'Ik hoop dat de lezers er net zo veel plezier aan hebben beleefd'

Vanaf de eerste V's besprak Paul Verhoeven (77) wekelijks een favoriete klassieker uit de filmgeschiedenis. Hoe is het intussen met zijn nieuwe (Franse!) film Elle? En zit er nog een vervolgje in op zijn column 'Volgens Verhoeven'?

Paul Verhoeven (links) en Rob van Scheers in het Haagse café De Posthoorn, waar de gesprekken voor V vaak plaatsvonden. Beeld Erik Smits

Op stap door de filmgeschiedenis met Paul Verhoeven, dat was nog eens een mooie klus. Chef V Chris Buur was met het idee gekomen, analoog aan het boek A Personal Journey with Martin Scorsese Through American Movies. Vooral dat persoonlijke was heel belangrijk, onderstreepte de chef. We begonnen op 1 maart 2011, de eerste bespreking in de reeks 'Volgens Verhoeven' betrof Orson Welles' Touch of Evil. Er zouden nog 99 episoden volgen en op 8 oktober 2013 verscheen de laatste: Alfred Hitchcocks I Confess.

De geprekken grepen afwisselend plaats op het terras van het Rose Cafe in Venice, Los Angeles en in De Posthoorn te Den Haag, en konden al gauw oplopen tot een uur of drie per film. Uiteindelijk kwamen er bij De Bezige Bij twee boeken van: Volgens Verhoeven (2012) en Meer Verhoeven (2014). Het schijnt dat ze tegenwoordig gelden als verplichte vakliteratuur voor studenten aan de Filmacademie, toch wel een mooi idee. Vooral als je weet dat Paul Verhoeven in de oertijd de school zelf ook heeft bezocht; dat was in het cursusjaar 1959-1960. Voor een jaartje slechts, want het onderwijs was in die tijd nog dermate rudimentair dat-ie er niet veel aan vond, de lessen van Nederlands eerste 'filmoloog' J.M.J. Peters uitgezonderd.

Terugblik

Nu blikken we in Den Haag nog eens terug op de reeks, en dit is wat Paul Verhoeven zegt: 'Ik heb er veel van geleerd. Door al die films opnieuw te bekijken, soms na decennia terug te zien. Écht een opfriscursus filmgeschiedenis. Ik herinnerde mij nog wel scènes, maar een complete analyse maken, dat is wat anders. Ik zie het als een grote verrijking dat ik aan parate kennis nu zo'n honderd klassiekers tot mijn beschikking heb. In mijn vak overkomt het je maar zelden dat je een project krijgt waarin je zo veel van jezelf kunt leggen. Een film maken is doorlopend compromissen sluiten, maar hier kregen we de vrije hand. Ik hoop dat de lezers er net zo veel plezier aan hebben beleefd als ik.'

Afgelopen februari bood het festival Toute la mémoire du monde Verhoeven in de Cinémathèque Parijs een groot retrospectief aan. Naast de vertoning van zijn eigen films als RoboCop en Zwartboek werd hem ook gevraagd een lijst aan persoonlijke favorieten door te geven. Ook die titels zouden dan worden gedraaid. De keuze viel op: La dolce vita, Belle de jour, Ivan de verschrikkelijke, Chaplins The Gold Rush, Vertigo en Het zevende zegel. Eigenlijk behoorde Lawrence of Arabia ook tot het lijstje, maar die film was het jaar tevoren al op het festival hervertoond. 'Bij mijn eigen werk volgde doorgaans een vraaggesprek met het publiek, maar bij de keuzefilms moest ik steeds een inleiding geven. Kwam die serie uit de Volkskrant even goed uit! We hebben al die titels al uitgebreid in de krant besproken, dus nu kon ik daar moeiteloos uit putten. Fragmenten uit de krantenstukjes zijn ook vertaald en in het programmaboekje terechtgekomen. Ik ben ervan uitgegaan dat dat wel mocht, haha.'

De Franse belangstelling komt niet uit de lucht vallen. Die heeft natuurlijk alles te maken met Elle, zijn erotische thriller met een hoofdrol voor Isabelle Huppert. Op moment van schrijven is het nog even afwachten of Verhoevens eerste Franse film de ballotage van Cannes zal overleven en op het komende festival in première gaat. Zo niet, dan wordt het waarschijnlijk september.

Woorden, woorden en nog meer woorden

Ondertussen kwam hij in oktober 2015 al wel terecht op de cover van het deftige filmblad Cahiers du Cinéma - in Frankrijk geldt hij plots als heuse 'auteur'. 'Dat is wel geestig, ja. Het kan verkeren. Eind jaren vijftig las ik het blad zelf ook, omdat de sleutelfiguren van de nouvelle vague erin schreven: Éric Rohmer, Jacques Rivette, Jean-Luc Godard, Claude Chabrol, François Truffaut... allemaal met veel kennis van zaken. Het interview was een open gesprek, maar toen ik dat oktober-nummer doorbladerde viel het me op dat er weinig filmmakers meer in staan, eerder een stoet aan linguïsten. Woorden, woorden en nog meer woorden in die beschouwende stukjes. Waar hebben die mensen het allemaal over?'

Enfin, dat is ook heel Frans, natuurlijk. 'Cultuur betekent daar nog écht iets. Tijdens de draaitijd voor Elle voelde ik mij erg thuis in Parijs. Vijf boekhandels in elke straat, kom daar in Nederland nog maar eens om. Om over Hollywood maar te zwijgen.'

Beetje protectionistisch zijn ze daar ook wel, trouwens. 'Had het gemogen, dan had ik zeker een deel van mijn vaste Nederlandse crew meegebracht naar de set van Elle. Maar het ligt in de cultuur verankerd dat je bij een Franse film alleen met Franse technici mag werken.

'In de maanden vooraf bezorgde mij dat een bonkende koppijn. Ben langs drie artsen geweest, maar zij konden geen van allen iets vinden. Op de eerste draaidag was alle koppijn verdwenen. Achteraf zeg je: stress. Angst voor de sprong in het diepe, om met een geheel nieuwe crew te moeten werken en in een andere taal. Maar juist door die liefde voor film van de Fransen liep het op rolletjes.'

Hogere leeftijd

Bij zijn overstap naar Amerika was het op de set van RoboCop (1987) niet veel anders geweest, als was de voertaal dan Engels. 'Jawel, maar toen was ik midden 40. Nu ben ik 77, dat scheelt nogal wat.'

Brengt een hogere leeftijd meer beperkingen voor een filmmaker mee? 'Je probeert er wel rekening mee te houden. Zo heb ik gekozen voor een hotel vlak bij de set. Dat scheelt in Parijs al gauw een uur reistijd per dag. Het hotel moet ook rustig zijn. Als Jan de Bont zijn films draait, huurt hij altijd de twee belendende kamers af, om maar geen burengerucht te hebben. Wat ook helpt, is een goede personal assistant, in mijn geval Mita de Groot - zij mocht wel aanwezig zijn van de Fransen. Ze zorgt ervoor dat ik overal op tijd kom, houdt mij uit de wind, doet alle randzaken. Tot de kleinste details: koekjes bij de koffie. Heel veel koffie. Bovendien fungeert ze als klankbord, zoals bij het uitkiezen van de cast.'

Tot slot, zit er tussen alle bedrijven door nog een derde ronde 'Volgens Verhoeven' in voor de krant? De open invitatie ligt er. 'Laten we het zo afspreken: als Elle achter de rug is, maak ik er graag tijd voor. Dan kunnen we nog wel iets van twintig stukjes doen.'

Filmposter van Robocop.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden