'Ik kan niet werken onder dwang'

De Deens-Vietnamese kunstenaar Danh Vo vecht het rechterlijk vonnis aan dat hem verplicht een 'indrukwekkend' werk te leveren aan verzamelaar Bert Kreuk. 'Er was nooit een afspraak.'

Joris Zwetsloot
null Beeld EPA
Beeld EPA

Hij is naïef geweest. Misschien wel laks. Natuurlijk had hij kunstverzamelaar Bert Kreuk niet in de waan moeten laten van een nieuw kunstwerk in het Haagse Gemeentemuseum. En natuurlijk had hij gewoon naar de rechtbank moeten komen voor een verklaring. 'Dat is mijn grootste fout geweest, ik dacht dat het nooit tot een veroordeling zou komen.'

Kunstenaar Danh Vo beseft maar al te goed dat hij anders had moeten handelen nu hij door de rechter is veroordeeld. Want dat is het geval. Hoe zat het ook alweer? In januari 2013 vroeg Bert Kreuk de Deens-Vietnamese Vo een nieuw werk te maken voor zijn collectiepresentatie Grensverleggend in het Gemeentemuseum Den Haag. Het werk kwam niet; wel stond Vo een kleine bruikleen af, waarop Kreuk de kunstenaar voor de rechter daagde voor de 'beloofde' ruimtevullende installatie.

Onzin

De Rotterdamse rechtbank gaf Kreuk gelijk. Afspraak is afspraak, was het oordeel van de rechter, waar inmiddels iedere kunstliefhebber een mening over heeft. In de Volkskrant liet Kreuk vorige week weten: 'Vo kwam terug op zijn afspraak toen zijn kunst in waarde steeg.'

Klinkklare onzin, volgens Vo. Tijdens de opbouw van zijn tentoonstelling in Museum Ludwig in Keulen zegt hij dat er nooit een overeenkomst is geweest. Vo (39) - klein van gestalte, sprieterig zwart haar, skinny jeans - loopt rond met lichte tred, frummelend aan zijn toegangspas. Hij toont het pronkstuk van zijn show, een fragment van het Vrijheidsbeeld, levensgroot gekopieerd. De oksel welteverstaan, corresponderend met de oksel van een stervende travestiet op een foto van Peter Hujar elders in de zaal.

Vo wil graag zijn voorstelling van zaken geven, buiten op het dak van het museum, want hij is een 'zware roker'. Het liefst spreekt Vo 'de taal van kunst'. Het liefst wil hij ook een 'cultureel-filosofische discussie' voeren over het vonnis, dat hem dwingt een nieuw 'indrukwekkend' werk te maken voor Kreuk op straffe van een dwangsom van 350 duizend dollar.

Waar is de beloofde installatie?

Budweiserbierdozen en een Amerikaanse vlag had verzamelaar Bert Kreuk van Danh Vo verwacht in het Gemeentemuseum. Maar het werk kwam niet. Sterker, het werd later verkocht bij galerie Kurimanzutto in Mexico, hoorde Kreuk van andere verzamelaars. Leg het Vo voor en hij windt zich onmiddellijk op: 'Ik werkte al aan die installatie in Mexico voordat ik Bert Kreuk leerde kennen. En kijk eens goed naar het werk: je ziet geen Budweiserdozen, maar Corona en andere Mexicaanse biermerken, allemaal gerelateerd aan de plaatselijke koloniale geschiedenis, niet aan die van Den Haag. Bert Kreuk zegt telkens dat ik het voor meer heb verkocht, maar die 3,5 ton is drie keer meer dan het verkoopbedrag in Mexico.'

Muurschildering

Hoe dat gaat worden, liet hij eerder deze maand weten in een openbare mail. Hij biedt een muurschildering aan met de tekst: 'SHOVE IT UP YOUR ASS, YOU FAGGOT' (steek het in je reet, flikker), geïnspireerd op de film The Exorcist, een thema in zijn werk. Gefrustreerd? 'Natuurlijk.' Provocerend? 'Dat ook.' Roekeloos? 'Misschien, maar van een kunstenaar een productie eisen is dat net zo goed', meent Vo.

Kreuk deed een tegenvoorstel. Waarom niet de tekst: 'FROM ANGER, HATRED AND ALL ILL WILL' (uit woede, haat en kwade wil)? Of de dwangsom als donatie aan een goed kunstdoel?

Juist dat Kreuk hem voor de tweede keer vertelt wat te maken, weerspiegelt volgens Vo precies hoe weinig Kreuk snapt van het artistieke proces. 'Het is voor mij onmogelijk kunst te maken gedwongen door de wens van een ander.' Kunst is volgens hem vooral op gevoel gebaseerd. Elk gevoel. 'Édouard Manet schilderde De executie van Maximiliaan uit woede, Pablo Picasso maakte Guernica uit fucking anger. Ik wou dat ik veel bozer was, dan had ik mijn meesterwerk gemaakt.'

Vo hekelt Kreuks perspectief op de kunst. 'Hij ziet het als handelswaar, denkt vanuit een getal: 'Hier heb je 350 duizend dollar, maak maar iets.' Zo werk ik niet als artiest. Ik kijk naar de ruimte, zoek inspiratie. Ik weet zeker dat we nooit over geld hebben gesproken. Dat wil ik aankaarten tijdens het hoger beroep dat we deze week hebben aangetekend.'

Verguld doosje

Al het gedonder, het moddergooien in de media, de rechtszaak, hij had het kunnen zien aankomen, zegt Vo nu. 'Na de ontmoeting in het Gemeentemuseum heb ik rondgevraagd bij mijn kunstkennissen. Een aantal dingen deden mijn wenkbrauwen fronsen: links en rechts probeerde Kreuk werk van mij te bemachtigen. Kreuk bleef in zijn mailcontact aandringen op specifiek werk dat hij voor de tentoonstelling wilde hebben: gouden Budweiserdozen en een vergulde Amerikaanse vlag. En van mijn galerie in Parijs, Chantal Crousel, hoorde ik dat hij al een keer had gedreigd met een advocaat in 2011.'

Waarom waren die signalen geen reden om met de samenwerking te stoppen? Vijf maanden is Kreuk in de veronderstelling dat Vo een nieuw werk voor hem zou maken. De verzamelaar belde en mailde talloze keren met Vo en zijn galeriehouder. Geen enkele keer werd daar afwijzend op geantwoord, ook niet toen het Haags Gemeentemuseum een aantal hotelkamers reserveerde om het verwachte 'ruimtevullende werk' te installeren.

Uiteindelijk stuurde Vo een week voor de opening geen grote installatie maar een verguld doosje - als bruikleen. Kreuk zag dat zoethoudertje als je reinste nalatigheid. Vo ziet het als een geste aan een 'wanhopige' man. Vo erkent het uitvoerige contact met Kreuk, maar vond het niet nodig hem uit de droom te helpen. 'Omdat Kreuk zo aandrong, was ik zo genereus nog een doosje op te sturen. Het is een vriendschappelijk gebaar van mij, maar dat betekent niet dat er een afspraak was. En als er geen afspraak is, dan hoef ik die ook niet te annuleren. In de verklaringen staat dat ik rondsprong in het Gemeentemuseum, enthousiast over de deal. Dat zou grappig zijn geweest als ik nu niet was veroordeeld.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden