'Ik had dolgraag een dag een lul willen hebben, fascinerend'

Wat betekent het om nu vrouw te zijn? Beeldend kunstenaar Marte Röling (76) was altijd wel verliefd. 'Maar je hoeft een man niet te hebben om van hem te kunnen genieten.'

Marte Röling. Beeld Imke Panhuijzen

'Marte Röling is dol op mannen. En vooral op één: haar wijlen levensgezel, de therapeut Henk Jurriaans. Hij was dol op vrouwen. Met hem kwamen de bewonderaars en -sters, de 'sliert', zoals Marte die noemt. Drie van zijn vriendinnen, Alissa en Adriënne Morriën en Wanda Werner, trokken bij hen in.

Sinds Henk in 2005 overleed, wonen de vier vrouwen op hun boerenhoeve in Groningen. 'Marte Röling & partners' staat op een bordje aan de gevel.

Tijdens het gesprek aan de keukentafel schuift Alissa ook aan. Wanda en Adriënne zijn in de weer op de achtergrond. Het kost enige moeite het niet over Henk te hebben. Via een van de vele portretten die Marte na zijn dood van hem maakte, staart hij met openstaand hemd, in knalgeel, op ons neer. Dat biedt troost, zegt ze. Zijn dood was 'een amputatie'.

Röling werd in de jaren zestig bekend met haar grafiek en later met haar modetekeningen voor Het Parool. Haar monumentale beelden staan door heel Nederland. Ook maakte ze twee staatsieportretten van Beatrix. Museum de Fundatie in kasteel het Nijenhuis te Heino exposeert deze maanden werk van haar en haar moeder, die de anonimiteit verkoos boven een carrière.

Marte Röling

1939 Geboren te Laren (NH)
1955 Rijksakademie van beeldende kunsten
1958 Eerste expositie
Vanaf 1962 Modetekeningen voor Het Parool
1975 Amsterdamse tram beschilderd
1982 Staatsieportretten koningin Beatrix
2010 Ridder in de orde van de Nederlandse Leeuw.

Wat heb je van haar geleerd?

'Ze gaf me altijd boeken. 'Dit moet je lezen.' Ze liet me ook zien wat ik niet wilde: huismoeder zijn. Toen ik klein was, moest ze mijn eindeloze geklets aanhoren. Ik heb haar daar nog wel eens mijn excuses voor aangeboden.'

Conflicteerde haar bestaan als moeder met haar kunstenaarschap?

'Ze was nog van de generatie die eerst voor man en kinderen zorgde. Ze werkte als wij naar school waren. Maar om iets te maken, is aanlooptijd nodig. Pas toen ze een jaar of 50 was, is ze losgebarsten. Ooit kwamen we thuis na een reis en zagen we haar verdwaasd zitten. Overal om haar heen stonden schilderijen. 'O, zijn jullie daar?' Alles dat was opgeladen, had ze eruitgegooid.'

Ze is niet doorgebroken, zoals jij.

'Nou, haar eerste expositie was in het Stedelijk Museum en ze kreeg mooie kritieken. Maar ze vond exposeren niet leuk. Economisch was het ook niet nodig: mijn vader, die lesgaf aan de Rijksacademie, verdiende de boterhammen. Ze waren erg verliefd op elkaar.'

Wanneer kwamen er mannen in jouw leven?

'Ik was altijd wel verliefd op iemand. Mannen zijn leuk volk. Ze ontroeren me, voelen lekker aan.'

Je werd ontmaagd door Harry Mulisch.

'Ja! Van hem houd ik, nog steeds. Ik was 16, trippelde rond in de Leidsestraat. Hij was daar op jacht. Een geweldig mooie kerel.'

Misschien niet een man om op te bouwen.

'Hij had al een vrouw, bleek later. Maar je hoeft een man niet te hebben om van hem te kunnen genieten.'

Dat wist je op je 16de al?

'Ik heb altijd een sterk eigen gevoel gehad van wat ik wel en wat ik niet wil doen. De strijdkreet uit mijn jeugd was: 'Zelf!' Mijn stalen kern, noem ik dat.'

Je ging op je 23ste samenwonen met kunstenaar Hans Koetsier.

'Geweldige man. Voor hem heb ik nog echt gekookt. Vóór-, hoofd- en nagerecht! Vond hij heerlijk.' (Schaterlacht)

Maar toen ontmoette je Henk

'Dat was: knál. Hem zocht ik, mijn andere helft. Wat ik Hans aandeed, was verschrikkelijk, hartverscheurend. Maar er was geen houden aan.'

Kon je nog werken in die tijd?

'O ja. De eerste dag dat ik bij Henk was, zat ik alweer te tekenen. Dat werk is een stroom die altijd doorgaat.'

Had Henk toen ook al andere vriendinnen?

'Hij werd omringd door vrouwen. Maar wij waren echt verdomd verliefd op elkaar. Met huid en haar hebben wij ons aan elkaar gegeven. Ik denk niet dat daar veel anderen tussenkwamen.'

Wanneer werd jullie relatie minder exclusief?

'Na zeven jaar kwam Alissa bij ons.'

Alissa, die het gesprek tot nu toe zwijgend heeft gevolgd, zegt: 'Toen ik Henk ontmoette, was Hennie er ook al.'

Marte: 'O ja, Hennie. Henk had zich met haar verloofd in het kader van een kunstproject. Iedereen vond het zielig voor me, maar ik had die ceremonie zelf georganiseerd. Ik was dol op Hennie. Ik heb het nooit als een cesuur gezien. Mijn verhouding met Henk bleef dezelfde.'

Alissa: 'Ik had met Henk niet het symbiotische dat Marte met hem had.'

Marte: 'Een totale eenheid. Ik dacht ook altijd dat we even groot waren, terwijl ik kleiner was.'

Wanda (vanuit de keuken): 'Bloedbroeders!'

Alissa: 'Na een paar maanden zei Henk: vind je het leuk als ik Adriënne (haar zusje, red.) wat dichterbij haal? Ik zei: ja hoor. Ze kwam op bezoek en lag nog diezelfde avond bij hem in bed. Nou, zei ik, zo dichtbij hoeft nu ook weer niet.' (Lacht).

Marte: 'Op een dag zag ik dat Wanda een matras het atelier binnensleepte. Wat doet Wanda?, vroeg ik. Zij komt hier wonen, zei Henk. Ik kreeg de slappe lach. Hij had er niets over gezegd.'

Heb jij het gevoel als vrouw te zijn achtergesteld?
'Ik ben nooit benadeeld. Als ik iets maakte, kreeg ik daar aandacht voor. Als er tegenwerking was, kwam die in het begin vooral van vrouwen. Na de emancipatiegolf was dat voorbij.'

Wat is er vrouwelijk aan jou?
'Alles, want ik ben een vrouw. Ik had dolgraag eens een dagje met Henk willen ruilen. Zijn spierkracht voelen, een keertje scheren. Een lul hebben, fascinerend.'

Moet de boerka verboden worden?
'Ik schrijf anderen niet graag iets voor, maar door een tralievenster naar de wereld kijken, lijkt me afschuwelijk. Ik kan me niet voorstellen dat vrouwen zo'n ding níét opgelucht van zich af trekken zodra ze daar de kans toe krijgen. In sommige landen biedt het veiligheid, maar je zou hopen dat ze hem hier niet aan willen.'

Hoe werkte dat met de huishoudpot?

'We deelden alles. Ik bracht de meeste centen binnen, maar dankzij Henk en de meisjes kon ik maken wat ik maakte.'

Alissa: 'Wij leveren tegenprestaties. Aardappels schillen, wc's schoonmaken. Administratie, e-mails. We werken ook mee aan het maken van de beelden.'

Henk stopte zijn therapiepraktijk.

'Hij raakte erop uitgekeken. Hij was een originele denker. Toen de zoveelste over zijn moeder begon, was het geen uitdaging meer.'

Wat deed hij voor jou?

'Hij ging met mij meedenken. Als ik zei: ik zou dit wel willen, riep hij: fluitje van een cent! Vervolgens stonden we driekwart jaar lang tot aan de ellebogen in de polyester. Hij maakte een apparaat waarmee ik kunststof kon weven, bedacht hoe we de beelden konden plaatsen. Ik was dolgelukkig met zijn technische oplossingen.'

Hij stelde zich in dienst van jouw werk.

'Hij was dol op mijn werk, heeft alles gedaan om mij te helpen. Dankzij hem is alles groter geworden. Hij verruimde mijn weg. Ik zie altijd dit beeld voor me: er ligt sneeuw, ik loop op een schone, witte weg. Hij zit op een geel met rode sneeuwmachine en spuit overal de sneeuw weg.'

Wat nu als hij je werk niet mooi had gevonden?

'Dan hadden wij geen lange relatie kunnen hebben. Dan had hij een groot deel van mij niet gewild. De eerste keer dat ik mijn grafiek op de vloer voor hem uitstalde, is hij er uit pure opluchting naast gaan liggen. Ik zou nooit opgehouden zijn met mijn werk.'

Je dacht nooit: ik wil een kind van hem?

'Pas nu hij dood is, denk ik: het zou mooi geweest zijn. Ik mis hem zo verschrikkelijk. We hebben het overwogen. Dat alle meisjes een kind van Henk zouden krijgen en ik suikertante zou worden. Spekkies kopen, naar Artis. Dat soort fantasieën. Maar Henk wilde het uiteindelijk niet, hij had al een dochter.'

Ik bedoel: een kind van jou en hem.

'Ik kan me voorstellen dat het fantastisch is een kind in je buik te dragen. Het is een van de meest scheppende dingen die een vrouw met haar lichaam kan doen. Maar ik tover al zoveel uit mijn hoge hoed. En een kind op de wereld zetten, dat is een wel zeer totale overgave aan het leven.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden