INTERVIEW

'Ik hoef niet te bewijzen dat we een jazzband zijn'

Beukende drums, bombastische rockgitaren en een scheurende sax. Hoe en waarom de Noorse band Shining 'blackjazz' bedacht.

Shining, met tweede van rechts Jorgen Munkeby. Beeld
Shining, met tweede van rechts Jorgen Munkeby.Beeld

Luisteren naar International Blackjazz Society van de Noorse band Shining is alsof je onder een muzikale stoomwals wordt geplet: bombastische, vervormde rockgitaren, drums als machinegeweervuur en een piepende en krakende saxofoon. Een vreemde, maar opwindende mix. Bandleider en multi-instrumentalist Jørgen Munkeby (35) hoopt van de door hem uitgevonden 'blackjazz' een wereldwijde muzikale beweging te maken.

In Noorwegen is blackjazz al een factor van belang: in het land waar harde gitaarmuziek sowieso uitstekend gedijt, doet Shinings mengeling van jazz, rock en metal het goed. Opmerkelijk: de Noorse popgroep a-ha (Take On Me) riep Shining al in 2010 uit tot groot, aanstormend talent, keerde de band 1 miljoen Noorse kronen uit en liet de band optreden tijdens hun afscheidstournee.

Als 12-jarige jongen speelde Munkeby op zijn saxofoon mee met metalplaten van Pantera en de Zweedse deathmetalband Entombed. 'Jazz was iets van mijn ouders, metal was de muziek die ík gaaf vond en kende', vertelt hij in Tilburg, waar Shining speelt op festival Incubate. Toch kroop Munkeby met zijn saxofoon al snel de verre jazzgeschiedenis in. 'John Coltrane werd mijn held. Elke lunchpauze op school ging ik naar huis om zijn toonladders te oefenen.'

Pas twintig jaar later wist Munkeby zijn twee grote liefdes, die voor de jazz én de metal, samen te voegen. Met zijn band Shining maakte hij eerst twee vrij traditionele en akoestische jazzplaten, maar het idee om voor altijd een oldskool jazzmuzikant te blijven, verveelde Munkeby. 'Ik wilde muziek maken voor mijn eigen generatie. Traditionele jazz is uiteindelijk iets van Amerikanen uit de jaren zestig, terwijl ik een blanke jongen van 20 uit Noorwegen was. Ik pakte een gitaar en schreef rockriffs. Daarnaast bestudeerde ik moderne klassieke muziek van Schönberg, Mahler en Messiaen. Er verschenen kerkorgels, operazang en synthesizers in mijn muziek.'

Vervormde elektrische gitaar

Op hun doorbraakplaat Blackjazz (2010) maakten de kerkorgels plaats voor een meer standaard rockinstrumentatie: zang, gitaar, bas en drums. De muziek klonk niet eens als een avant-gardistisch kunstproject. Maar Munkeby speelde nog altijd sax. Munkeby: 'Het is belangrijk dat je bij zo'n mix van genres de juiste elementen bij elkaar brengt. Anders klinkt het nergens naar. Eerst speelde ik veel noten, net als saxofonist Michael Brecker. Nu speel ik meer als Coltrane in zijn late freejazzperiode: schreeuwend en zangerig en met herhaling van korte notenreeksen. Het geluid van de saxofoon heeft veel boventonen en als je hard speelt, klinkt het instrument net als een vervormde elektrische gitaar.'

Toch lijkt de jazz op International Blackjazz Society in eerste instantie ver te zoeken; je hoort vooral een spijkerharde rockband. De jazz zit op andere manieren in de muziek dan je zou denken, legt Munkeby uit. 'Het is jazz omdat ik een jazzmuzikant ben. Mijn benadering van akkoorden en groove komt ervandaan. Ik hoef ook niet in elk nummer te bewijzen dat we een jazzband zijn. Toen het elektronische jazzalbum Bitches Brew van Miles Davis uitkwam, vonden veel mensen dat waarschijnlijk ook geen jazz.'

(tekst gaat verder onder de video)

null Beeld
Beeld

Shining speelt als een jazzband. 'We improviseren veel, dat is dus typisch jazz. Op de jazzschool in Oslo leerde ik tekeningen te maken van muziek. Ik krabbel een lijntje waarmee ik aan mijn bandleden laat zien waar ze moeten uitkomen. Wat ze daartussen spelen maakt niet uit.'

Op de nieuwe Shining-plaat International Blackjazz Society is het resultaat te horen. 'In het nummer The Last Stand speel ik een saxofoonpartij puur op gevoel, met allerlei gekke geluiden. De nummers Admittance en House of Warship namen we op een jazzmanier op, samen spelend, omdat we willen reageren op elkaars spel. Die nummers zitten vol jazzakkoorden met harmonische toevoegingen. Op een elektrische gitaar speel je die extra noten niet, omdat dat al snel chaotisch klinkt. Maar de harmonische functie achter die akkoorden, het leiden naar een bepaalde muzikale oplossing, dat is typisch jazz en zie je in andere genres niet vaak terug.'

Te technisch

Wat opvalt aan het album is de strakke, industrial-achtige productie. Die is volgens Munkeby ingegeven door bands als Marilyn Manson en Nine Inch Nails. 'Hun muziek klinkt agressief, maar ook gepolijst. Daar hou ik van.'

Munkeby waakt er voor zijn muziek te technisch te laten klinken. 'Het moet fysieke muziek blijven, met punkgevoel. Je moet de drums horen beuken en de sax zo hard mogelijk horen blazen. Juist dát komt uit de jazz. Als je saxofonist Pharoah Sanders hoort spelen op The Olatunji Concert van John Coltrane, klinkt dat zó ontzettend heavy - net een olifant!'

Met International Blackjazz Society hoopt Munkeby van blackjazz een nieuw en wereldwijd gedeeld genre te maken. 'Freejazzsaxofonist Ornette Coleman gaf zijn albums titels als The Shape of Jazz to Come en Free Jazz. Metalband Venom gaf met haar album Black Metal de naam aan een genre. Ik wil hetzelfde met onze term blackjazz. Het moet een fundament worden voor fans en muzikanten die zich met deze muziek identificeren. Ik zie nu al jonge muzikanten die zeggen door ons beïnvloed te zijn.'

Shining - International Blackjazz Society. Spinefarm Records. Op 15/11 speelt Shining in Tivoli De Helling, Utrecht.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden