‘Ik golf niet, ik schrijf’

Hij is het jongste lid van de Raad van Bestuur van ’s wereld grootste mediaconcern. Maar liever werkt Olaf Olafsson (45) aan één van zijn bestsellers....

Hotel de Filosoof, vlakbij het Vondelpark in Amsterdam, op een regenachtige vrijdag. Statig pand, veel marmer en glas-in-lood. Terwijl de imposante bustes van filosofen op hen neerkijken, zitten twee vrouwen van middelbare leeftijd aan de bar achter hun laptop te skypen met de rest van de wereld.

Mooie opmaat voor een ontmoeting met Olaf Olafsson. Deze IJslander van geboorte herbergt twee opmerkelijke persoonlijkheden in zich. Iedere middag is hij één van de directeuren van Time Warner, het grootste mediabedrijf ter wereld met activiteiten in internet, tijdschriften, film, televisie en telecommunicatie.

Drukke baan? Zou je denken. Maar de vorige week net 45 jaar geworden Olafsson heeft bij zijn aantreden bedongen dat hij er pas na de lunch hoeft binnen te komen. ’s Ochtends heeft hij dan de tijd om te schrijven. Hij heeft inmiddels drie boeken op z’n naam staan, waarvan de tweede (De Thuisreis) de best verkochte roman is in de geschiedenis van zijn ‘moederland’ IJsland. Zijn werk is vertaald in meer dan veertien talen. Vorige maand verscheen zijn debuutroman – en internationale doorbraak – Vergiffenis ook in het Nederlands.

Olafsson houdt dit dubbelleven al een hele tijd vol: ook toen hij bijvoorbeeld de PlayStation introduceerde in de tijd dat hij nog bij Sony werkte, zat hij ’s ochtends eerst achter zijn schrijftafel. Hij schrijft soms rechtstreeks in het Engels, dan weer in het IJslands, de taal van het land dat hij op zijn negentiende achter zich liet om te gaan studeren in de Verenigde Staten.

Sony was zijn eerste werkgever. Hij kwam er terecht toen zijn professor – in een poging hem te behouden voor een promotieonderzoek – contact zocht met het toenmalige hoofd van Sony America. De opzet van de professor mislukte: Olafsson kreeg een baan aangeboden in Silicon Valley, waar hij de verantwoordelijkheid kreeg over de nieuwe digitale entertainment-divisie van Sony. Waarna steeds van het één het ander kwam.

Wat zeg je tegen je kinderen als ze je vragen wat je doet?

‘Mijn twee zoons, van 12 en 14 jaar oud, die weten het wel. Die vragen het niet meer. En de jongste, het kleine meisje van 3, vraagt er wel naar. Maar het is voor haar één van de vele vragen die ze nu heeft, ze probeert zoveel uit te vinden.

‘Het is voor mijn kinderen zoals zoveel dingen voor kinderen in het algemeen: dingen zijn zoals ze zijn. Daar zetten ze helemaal geen vraagtekens bij, zolang hun ouders dat ook niet doen.’

Maar de eigenlijke vraag is natuurlijk: zie je jezelf in de eerste plaats als schrijver, of als directeur bij het grootste mediabedrijf ter wereld?

‘Dat weet ik niet. Wat ik wel weet: ik zou nooit zonder schrijven kunnen. Mensen schrijven because they have to. Je doet het niet om er rijk van te worden. Ik ben nu eenmaal geboren met die bug, die laat ook niet meer los. Als ik niet kan schrijven, ben ik niet tevreden. Die drang is er minder in mijn andere werk.’

Gaat het alleen om het schrijven? Hoe belangrijk is het je boek in handen te hebben, om gepubliceerd te worden?

‘Boeken zijn een fantastisch medium. Boeken komen werkelijk tot leven, ze gaan een indringende relatie aan met de lezer. Mensen lezen boeken omdat ze hun eigen ervaringen willen spiegelen. Stories are meant to be told, books are meant to be read. Dus: ja, voor mij gaat het er niet alleen om iets aan het papier toe te vertrouwen, maar ook om gelezen te worden.’

Het bedrijf waar Olafsson na de lunch heen gaat als hij klaar is met schrijven, Time Warner, is bekend van merken als CNN, Warner Bros films (van de Harry Potter-films), bladen als Time Magazine, Sports Illustrated en Fortune, de Warner Music Group en internetprovider AmericaOnLine. Totale omzet vorig jaar: ruim 44 miljard dollar, meer dan anderhalf keer zoveel als die van bijvoorbeeld een bedrijf als Philips.

Olafsson is er directeur strategie, en onder meer verantwoordelijk voor de vraag hoe het bedrijf om moet gaan met nieuwe media en hij leidt de vele fusies en overnames van Time Warner. Opmerkelijk genoeg geeft deze grootste uitgeverij ter wereld geen enkel boek meer uit.

En zelf hou je van niets zoveel als van boeken. Hoe rijm je dat met elkaar?

‘We hebben onze boekendivisie verkocht. Boeken waren een te klein onderdeel van Time Warner geworden. En onze boeken konden een mooi nieuw leven vinden bij een ander bedrijf. Vanuit een zakelijk oogpunt heb ik er dan ook geen enkele moeite mee dat we geen boeken meer uitgeven. We waren niet echt een goed thuis voor ze.’

Het blijft een mooie contradictie: in de ochtenduren volop bezig met de oude media, in de middag probeer je juist te kijken hoe de nieuwe media de oude overbodig maken.

‘Nou, zo is het niet helemaal, hoor. Time Warner is een groot mediabedrijf. En alle media worden beïnvloed door de nieuwe media. Maar daarmee verdwijnen de oude media nog niet. Nieuwe media zijn vooral andere vormen van distributie. Als we een manier vinden om op paprikachips een verhaal af te drukken, zullen we dat bij Time Warner misschien ook doen.

‘Maar de basis blijft hetzelfde: mensen vertellen elkaar nog steeds verhalen op de manier waarop ze dat vroeger deden. En dat zal niet veranderen, nu we ook andere manieren hebben om die verhalen te verspreiden.

‘Daarbij komt dat ik papier geweldige technologie vind. Er is eigenlijk niets dat ermee te vergelijken is. Het feit dat je kúnt lezen van een computerscherm, betekent nog niet dat je dat ook wílt. Als papier gisteren zou zijn uitgevonden, zou iedereen staan te juichen. Stel je voor wat je daar allemaal mee kunt doen! Je kunt in de trein lezen, in bad of in bed, de batterij gaat nooit op, het komt in allerlei formaten en het is heel prettig voor de ogen. Fantastisch, toch?’

Wat is je rol binnen Time Warner precies?

‘Ik ben de baas van de afdeling strategie. Dat betekent dat ik probeer uit te vogelen wat ons te wachten staat. Eén van mijn taken is naar de toekomst te kijken en daarop in te spelen. En daarvan is één component dat ik de digital stuff in de gaten hou. Maar het gaat dus ook over het kopen en verkopen van onderdelen van het bedrijf. Zo heb ik twee jaar geleden onderhandeld met Microsoft over samenwerking met Time Warner AOL. Het is voor mij een baan. Niet zomaar een baan, hoor, wel een baan die ik leuk vind. En een baan die ik serieus neem. Maar ik probeer het niet te veel te analyseren.’

Geldt dat ook voor je schrijverschap?

‘Ja. Het analyseren van mijn schrijfwerk laat ik ook liever aan anderen over. Het is voor mij meer een zaak van: het zit in je hoofd, en het moet eruit.’

Maar toch, hoe speel je het klaar: eerst schrijven, daarna ’s middags gewoon weer directeur spelen? En andersom, in drukke tijden toch de rust vinden om te schrijven?

‘Als er iets is wat ik geleerd heb, is het de knop omzetten. Dat is denk ik mijn belangrijkste kracht. Dat heb ik mijn hele carrière gedaan, dat zal ik waarschijnlijk ook altijd blijven doen. Voor mij persoonlijk complementeren die activiteiten elkaar. Er zijn wel tijden geweest dat ik dacht uit het bedrijfsleven te stappen en me volledig te concentreren op het schrijversbestaan. Maar ik ben blij dat dat nooit lang geduurd heeft. Schrijven is een solitair bestaan, ik vind het verfrissend om die activiteiten met elkaar te vermengen. Ik ben natuurlijk niet de enige schrijver die er dingen bij doet. Mijn combinatie is wel ongewoon, dat besef ik. Maar het persoonlijk leven van een schrijver is volledig irrelevant, vind ik. Uiteindelijk telt er maar één ding, en dat zijn de boeken zelf.’

De combinatie is bij jou te ook zo ongewoon omdat je woont in New York, maar je boeken bijna een soort plattelandsrust uitstralen, en het zakenleven er nauwelijks een rol in speelt.

‘Ik schrijf inderdaad geen big city novels, als dat is wat je bedoelt. Maar New York speelt wel een rol, al is het misschien niet het hectische New York dat je kent van tv. En ik schrijf wel over het bedrijfsleven, zoals in het verhaal over de butler van mediamagnaat William Randolph Hearst. Maar het klopt: business is niet het belangrijkste in mijn boeken. Dat vind ik ook volstrekt oninteressant, om eerlijk te zijn.

‘Schrijvers zijn als dieven. We zijn continu op zoek naar dingen die we kunnen gebruiken in een boek. Het is een soort reservoir, waarin je dingen kunt opslaan, die ooit nog eens van pas kunnen komen. Als ik iets lees, als ik iets om me heen zie, denk ik altijd: wat kan ik hiervan in mijn boeken gebruiken? Het stelen van momenten, dat gevoel heb ik altijd bij me.’

Lees je ook voor je werk? Lees je bijvoorbeeld managementliteratuur?

‘O nee, alsjeblieft niet. Ik heb er geen hekel aan, hoor. Ik vind het gewoon niet interessant. Intellectueel gezien stimuleert het me niet, er staat nooit iets in waar ik profijt van heb. Als je het zelf meemaakt, zoals ik, staat er eigenlijk nooit iets in waar je iets aan hebt.

‘Ik leer meer van ervaring. Ik weet dat ik niet alle antwoorden heb op vragen die op me afkomen. Maar dat hebben managementboeken ook niet. Wat dat betreft heb ik meer aan alle littekens op mijn rug van alle fouten die ik in het verleden heb gemaakt, bijvoorbeeld ten tijde van de fusie van Time Warner met America Online.’

Maar vertel nog eens: je had een eerste gesprek bij Time Warner, en je zei: ik vind het een leuke baan, maar ik wil wel elke dag eerst een paar uur aan het schrijverschap besteden.

‘Nou, zo ging het natuurlijk niet helemaal. We kennen elkaar allemaal in deze wereld. Dat ik boeken schreef, was voor niemand een verrassing. Het was dan ook geen issue. Ik zeg altijd: ik golf niet, ik schrijf. Maar voor de rest werk ik even hard als ieder ander bij Time Warner.’

Lijkt me niet makkelijk, met het Amerikaanse arbeidsethos van lange dagen en nauwelijks vakantie.

‘Het is druk, ja. Ik schrijf in de ochtenden, vanaf zeven uur, half acht. Daarna werk ik een uur of vier door, waarna ik naar kantoor ga. Op de één of andere manier slaag ik er toch in het voor elkaar te krijgen. Gelukkig maar. Als ik schrijf, kan ik me goed afsluiten in mijn eigen wereld. En daarna kan ik goed de knop omzetten en me op het zakenleven storten. Dat werkt overigens maar één kant op: ik zou het niet andersom kunnen. Maar misschien is dat zo, omdat ik het niet gewend ben. De knop om kunnen zetten is overigens een kwaliteit die kinderen ook hebben: eerst doen ze een uur wiskunde, daarna een uur biologie, daarna literatuur. Wat ik doe vinden mensen dus misschien knap, maar volgens mij is het dus niets ongewoons.’

Je hebt zelf natuurkunde gestudeerd. Dat maakt je carrière nog wonderlijker.

‘Mijn vader was ook schrijver. Dus ik had van huis uit al heel wat meegekregen. Toen ik de boekenlijst zag van de literatuurstudie die ik eigenlijk wilde gaan doen, bleek dat ik het meeste al gelezen had. Daar had ik geen zin in. Ik wilde daarom liever een meer natuurwetenschappelijke studie doen, al wist ik vooraf dat ik zeker nooit als natuurkundige aan het werk zou gaan. Maar aan de andere kant: het kan nooit kwaad voor een schrijver om een wetenschappelijke achtergrond te hebben. Je leert er op een goede manier denken, een studie is een goede oefening in problemen oplossen, making sense of things. Het gaat erom gedisciplineerd te leren denken. Niet mechanisch - je hebt ook altijd je verbeeldingskracht nodig – maar wel probleemoplossend.’

Nog één keer dan, stel dat je de keuze moest maken tussen je schrijverschap en je directiebestaan bij Time Warner, wat zou je kiezen?

‘Ik hoop nooit die keuze te hoeven maken, en ik verwacht dat ik dat ook nooit hoef. Ik ben het bedrijfsleven ingerold, zuiver toevallig. Met de meeste bedrijven heb ik ook geen enkele affiniteit. Ik had ook nooit gedacht dat ik ooit in het bedrijfsleven terecht zou komen. Maar zolang ik kan schrijven, vind ik het een leuke combinatie. Schrijven is duidelijk iets waaraan ik behoefte heb. Zolang er inspiratie komt, zal ik dat blijven doen. Elke keer weer begin je vanaf een lege pagina, je kunt niet terugvallen op je ervaring. Dat is het mooiste dat er is.’

Beangstigend ook.

‘Jazeker, altijd. Maar angst is voor mij ook een drijvende kracht. Een zekere hoeveelheid angst is nodig om tot grote daden te komen. Die angst overwinnen, dat is waar het om gaat.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden