'Ik krijg de lezer altijd mee'

Michael Robothams thrillers profiteren van zijn verleden als ghostwriter. ‘Mijn personages vertellen mij hun verhalen.’Door Ineke van den Bergen..

Een ghostwriter laat geen vingerafdrukken na. Hij moet eerst de stem vangen van degene wiens autobiografie of memoires hij gaat schrijven. Een unieke stem die zich in zijn hoofd vestigt, na dagen, weken, maanden van research en gesprekken, die uitgewerkt en herschreven worden.

Michael Robotham weet wat het is om ‘ghost’ te zijn. In het vliegtuig van Sydney naar Amsterdam zag hij de veelgeprezen film The Ghost Writer van Roman Polanski. Over een schrijver die de memoires op papier mag zetten van de vroegere premier van Groot-Brittannië, Adam Lang (vul in: Tony Blair), nadat de vorige ghostwriter op mysterieuze wijze is overleden. Heeft Lang zich eerder zwaar vergaloppeerd door van terrorisme verdachte personen illegaal aan de CIA uit te leveren?

Robotham vond het een uitstekende film, hoewel: ‘Het eindmateriaal in een paar weken afleveren, dat is echt fictie.’ Vijftien ‘autobiografieën’ schreef hij zelf: van politici, popsterren, acteurs, sportmensen, onder wie Lulu, Ricky Tomlinson, Geri Halliwell (ex-Spice Girl), Tony Bullimore, en degenen die alleen zichzelf als auteur vermeld willen zien. Het heeft hem, niet alleen financieel, veel opgeleverd.

‘Wat ik van ghostwriting geleerd heb is hoe je iemand tot leven brengt op papier. Het werk gaf mij de kans om naar de wereld te kijken door de ogen van iemand anders. Het bleek een rijke ervaring toen ik fictie ging schrijven. Mijn personages vertellen mij hun verhalen. Ik schrijf hun levensverhaal.’

Journalist in zijn geboorteland Australië, later in Londen, waar hij tien jaar woonde en ghostwriter werd. Daarna ging hij terug naar Sydney en begon hij romans te schrijven die zich voornamelijk afspelen in Londen. Van zijn eerste roman, The Suspect, had hij nog maar honderdzeventien pagina’s geschreven, toen die werd aangeboden op de London Book Fair in 2002. De uitgevers struikelden over elkaar om de rechten te bemachtigen.

‘Zes Amerikaanse uitgevers, vijf Franse, vier Nederlandse. De droom die ik had sinds mijn twaalfde jaar werd waar. Niemand vroeg mij hoe het boek afliep. Ik had nog geen einde, ik plan mijn verhalen niet tot het eind. Er was een misdaad. Na zo’n honderd pagina’s werd er een lijk gevonden, maar het ging mij vooral om de personages.

‘Ik was zó naïef. Wat ga je nu doen, vroeg de uitgever, nadat het boek af was. Misschien een historische roman, zei ik. Dat kun je niet doen, zeiden ze. Je bent een misdaadauteur, dat staat in je contract. Ze wezen me erop. O, dacht ik, ik ben een toevallige misdaadauteur. Nou ja, er zijn prachtige schrijvers in het genre.’

(Uit Bleed For Me, in de Nederlandse vertaling Boetedoening):

‘Soms doen mijn benen niet wat ze wordt opgedragen. Mijn brein verstuurt de berichten wel, maar ze komen of helemaal niet aan of, net als Londense bussen, allemaal tegelijk, wat mijn ledematen ofwel stokstijf doet staan of me achteruit, zijwaarts en soms vooruit werpt, alsof ik word bestuurd door een zwakzinnige peuter met een afstandsbediening. De aandoening staat bekend als Parkinson, een progressieve, degeneratieve, chronische, maar niet-besmettelijke ziekte die inhoudt dat ik mijn hersenen aan het kwijtraken ben, maar mijn verstand niet.’

De hoofdpersoon die Robotham in The Suspect (De verdenking) introduceerde riep veel reacties op. Psycholoog Joe O’Loughlin blijkt aan een complexe neurologische aandoening te lijden.

Robotham: ‘Ik ben altijd al gefascineerd geweest door het menselijk brein. Hoe het levens en daden bestuurt of ontregelt. Het leek mij ook van een grote tragische ironie als iemand een briljante geest en een aftakelend lichaam zou hebben. Zoals Stephen Hawking die steeds meer in zijn geest moest leven. Ik wilde een hoofdpersoon die anderen zou raken, en dat werd Joe O’Loughlin, een fantastische psycholoog die allerlei vormen van menselijk gedrag begrijpt.

‘Wat voor mij ook vaststond, was dat personages door onvoorziene omstandigheden onder druk gezet moesten worden. Laat ze iets beleven of overkomen en kijk hoe ze reageren. Goede verhalen gaan over conflicten en de strijd die daaruit voortkomt.’

Lolita
‘Natuurlijk is het genre ook heel geschikt voor een kritische benadering van alle mogelijke verschijnselen, om de lezer te laten zien in wat voor wereld we leven. Zonder prekerig of opvoedend te klinken, dat zou misplaatst zijn.

‘Een Australische collega van mij, Peter Temple, heeft zojuist de Miles Franklin Literary Award gewonnen. Het is de eerste keer dat een misdaadauteur deze belangrijkste literaire prijs wint. Het snobistische deel van het literaire establishment is kwaad. Maar zijn boek, Truth, geeft alles: inzicht in de Australische samenleving, sociaal commentaar, essentiële levensvragen – en literaire kwaliteit.’

Robothams thrillers kregen lovende recensies, werden in tientallen talen vertaald, en de roep om Joe O’Loughlin, de kwetsbare held, bleef groot. Maar hoe graag de auteur Joe ook mag, hij wilde niet ieder jaar in diens hoofd doorbrengen. Alsof je met je beste vriend een jaar in een tweepersoons tent leeft. Daarom maakte hij in een paar boeken – Lost (Het verlies, 2005) en The Night Ferry (Nachtboot, 2007) – bijfiguren tot hoofdpersonen, met Joe in een kleine rol.

Hij schrijft bij voorkeur in de eerste persoon. Daar voelt hij zich, met zijn ervaring als ghostwriter, prettig bij. ‘Voor de lezer is het heel direct. Het voelt alsof hij iedere gedachte, iedere stap van de hoofdpersoon meemaakt.’

Zijn jongste boek, Bleed For Me (Boetedoening), begint met twee citaten. Een uit Lolita – ‘In mijn armen was ze altijd Lolita’ – van Vladimir Nabokov. En ‘Iedereen liegt – iedere dag, ieder uur’, van Mark Twain. Seksueel begeerde meisjes en leugens spelen een belangrijke rol in het verhaal, dat geïnspireerd werd door een ware gebeurtenis.

‘In 1982, toen ik journalist was, verdween er in Sydney een vrouw, Lynn Dawson. Moeder van twee jonge kinderen. Haar man, Chris Dawson, was een bekende sportman en leraar op een highschool. Na de verdwijning van Lynn nam hij een zestienjarig schoolmeisje als kinderoppas in huis. Een jaar later – Lynn werd nooit gevonden – trouwde hij met haar.

‘Toen het huwelijk na zeven jaar was afgelopen vertelde ze dat Chris en zijn tweelingbroer haar, en andere meisjes op school, hadden verleid. Ze dacht ook dat hij Lynn vermoord had.

‘Een psychopaat hoeft er niet als een moordenaar uit te zien. Dawson was de favoriete leraar van de leerlingen en van hun moeders. In het boek zegt een leraar tegen Joe: ‘Een goede leraar zijn draait om verleiding. Je verleidt het kind, maakt het geïnteresseerd in dingen. Opvoeden is verleiden.’

‘Dat klinkt goed. Maar bedenk eens wat zo’n leraar bij leerlingen kan bereiken. Want je weet dat ieder kind wel een keer op een leraar of lerares valt.’

Het boek heeft twee verhaallijnen, die van een veertienjarig meisje dat haar vader zou hebben vermoord en de racistische moord op een asielzoekersgezin, waarbij een politicus van de British National Party betrokken lijkt. De persoonlijke beslommeringen van de hoofdpersoon en zijn omgeving moeten daarbij nog worden opgeteld. Ook voor dit boek weer lovende kritieken, voor de authentieke toon, de aansprekende personages, de spannende en complexe ontwikkelingen en plot.

Robotham schrijft – evenals een aantal collega’s, van diverse leeftijden – graag met de hand. Zo kan hij zich beter concentreren, hij denkt langer na voor hij iets opschrijft, zijn dialogen zijn scherper.

‘Graham Greene zei dat woorden op de bladzijden plaatsen het allerlaatste deel is van het schrijfproces. Dat is waar. En over potloden gesproken. Een van mijn favoriete boeken is A Moveable Feast van Ernest Hemingway. Parijs in de jaren twintig. De beschrijving van het slijpen van potloden terwijl hij in cafés zit, met een halve karaf wijn. Ik was twintig toen ik voor het eerst naar Parijs ging, naar dezelfde bars en plaatsen, met een exemplaar van het boek. Zelfs nu nog schrijf ik in Australië in cafés.’

Zijn volgende boek, The Wreckage, nu eens geschreven in de derde persoon, is een financiële thriller, met een journalist als nieuw personage. Hij schrijft niet graag steeds hetzelfde boek, hoe sterk en gevraagd zijn personages ook zijn.

‘Iedere keer als ik een boek aflever denk ik, uit faalangst: dit is het boek dat mij zal ontmaskeren als een bedrieger. Maar het is nog niet gebeurd. Ik krijg de lezers altijd weer mee. Hoewel ik het volledig oneens ben met mijn Amerikaanse collega Lee Child, die onlangs op de Australische televisie zei dat de lezer bij thrillers gevraagd wordt in een auto te stappen en mee te gaan op een spannende rit, waarbij hij niets hoeft te denken of te doen. In tegenstelling tot literaire romans, waarbij van de lezer hard werk geëist wordt.

‘Maar ik wil mij als lezer niet alleen laten rijden. Ik wil best wat werk doen. Natuurlijk is het entertainment. Tegelijkertijd leven we in een wanordelijke wereld. Hoewel de meesten van ons prettige levens leiden, is de wereld een wrede plaats. Je kunt lezers naar donkere plekken leiden, maar je moet ze ook weer thuisbrengen, en dan praat ik niet over happy endings, maar over een einde waarin enige gerechtigheid is geschied.

‘Lee Child zei ook nog dat hij in drie weken een roman kon schrijven die de Booker Prize zou winnen. Maar Martin Amis en Ian McEwan konden geen misdaadromans schrijven, anders zouden ze het zeker doen. Want wie wilde er niet multimiljonair zijn en een New York Times-bestsellerauteur? Op dat moment heb ik een zwaar voorwerp naar het televisietoestel gegooid.’

CV
1960

Geboren in Australië, in een stadje ‘met meer honden dan mensen’

1979

Wordt journalist in Sydney

1988

Verhuist naar Londen1993

Wordt ghostwriter, publiceert in totaal vijftien autobiografieën van sterren en politici

1996

Terug naar Sydney

2003

Debuut als thrillerauteur met The Suspect

2008

Onderscheiden met Ned Kelly Award

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden