Fotografie Beeldvormers

Ik merkte dat ik de niet vrijgegeven foto van ‘Nina Viking’ toch ineens wilde zien

De rubriek Beeldvormers onderzoekt hoe een foto onze kijk op de werkelijkheid bepaalt. Deze week: seksistisch tribunaal.

Een Indonesische vrouw die stokslagen krijgt. Beeld AFP

Vorige week werden in de Italiaanse stad Ancona twee mannen vrijgesproken van verkrachting, onder meer op basis van een foto die bij dit stuk niet staat afgebeeld. Het slachtoffer, een jonge Peruaanse vrouw (ze was 22 toen het twee jaar geleden gebeurde), had volgens de dokters die haar destijds onderzochten inwendige bloedingen. In haar lichaam waren sporen gevonden van een spierverslapper die geregeld als verkrachtingsdrug wordt gebruikt, maar, oordeelden de drie (vrouwelijke) rechters vorige week: dat kon allemaal heel goed het gevolg zijn geweest van ‘losbandig’ gedrag van de vrouw, die werd omschreven als ‘gewiekst’.

Bovendien hadden de rechters in hun dossier een foto van het slachtoffer gezien. En die foto leek volgens hen te bevestigen wat een van de mannen had opgemerkt tijdens zijn verweer: dat hij de jonge vrouw ‘niet eens’ aantrekkelijk had gevonden en dat haar nummer in zijn telefoon zelfs stond opgeslagen onder de naam ‘Nina Viking’. Dat laatste was volgens de rechters een verwijzing naar een mannelijk uiterlijk en dus was het onwaarschijnlijk dat de twee mannen haar hadden verkracht. Al hadden ze het gewild, het kón niet: ze was simpelweg te lelijk – zo voegden ze er nog net niet aan toe.

Bij gebrek aan beeld van ‘Nina Viking’ vind je bij online-artikelen vaak dit soort plaatjes van Ancona. Beeld Getty

Dat slaat natuurlijk nergens op. Ten eerste: je geeft blijk van weinig historische en emancipatoire kennis als je ervan uitgaat dat Vikingen alleen van het mannelijke geslacht waren. Ten tweede: sinds wanneer is een vrouw met een mannelijk uiterlijk onaantrekkelijk? Ten derde: bovenstaande punten zijn totaal niet van belang. Vrouwe Justitia is blind en rechters zouden zich nooit en te nimmer moeten laten leiden door iemands uiterlijk. Wat is de volgende stap? Een soort Tinder voor rechters misschien, waarin ze profielfoto’s naar links of naar rechts kunnen swipen: schuldig, niet schuldig, leugenaar, geloofwaardig? Is het antwoord op de vraag ‘zou u haar doen?’ nee, dan liegt ze. Stel je voor.

Maar het ergste van alles was dat ik merkte dat ik de foto van ‘Nina Viking’ toch ineens wilde zien. Waaróm? Om zelf te kunnen bepalen of ze er ‘te mannelijk’ uitzag om te kunnen worden verkracht? Daar ging het dus niet om. Al leek ze op een fee of een toverkol: een verkrachting is een verkrachting is een verkrachting is een verkrachting, zou Gertrude Stein zeggen.

Waar. Maar een foto die niet wordt vrijgegeven in een tijd waarin fotografie alomtegenwoordig is, ook in situaties waarin dat ethisch gezien discutabel of zelfs verwerpelijk is, wekt nieuwsgierigheid. We kijken immers voortdurend naar anderen via de fotocamera; naar anderen die doodgaan, lijden, juichen, feestvieren, wel of niet botox gebruiken, anorexia of obesitas hebben. Hun foto’s zijn er en we hebben er recht op.

Een hardloopster die volgens de internationale atletiekfederatie te mannelijk is om als vrouw te mogen meedoen aan wedstrijden, zoals de Zuid-Afrikaanse Caster Semenya? Google haar en oordeel zelf. Een Indonesische vrouw die volgens het islamitische recht in Atjeh met stokslagen wordt gestraft voor overspeligheid? Tegenover haar staat een haag van mannen die haar vernedering en pijn haast verlekkerd vastleggen: kijk, zo ziet goddeloosheid eruit. Beroemdheden die in de fout gaan? De mugshots worden grif verspreid of eindigen op blogs als Hot and Busted, een verzameling van de meest sexy wetsovertreders.

De mannelijk ogende Zuid-Afrikaanse atleet Caster Semenya. Beeld Saeed Khan / AFP

En maar swipen en maar oordelen over andermans verschijning. Lekker, niet lekker. Vrouwelijk, mannelijk. Lelijk, mooi. Losbandig, kuis. De rechtspraak zou er ver van moeten blijven, maar ze is er dankzij de Italiaanse rechters uit Ancona toch op uitgekomen. De rechterlijke macht niet als objectief orgaan, maar als seksistisch tribunaal. Waar is die foto? Dan kan ik tenminste zelf bepalen of die rechters gelijk hadden.

Godzijdank is het de Peruaanse bespaard gebleven dat haar portret opdook. Bij online-artikelen over het onderwerp stonden beelden van de tweehonderd mensen die afgelopen maandag in Ancona met roze borden de straat opgingen uit protest tegen de uitspraak, of juist romantische, pittoreske plaatjes van de Italiaanse stad.

Bezwaard typte ik de naam ‘Nina Viking’ in mijn zoekmachine. Het resultaat? Reclamefoto’s voor Viking-outfits: talloze meisjes en volwassen vrouwen met gehoornde helmen. Dat hielp. In mijn hoofd ziet Nina Viking er nu uit als een Scandinavische actieheld, zwaaiend met een hakbijl. Go Nina.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.