ColumnSylvia Witteman

Ik kreeg het wonderlijkste verwijt uit mijn leven: ‘Jij leest gewoon voor je plezíér!’

null Beeld

Negen Nederlandse romans moet mijn zoon lezen, anders krijgt hij geen diploma. Het moment dat hij over die negen boeken ondervraagd zal worden, komt angstig dichtbij. De laatste tijd komt hij dan ook opvallend vaak mijn werkkamer binnen om iets te vragen.

De waterman van Van Schendel’, vroeg hij bijvoorbeeld, ‘wat is dat voor literaire stroming?’ Ik moest lachen. Literaire stroming? Geen idee. Het gaat de hele tijd over water en zowat iedereen gaat dood, dat was het enige wat ik me kon herinneren. Het viel hem tegen van me, dat zag ik wel. ‘Mijn zuster de negerin van Cola Debrot’, probeerde hij nog eens. ‘Wat is dát dan voor literaire stroming?’

Godallemachtig. Het zal wel vergelijkbaar zijn met Max Havelaar, niet? Het aan de kaak stellen van rassenongelijkheid? Maar wat was dat dan voor ‘stroming’? Ik ging aan het googlen. ‘Debrot zelf noemde het ‘romantisch realisme’, zei ik aarzelend tegen mijn zoon. En ja hoor, daar kwam de gevreesde vraag al: ‘Wat zijn de kenmerken van romantisch realisme?’

Ik bedacht dat we eigenlijk geen echte romantici hadden in Nederland, behalve dan Piet Paaltjens, de bleke jongeling met marmerwitte vroeggeknakte wangen, en dat was dan nog zelfspot, maar toch wel écht ook, want hij heeft zich wel degelijk opgehangen in de bedstee, en trouwens, had hij niet ook de Oera Linda geschreven, geschiedvervalsing of toch een mystificatie? Maar in feite vooral een parodie, dat is toch heel grappig, Neptunus die eigenlijk ‘neef Teunis’ geheten zou hebben. En dan te bedenken dat…

‘Mama’, zei mijn zoon. ‘Ik vraag het zo wel aan een meisje uit mijn klas. Maar Ivoren wachters? Wat is dat voor literaire stroming, weet je dat?’ Ik ging weer aan het peinzen. Ik ken dat boek zowat uit mijn hoofd, hier moest ik toch uitkomen? Naturalisme? Deels wel, maar ook… wat? Ergens in mijn achterhoofd zoemde de term ‘nieuwe zakelijkheid’. Maar waarom? Door de filmische structuur? Moet er geen maatschappelijk engagement aan te pas komen dan? Nieuwe zakelijkheid, je kunt Vestdijk toch niet met Bordewijk over één kam scheren? Hoewel, Karakter… maar was dat nog nieuwe zakelijkheid, of gold dat alleen voor Bint en vooral Blokken? Trouwens, Elsschot…

Mijn zoon keek glazig. Had ik hardop zitten denken? Nu gauw iets steekhoudends zeggen. ‘Ivoren wachters is een psychologische roman’, sprak ik autoritair. ‘En de stroming… Nou ja, zeg anders maar ‘Moderne literatuur’, dat kan nooit kwaad. Wat heb je nog meer? Ha, Pijpelijntjes!’

Ja, dat was loepzuiver naturalisme, dat wist hij zelf ook al. Nee, ik hoefde niet alle elementen van naturalisme op te gaan sommen. Écht niet. Maar hier had hij een ander probleem: er was geen duidelijke verhaallijn in Pijpelijntjes. Kon ik hem vertellen wat de ‘verhaallijn’ was? Er gebeurt zo weinig, ze zitten daar maar zo’n beetje bij die juffrouw Meks…

‘Ja, je moet het meer zien als een zedenschets’, zei ik. ‘Vergeet ook niet dat homoseksualiteit toen nog taboe was in de literatuur. Er kwam een hoop shit van dat boek. Wist je trouwens dat De Haan later in Jeruzalem is doodgeschoten? En…’

Geduldig wachtte mijn zoon tot ik eindelijk met die ‘verhaallijn’ aan zou komen zetten. Want dat moest hij weten, voor school. Net als de ‘literaire stroming’. Zoals wij vroeger altijd het ‘thema’ moesten oplepelen, en de ‘motieven’. En het boek ‘in zijn tijd’ moesten plaatsen. Bah, wat een ellende.

‘Zie je wel? Jij weet het allemaal óók niet!’, hoonde mijn zoon. En daarna wierp hij me het wonderlijkste verwijt uit mijn leven toe.

‘Jij leest gewoon voor je plezíér!’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden