ZomerlezersHanna Bervoets

‘Ik houd van kaders en regels voor het schrijven, dus je maakt me blij met het Boekenweekgeschenk’

Hanna Bervoets Beeld Valentina Vos

Welk boek lezen schrijvers deze zomer nu ze niet meer hoeven werken aan hun eigen boek (en waar gaat dat eigen boek trouwens over)? Deze week Hanna Bervoets (36), auteur van het Boekenweekgeschenk 2021.

Welk boek leest u deze zomer?

Ook mijn Holocaust van Maurits de Bruijn heb ik net uit. Maurits is een vriend van mij, hij heeft een klein oeuvre, maar ik las hem al voordat we bevriend werden. In dit boek beschrijft hij een christelijke reis naar Israël die hij met zijn vader maakte. Maurits is Joods maar gereformeerd opgevoed. Zijn Joodse moeder werd in de Tweede Wereldoorlog als baby afgegeven aan een buurvrouw die haar gereformeerd grootbrengt en haar in een la stopt als er bezoek komt. De hele familie van Maurits’ moeder wordt in de oorlog vermoord. Zijn moeder is daardoor getraumatiseerd.’

De Bruijn beseft pas tijdens die reis dat hij Joods is.

‘Ja, hij is 12 jaar en tijdens de groepsreis dringt dat tot hem door. En hij komt erachter dat zijn angsten, die eerst onverklaarbaar lijken, precies dezelfde zijn als die van zijn moeder. Dit boek gaat over de invloed van een trauma van de ouders op gezinsdynamiek en wereldbeeld. Het gaat eigenlijk over ons allemaal, want we worden allemaal bepaald door de trauma’s van onze voorvaderen, ook los van de oorlog. Maurits haalt een theorie aan waarin wordt gesteld dat een trauma genetisch kan worden doorgegeven, het is niet alleen nurture maar ook nature. Door dit boek sta je stil bij de vraag: welke eigenschappen van mijn ouders zie ik bij mijzelf en wat ligt daaraan ten grondslag?’

Wat ziet u bij uzelf terug?

‘Grappig genoeg zie ik steeds meer interesses en eigenschappen van mijn vaders kant in mezelf terug. Terwijl ik nooit bij mijn vader heb gewoond. De familie van mijn vader is wetenschappelijk geïnteresseerd, mijn tante is wetenschapper en mijn vader schrijft over techniek, maar ik heb die kant van de familie niet veel gezien toen ik opgroeide. Mijn ouders hadden een lat-relatie en zijn op mijn 25ste uit elkaar gegaan. Ik ben iemand die graag alle mechanismes achter dingen begrijpt, ik ben soms geneigd alles terug te redeneren naar biologie en stofjes. Mijn boeken gaan vaak over het snijvlak tussen wetenschap, gedrag en cultuur. Waarom functioneren mensen zoals ze functioneren en hoe kunnen we dat verklaren?’

Onlangs werd bekend dat u de nieuwe Boekenweekgeschenkauteur bent. Bent u de voorgaande geschenken aan het lezen?

‘In december werd mij gevraagd het Boekenweekgeschenk te schrijven, ik heb er toen vijf besteld. Ik had er al veel gelezen maar nu kijk ik er met een technisch oog naar. Ik was benieuwd naar wat mijn voorgangers hebben gedaan met de opdracht. Het is concreet: het moet op 96 pagina’s passen. Ik houd van kaders en regels voor het schrijven, dus je maakt me blij met zo’n heldere taak.

‘Ik ben begonnen met de geschenken van Connie Palmen en Esther Gerritsen. Die van Tommy Wieringa lezen mijn vriendin en ik aan elkaar voor. Ik zag meteen: o, dit is zo hun stem, het was zo herkenbaar, de thema’s en de stijl. Als een oeuvre een armband is, is een Boekenweekgeschenk daar soms het sluitinkje in.’

Lang waren er weinig vrouwelijke Boekenweekgeschenkauteurs, hoe kijkt u daarnaar?

‘In de twintig jaar voor mij waren het er vier, na 2002 was het zelfs dertien keer achter elkaar achter een man. Terwijl: tussen 1948 en 1961 was de man-vrouwverhouding bijna fiftyfifty – dat waren nu juist de jaren waarin de geschenken anoniem werden ingezonden bij wijze van prijsvraag. Ik zeg zeker niet dat ik vind dat een auteur op haar geslacht moet worden gekozen. Maar het mag ook niet zo zijn dat een auteur níét wordt gekozen vanwege haar geslacht. Wat dat betreft hebben voorgaande CPNB-besturen de schijn een beetje tegen, want er waren zat vrouwelijke auteurs die de afgelopen decennia veel gelezen én geprezen zijn, denk aan Nelleke Noordervliet, Mensje van Keulen, Manon Uphoff. 

‘Van mij hoeft de man-vrouwverhouding niet keurig netjes in balans te zijn, maar het speelveld moet wel eerlijk zijn. Ik vind dit soort vragen lastig, want nu ben ik aan het uitweiden over dat ik een vrouw ben, terwijl ik daar tijdens het schrijven nul mee bezig ben. Voor de volgende generatie schrijvers, vrouwen én mannen, hoop ik dat zij zich gewoon op hun werk kunnen richten, zonder steeds te worden aangesproken of beoordeeld op hun geslacht.’

Hanna Bervoets Beeld Valentina Vos

U heeft het verhaal bijna af, waar gaat het over?

‘Ja, de eerste versie had ik in zes weken geschreven. Het gaat over content moderators die voor sociale media moeten beoordelen wat op het platform mag blijven staan. Het gaat over de vraag wie bepaalt wat wij op internet zien, maar ook: wat bepaalt ons wereldbeeld?’

Naar uw roman Alles wat er was uit 2010 werd in de coronatijd veel verwezen.

‘Ja het is een quarantaineroman, het gaat over mensen die samen opgesloten raken in een schoolgebouw. Ik heb het nu zelf teruggelezen omdat ik zo veel berichtjes kreeg dat het boek lijkt te gaan over deze tijd. Het kwam, denk ik, zo aan omdat de personages het steeds hebben over de oude en de nieuwe situatie, halverwege de lockdown waren dat de exacte woorden die ministers gebruikten. 

‘Het boek is grimmiger dan de werkelijkheid. In de roman is de oude situatie voorbij maar dat kun je nu niet zeggen: iedereen rende naar het terras zodra het kon, mezelf incluis hoor, en zit weer in vliegtuigen. Zelf schrik ik meer van de overeenkomsten met mijn laatste roman Welkom in het Rijk der zieken, dat gaat over de Q-koortsuitbraak.’

In welke zin?

‘Bij de Q-koortsuitbraak, officieel van 2007 tot 2011, zijn veel mensen ziek geworden, vooral in Brabant. Uden bijvoorbeeld is erg getroffen door corona maar destijds ook door Q-koorts. Alleen kreeg dat toen minder aandacht, omdat het niet werd gezien als een landelijk probleem. 20 procent van de mensen die Q-koorts heeft gehad, houdt gezondheidsklachten, soms zo ernstig dat ze hun werk niet meer kunnen doen. Welkom in het Rijk der zieken gaat over iemand met QVS, oftewel het Q-koortsvermoeidheidssyndroom, een aandoening die gepaard gaat met extreme vermoeidheid en chronische pijnklachten.

‘Je hoort nu dat er mensen zijn die corona hebben gehad en klachten hebben die lijken op die van patiënten die Q-koorts hebben gehad. Ook na sars en de Mexicaanse griep hield een deel van de patiënten zulke klachten. Post-viral fatigue wordt dat soms genoemd, wetenschappelijk is er nog veel onduidelijk. We moeten zorgen dat het geen vergeten patiëntgroep wordt. Dat is bij de Q-koortspatiënten lang gebeurd. 

‘Er wordt gezegd over corona: als je jong bent, ga je er niet aan dood dus is het niet erg. Maar de mensen met langdurige klachten zijn vaak jong en het is vreselijk om die te hebben. Een paar jaar geleden heeft een QVS-patiënt voor euthanasie gekozen – dat zegt wel hoe zwaar zo’n vermoeidheidssyndroom is. De overheid moet een ander narratief bezigen: doe voorzichtig voor je oma, maar doe ook voorzichtig voor jezelf.’

Stapt u nog in het vliegtuig deze zomer?

‘Nee, ik blijf in Nederland. Ik ben dol op Kerst. Als je eind november naar een Europese stad gaat, is daar Kerst al begonnen omdat ze geen Sinterklaas vieren. Dan heb je vijf weken Kerst, dat is hoe ik het graag heb.’

Wie is Hanna Bervoets?

Hanna Bervoets (1984) is de op twee na jongste Boekenweekgeschenkauteur. Arnon Grunberg was nog maar 27 jaar toen de boekwinkels in 1998 zijn De heilige Antonio gratis uitdeelden; hij wordt op de voet gevolgd door Hella Haasse, die in 1948 op 30-jarige leeftijd met haar Boekenweekgeschenk Oeroeg doorbrak als schrijver. De 86ste Boekenweek heeft plaats van 6 tot 14 maart 2021.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden