je continuïteit verwachten met projectfinanciering? De beperkte kennis die er is, is bovendien verouderd; in het nieuwe Zuid-Afrika moet kunst toegankelijk worden voor alle bevolkingsgroepen en niet slechts een selecte groep bedienen.’

Essentieel vindt Maqoma het werken met jonge, ongeschoolde dansers in de townships, iets wat hij zelf ook doet: ‘Daar groeien onze jongeren op, daar worden ze gevormd. En kunst gaat over de expressie van je gedachten en je gevoelens, over het lichaam toestaan vrij te zijn.’

Maqoma studeerde bij Anne Teresa De Keersmaeker in België, werkt regelmatig in het buitenland (recentelijk zelfs met Akram Khan) en is voor de financiering van zijn fulltime draaiende dansgezelschap – een unicum in Zuid-Afrika – afhankelijk van internationale optredens. Toch is emigreren geen optie. ‘Wat moet ik buiten Zuid-Afrika? Jullie zijn bevoordeeld genoeg. Hier kan ik een verschil maken.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden