'Ik heb bij elke film gevochten'

De neus van Matt Damon: daarover ging een van de conflicten die Terry Gilliam had over The Brothers Grimm. Verder was de studio ontevreden over de montage, en wilde de producent een andere versie....

'Hij rent op de set rond als een bezetene. Als het moet, speelt hijalles zelf voor. Met grote gebaren, kruipend door de modder als dat helpt.Die passie, dat enthousiasme. Het was fantastisch!'

Veel studiobazen beschouwen hem als een onverantwoord risico, maaracteurs staan in de rij om met regisseur Terry Gilliam te werken. MattDamon, Wilhelm in The Brothers Grimm, prijst hem regelrecht de hemel in.

Zeven jaar na Fear and Loathing in Las Vegas is Terry Gilliam terug. Metmaar liefst twee films: The Brothers Grimm, die in Venetië meedingt naarde Gouden Leeuw, en met Tideland, die volgende week zijn wereldpremièrebeleeft op het festival van Toronto.

In The Brothers Grimm zijn Matt Damon en Heath Ledger Will en JacobGrimm, charlatans die aan het begin van de negentiende eeuw in het doorFrankrijk bezette Duitsland van dorp naar dorp trekken. Hun kennis vanlegendes en spookverhalen misbruiken ze om de bevolking de stuipen op hetlijf te jagen, zodat ze zich daarna voor veel geld kunnen laten inhuren om,met behulp van die kennis én ingewikkelde apparaten, de door henzelfgecreëerde spoken te verjagen.

Een vliegende wolf, een bewegend bos, een meisje met een rood kapje op,een mooie, slechte koningin (Monica Bellucci) en een toverspiegel; het komtallemaal voorbij in een oorverdovende buddy-film boordevol special effects.Terry Gilliam: 'The Brothers Grimm is een film over de constructie en dedeconstructie van sprookjes.' Matt Damon: 'Ter voorbereiding heb ik wel watgelezen over de gebroeders Grimm, maar dat heeft eigenlijk helemaal geenzin. Terry doet toch wat hij zelf wil.'

Terry Gilliam was een van de drijvende krachten achter Monty Python'sFlying Circus en maakte fantasierijke films als Brazil, The Adventures ofBaron Munchausen, The Fisher King (die in Venetië werd bekroond met eenZilveren Leeuw) en 12 Monkeys. Na de onderschatte Hunter S.Thompson-verfilming Fear and Loathing in Las Vegas (1998) begon hij in 2000met de realisering van een langgekoesterde droom: The Man Who Killed DonQuixote. Het werd een kolossale mislukking. Door een te krap budget,locaties in de buurt van een NAVO-oefenterrein, noodweer, en eenhoofdrolspeler (Jean Rochefort) die na vijf dagen te paard geen stap meerkon zetten. De rechten op de film zijn nu het eigendom van een Duitseverzekeringsmaatschappij.

Nadat ook verschillende andere projecten op de klippen waren gelopen (JKRowling stelde voor dat Gilliam een Potter-film zou doen, maar dat leekstudio Warner Bros. niet zo'n goed plan), kreeg Gilliam het aanbod TheBrothers Grimm te regisseren. 'Het script was slecht. Het had geen magie;het was een negentienhonderd-versie van The Mummy.' Toch hapte Gilliam toe.Samen met Tony Grisoni herschreef hij het scenario van Ehren Kruger. Eenscript-credit leverde hem dat niet op. 'Op de aftiteling staan Grisoni enik daarom vermeld als Dress Pattern Makers.'

Gilliam had bedacht dat Damon zijn rol zou spelen met een neusprothese.Damon: 'Will is de oudere broer. Terry vertelde me dat hij in allerleigevechten was terechtgekomen om zijn kleine broertje te verdedigen. En bijeen van die gevechten had ik mijn neus gebroken.' Gilliam: 'Het werkteecht. Matt ging stoerder lopen met zijn neusprothese.'

De studio wilde er niets van weten. Damon: 'We hebben je niet ingehuurdom je onherkenbaar te maken, was hun commentaar. Daar zit wat in. Dereactie van Terry lag ook voor de hand: Fuck You!' Gilliam: 'Het was geenPinoccio-neus of zo. Het was maar een klein breukje; je zag het alleen enprofil. Matt zag eruit als een jonge Marlon Brando.'

Het conflict om de neus werd breed uitgemeten in de pers toen TheBrothers Grimm vorige maand in de Verenigde Staten in première ging.Damon: 'Alle recensies gaan over ruzies, niet over de film. Dat is jammer,want zo was het helemaal niet. Wij hebben zes maanden lang fantastischgewerkt. Ook de neus hebben we uitonderhandeld. In ruil kregen we meerbudget voor andere dingen. Nogmaals: tijdens de opnamen heeft de studiozich nergens mee bemoeid. Het gedoe was ervoor en erna.'

Gilliam: 'Niemand ontkent dat er conflicten zijn geweest. Alleen wordtaan sommige dingen te veel gewicht gegeven.' Bob en Harvey Weinstein vanstudio Miramax waren ontevreden over de montage, producent Charles Rovenwas niet gelukkig, en Gilliam zelf was er ook nog niet uit. 'Ook dat iswaar: we wilden allemaal wat anders. Maar tegelijkertijd hadden we een veelgroter probleem: de visuele effecten waren bar en boos.'

In de maanden dat de vliegende wolf en het bewegende bos werdenvervangen door digitale effecten, maakte Gilliam een andere film: Tideland,een kruising tussen Alice in Wonderland en Psycho. De montage van TheBrothers Grimm verliep daarna vlotjes. De structuur en de chronologieveranderden compleet. Een sleutelscène sneuvelde. Flashbacks veranderdenin een proloog. Gilliam: 'Ik heb bij elke film moeten vechten. Maar in ditgeval vocht ik met mensen die dat beter kunnen dan ik. Dat wist ik, en voorhet eerst in mijn leven ben ik verstandig geweest. Ik ben weggegaan, hebTideland gedraaid, en daarna kon ik Grimm precies zo maken als ik hetwilde.'

Gilliam beschouwt sprookjes als een ideale voorbereiding voor kinderenop de grotemensenwereld. 'Maar in Amerika kent niemand de echte, duistereverhalen nog, alleen maar de Disney light-versie. Voordat ik aan Grimmbegon, vond ik thuis een sprookjesboek van een van mijn kinderen. Daarinverstoppen Roodkapje en oma zich op het toilet voor de boze wolf. Deboswachter jaagt vervolgens de wolf weg, en dat is het dan. Dat is tochgeen sprookje?'

Zijn favoriete sprookje is niet van de gebroeders Grimm, maar van HansChristiaan Anderson: De nieuwe kleren van de keizer. 'Vanwege het kind datroept dat de keizer niets aan heeft. Kinderen kunnen nog onbevooroordeeldom zich heen kijken, die kunnen nog dromen. Enen en nullen zijn vandaag dedag zo belangrijk geworden, er is nog maar weinig ruimte voor iets anders.The Brothers Grimm is een wanhopige poging daar verandering in te brengen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden