Interview

'Ik doe niets meer waar ik niet gelukkig van word'

Bij de première van Alles ist Liebe in Berlijn is schrijfster Kim van Kooten in een opperbest humeur: 'Voor het eerst, op mijn 40ste, heb ik het gevoel: o, maar ik kán het.'

Kim van Kooten. Beeld Pablo Delfos
Kim van Kooten.Beeld Pablo Delfos

Best leuk, roem, vindt Kim van Kooten. Gistermiddag stond ze in de Pradawinkel, hier, in Berlijn, om een jurk te lenen voor vanavond. Zegt de dame die haar hielp: 'This one Gwyneth Paltrow wore last week.' Kim van Kooten: 'Ik dacht: ik hoop maar dat ze er niet achter komen dat ik niet écht beroemd ben, want dan schoppen ze me eruit.'

Het is eind november en actrice en scenarioschrijver Kim Van Kooten (40) is in Berlijn voor de première van Alles ist Liebe, de Duitse versie van de hitfilm uit 2007 die ze schreef. Een relaxed tripje. Ze heeft nul bemoeienis met de film gehad, dus ze zit ontspannen in de zaal vanavond en daarna gaat ze Duitse sterren kijken op de afterparty. Haar man, acteur Jacob Derwig, komt vandaag ook aan in Berlijn. Zelf is ze een paar dagen eerder gekomen, want, zegt ze: 'Ik word heel gelukkig van in mijn eentje door een vreemde stad rondlopen' - ze is nooit eerder in Berlijn geweest. Ze zit in het 'überhippe' Michelberger hotel, zoals ze sms'te, gisteravond heeft ze in haar eentje in het restaurant gegeten en daarna liep ze door de buurt. Heeft ze in zo'n klassiek fotohokje een foto van zichzelf zitten maken voor Jacob en de kinderen. Wat niet lukte, want toen ze eenmaal 2 euro had, deed dat ding het niet. 'Toen ik eruit kwam, stonden alle junks van Kreuzberg me uit te lachen.' Nou ja, ze is teruggegaan naar het hotel om Kom hier dat ik u kus van Griet Op de Beeck uit te lezen. Ook fijn. Wanneer heb je nou tijd om uren te lezen? Nu dus, als je een paar dagen alleen weggaat. Vandaar ook haar voorstel om het interview in Berlijn te doen. Alle tijd hier, rust aan haar hoofd, geen werk- en gezinsverplichtingen. Bovendien, die Duitse première ('bizar, toch?') vormt een leuk decor. Want, alsjeblieft, dat wil ze: een vrolijk interview. Geen leed. In een koffiebar tegenover het hotel, zegt ze: 'Ik had Jacob gisteravond aan de telefoon en ik zei: ik ben eigenlijk nog nooit zo gelukkig geweest als nu. Daar zou ik 't liefst over praten. Bladen willen het altijd over leed hebben, over de ziekte die ik heb gehad. Maar dat is vijf jaar geleden. De pijn en de wanhoop en het verdriet van toen vóél ik niet meer. Als ik daarover praat, doe ik dat voor de interviewer. Ik snap wel dat ze het willen, het is natuurlijk een dankbaar onderwerp omdat je denkt dat je iets waars te zien krijgt of iets dieps. Maar voor mij voelt het juist onoprecht. Ik ben er wel klaar mee.'

Een koffie verkeerd neemt ze en een broodje, ze is zo frêle dat je blij bent dat ze eet. Maar brood is een zeldzaamheid, zegt ze. Toen ze in verwachting was van dochter Kee (6) kreeg ze de darmziekte collitis, waarvan ze pas twee jaar later was hersteld. Sindsdien leeft ze zonder dikke darm en met een zelf ontwikkeld eetregime: nauwelijks brood, vet, alcohol, geen scherpe of gekruide maaltijden, wagonladingen groente en fruit. 'Ik heb gisteravond een cocktail gedronken, dat kan alleen omdat ik me nu heel goed voel. Het voordeel van die ziekte is dat ik inmiddels precies weet wat ik kan hebben en wat niet. Dat is raar hoor, als je uit het ziekenhuis wordt ontslagen zonder dikke darm, krijg je niet eens een dieetboekje mee. Iedereen moet het maar zo'n beetje zelf uitzoeken.'

null Beeld Pablo Delfos
Beeld Pablo Delfos

Dus een mens kan blijkbaar zonder dikke darm.

'Ja, absurd hè? Dat is gewoon een orgaan van een meter. In het begin voelde het raar leeg in mijn buik. Bij yoga heb een oefening waarbij je een vuist in je buik moet drukken, dat vond ik een rot-oefening. Omdat ik letterlijk het gat van binnen voelde. Je hoort het van iedereen na zo'n grote operatie: je voelt je aangerand, het kan lang duren voor je je weer safe voelt. Dat had ik natuurlijk ook: de angst dat het nog een keer mis gaat, nu in mijn dunne darm.'

Is die kans groot?

'Het gebeurt niet vaak, nee. En mijn angst is weg. Ik moet alleen opletten; als er griep heerst, heb ik het zo te pakken. Je immuunsysteem is weg zonder dikke darm. Heb je dat boek gelezen van dat leuke Duitse meisje? De charme van darmen, in het Nederlands: De voedselfabriek? Geweldig dat iemand van 24 zo enthousiast over poep kan schrijven. En het bevestigde voor mij dat je darmen met alles in verbinding staan, je kunt depressief worden als het daar niet goed zit. En andersom: collitus is stressgerelateerd. Ik zeg niet dat ik het ervan gekregen heb, maar ik heb wel altijd te makkelijk ja gezegd tegen dingen, ben vaak mijn grenzen overgegaan. Dat doe ik niet meer. Ik let beter op mezelf, ik neem op tijd rust, ik wil geen stress meer. En op het gebied van werk doe ik nooit meer iets waar ik niet gelukkig van word. Dat heb ik een jaar of twee geleden besloten: ik doe niets meer wat ik niet leuk vind.'

null Beeld Pablo Delfos
Beeld Pablo Delfos

Dat is luxe, als je dat kunt beslissen.

'Ja, dat is totale luxe. Dat realiseer ik me heel goed, maar ik heb het zelf verdiend. Door keihard te werken. En door ervoor te zorgen dat het werk dat ik aflever van zo'n niveau is dat ik gevraagd blijf worden.

'Het is niet normaal: sinds ik in een interview heb verteld dat ik een boek schrijf, word ik gebeld door alle uitgevers van Nederland. Ze willen allemaal koffiedrinken, allemaal met me praten. Maar ik wil nog geen uitgever, ik wil het eerst afschrijven, het is een kwetsbaar project. Ik doe het met iemand samen en het is háár verhaal. Daarbij moet ik mezelf beschermen. Als je kunt schrijven, wil iedereen wat van je. Columns, filmscripts, of ik eens wil komen praten over een thriller; ik krijg dertig verzoeken per dag. Vleiend, maar het leidt allemaal af.'

Als ze schrijft, is ze niet de leukste versie van zichzelf, vertelt ze. Bovendien: ze kan er helemaal niets bij doen. Dus toen ze het script schreef van Alles is familie (2012), wat drie jaar duurde, kon er nog geen column tussendoor. 'Ik raak snel overprikkeld. Mensen snappen dat niet, maar ik ben in mijn hoofd alleen maar bezig met dat ene ding. Drie jaar bezig met die personages, ik ben ze echt gaan haten. Natuurlijk ben je weer heel blij en trots als het af is, maar jezus, wat een stress.'

null Beeld Pablo Delfos
Beeld Pablo Delfos

Hoe uit zich die stress?

'Ik kon er ontzettend chagrijnig en boos van worden, hup de kinderen naar school en dan de hele dag achter de computer. Niet eten, niet opstaan, ik kreeg overal pijn en ontstekingen in mijn polsen. Ik roep mijn vader bijna nooit te hulp, maar op een gegeven moment heb ik hem gevraagd: hoe moet ik dit doen? Hij zei: werk twee uur per dag. Maar dan wel twee uur geconcentreerd. Dat doe ik nu met het boek. Ik werk er tussen negen en elf aan en het gaat eigenlijk heel goed.

'Als ik schrijf kan ik niet ontspannen, het zit altijd in je hoofd. Ik denk wel eens: door te acteren ga ik open, door te schrijven ga ik dicht.'

Zou je daarom niet liever alleen acteren?

'Nee, schrijven is zwaar en moeilijk, maar ook leuk. En het is een talent dat ik heb, dus ik vind dat ik daar iets mee moet.'

Over je acteertalent ben je minder zeker.

'Dat ben ik geweest, ja. Maar dit is een raar moment om het over die onzekerheid te hebben, want juist de afgelopen tijd heb ik veel meer zelfvertrouwen op dat gebied. Voor het eerst, op mijn 40ste, heb ik het gevoel: o, maar ik kán het. Het is op zo veel fronten een supergoed jaar voor me geweest. Ik heb het vertrouwen in mijn lichaam terug, als actrice heb ik stappen gezet. Mensen kunnen Hollands Hoop of straks Onder het hart goed of slecht vinden - ik voel zelf dat ik iets waarachtigs heb gedaan.'

'Ik zit ook in Missie Aarde, een sciencefictioncomedy. Een mockumentary, zo grappig, dat wilde ik al lang. Om geloofwaardig te zijn in een fake-documentaire moet je volgens mij in de eerste plaats ontspannen in je vel zitten, en dat was het geval.'

In de dramaserie Hollands Hoop - er komt een vervolg - speelt Kim van Kooten Machteld, de vrouw van de hoofdpersoon die een boerderij met wietplantage erft. 'Ik las het scenario en dacht: hier móet ik bij.' Zo mogelijk nog opgetogener raakte ze van het script van de film Onder het hart, waarin ze de hoofdrol heeft. 'Ik kan wel huilen om dat script, zo knap is het geschreven door Peer Wittenbols. Elke zin is goed. Zo probeer ik zelf ook te schrijven. Bij een scenario is het altijd mijn eerste zorg: als de acteurs het maar geloven en zin krijgen om het te spelen zometeen. Dat was hier het geval. Ik heb geen woord veranderd.'

CV Kim van Kooten

26 januari 1974
Geboren in Purmerend

Opleiding
1991 studie scenarioschrijven aan de Filmacademie (niet afgemaakt)

Carrière

Als actrice (selectie):
1995 Zusje
1999 Jezus is een Palestijn
2003 Phileine zegt sorry (Gouden Kalf voor beste actrice)
2006 Evelien
2010 In therapie
2013 Het diner
2014 Hollands Hoop

Als scenarioschrijfster (selectie):
1996 Blind date (dialogen)
2001 Met grote blijdschap (Gouden Kalf voor beste scenario)
2007 Alles is liefde
2012 Alles is familie

Kim van Kooten is sinds 9 januari te zien in de tv-serie Missie Aarde. De film Onder het hart, waarin ze een hoofdrol heeft, ging afgelopen donderdag in première.
Ze is getrouwd met acteur Jacob Derwig. Ze hebben twee kinderen en wonen in Amsterdam.

Doe je dat normaal wel, omdat je zelf ook scenario's schrijft?

'Als het nodig is. Ik heb altijd mijn potlood erbij tijdens een eerste lezing. Ik vraag het netjes, hoor: vind je het goed als ik er dit of dat van maak?'

Dat bedoelde ze zojuist, toen ze zei nooit meer dingen te willen doen waar ze mies van wordt: aan slecht geschreven producties doet ze niet meer mee. 'Ik weet nog dat ik het op de lagere school al had. Ik was een jaar of 7 en ik moest een omaatje spelen met een pruikje op - de zinnen die ik moest zeggen, sloegen nergens op. Ik voelde me zo ongelukkig. Precies dat gevoel had ik op mijn 35ste soms nog. Dan stond ik in een bijrol de hiaten in iemands script op te vullen, omdat het zo houterig geschreven was. Er is een moment gekomen - ik noem niet de naam van de productie waarin ik toen speelde, dat vind ik niet aardig - dat ik dacht: ik doe dit niet meer. Ik word er ook kwaad van. Al heb je maar één zin, je moet je er heel erg op verheugen die ene zin te zeggen.'

Onder het hart, zegt ze, bevat alleen maar zulke zinnen. Het is een tragisch liefdesdrama van een man (de Vlaamse acteur Koen De Graeve), zijn ex-vrouw (Lies Visschedijk) en zijn nieuwe vriendin (Kim van Kooten). Als de man kanker krijgt, verdringen de twee vrouwen zich rond zijn ziekbed. De ex omdat ze immers een geschiedenis met hem heeft en de moeder van zijn kinderen is. De nieuwe vriendin omdat zíj nu zijn grote liefde is. 'Het is een intens verdrietig verhaal. Ik had in elke scène wel kunnen huilen, maar dat wilde ik niet. Ik vond het interessant om samen met Nicole (van Kilsdonk, de regisseuse, red.) en Koen uit te vogelen: hoe doseren we dat verdriet? Vreselijk vind ik het in Hollywoodfilms die over dood of verlies gaan, als je de hoofdrolspeler bijna zíet denken: en nu ga ik mijn Oscar pakken. Dan gooien ze álles erin. Vind ik heel lelijk.' In één adem door: 'Ik ben zo blij met deze film. Het is een rol die emotioneel dieper gaat dan ik ooit heb moeten spelen.'

Heeft je toegenomen zelfvertrouwen daarmee te maken? 'Weet je, ik denk dat mensen het gelukkigst zijn als ze doen waar ze goed in zijn. En ik heb daar lang over getwijfeld. Ik heb geen toneelschool gedaan, dus ik heb nooit dingen kunnen uitproberen, nooit op mijn bek kunnen gaan in een veilig klaslokaal. Mijn acteerwerk werd meteen door de camera vastgelegd. Bij mijn eerste rol, in Zusje, was ik 20 en stond ik zonder enige acteerervaring op de set. Ik snap wel wat mensen goed vonden aan Zusje: ik had een soort naturel dat prettig is om naar te kijken. Maar ik wist ook: met alleen naturel red ik het niet.'

null Beeld Pablo Delfos
Beeld Pablo Delfos

Omdat je dacht: ik blijft niet eeuwig die 20-jarige verrassing

'Precies. Maar wat dan? Ik heb lang gedacht dat ik maar wat deed. Nu, door Hollands Hoop en Onder het hart, weet ik dat ik het vak ook technisch beheers. Dat ik een spanningsboog kan opbouwen, dat ik kan timen, dat ik weet waar de grap zit, waar ik moet versnellen of pauzeren. Nu pas heb ik dat ook met acteren, het gelukkige gevoel dat ik iets doe waar ik goed in ben.'

Toch: in het theater zien we je nooit.

'O nee, dat vind ik echt een ander vak, dat kan ik helemaal niet. Ik ben doodsbang voor zalen met mensen. Ik zou de hele voorstelling moeten overgeven. Een keer heb ik op een podium een filmquiz moeten presenteren, ik ben tien keer gestorven toen. Ik denk echt dat je zo'n van god gegeven talent moet hebben om daar zonder theateropleiding overeind te blijven. Bij film kan altijd alles opnieuw. Als ik Halina Reijn zie, of Elsie de Brauw, dan denk ik nooit: ik had daar moeten staan. Ik denk alleen maar: wat zijn jullie góéd.'

Haar man Jacob Derwig staat wel in het theater. Ze zijn dertien jaar samen en hebben, naast dochter Kee, ook een zoon, Roman (11). Derwig was jarenlang vast verbonden aan Toneelgroep Amsterdam, tot hij daar opstapte in 2012. Eerder in het gesprek haalt Kim van Kooten een zinnetje uit Phileine zegt sorry aan, een film waarin ze speelde. Lachend: 'Ik moest zeggen: 'Als ik naar toneel ga, dan weet ik weer waarom ik zo'n hekel heb aan mensen.' Ha ha, dat zeg ik thuis nog steeds. Je kent het toch, dat je in de pauze allemaal mensen met moeilijke brillen heel interessantdoenerig ziet knikken. Ik bedoel: als je naar een toneelstuk gaat dat je bij de kladden grijpt, is dat het mooiste wat er is. Maar er is ook theater waarvan ik na een kwartier al denk: o, jezus. En dan móét je nog zo lang.'

Die stukken duren vaak ook drie uur.

'Soms wel zés. Dat doe je mensen toch niet aan? Echt, ik zou het niet durven. Voor een acteur lijkt me dat ook heel rot. Dat je tijdens een monoloog denkt: ik hoop maar dat iedereen er na de pauze nog zit.'

Ik denk: Toneelgroep Amsterdam.

'Jacob is daar heel gelukkig geweest, hoor. Maar hij heeft natuurlijk ook in stukken gestaan waarvan hij dacht: wat erg, die mensen hebben een oppas betaald. Als dit de eerste keer is dat ze naar het theater gaan, komen ze nooit meer terug.' Ze lacht: 'Ik kan het nu zeggen, want hij is er toch weg. Begrijp me niet verkeerd: er worden daar ook geweldige stukken gemaakt met fantastische acteurs. Maar op een gegeven moment was Jacob zo veel weg - Toneelgroep Amsterdam reist vaak naar het buitenland -, als je een gezin met kinderen hebt, moet je wel vinden dat het 't allemaal waard is.'

Ze heeft het zelf ook, zegt ze: 'Hoe graag ik ook werk, ik vind het soms moeilijk om van huis te zijn. Voor Hollands Hoop zat ik vijf weken in Groningen. Ik heb vaak gedacht: zit ik hier, met nepkinderen, terwijl ik mijn eigen kinderen zo mis. Waarom doe ik dit? Vanochtend had ik het ook. Heb ik in tranen mijn moeder opgebeld om Kee even te spreken. Dan denk ik: waarom moest ik zo nodig in mijn eentje naar Berlijn? Maar ik geniet me wel suf hier. Bij mij zijn er altijd twee tegenstrijdige krachten. Aan de ene kant ga ik op in mijn werk en aan de andere kant is er die allesomvattende liefde voor de kinderen voor wie ik thuis de beste en de leukste en de liefste wil zijn.'

Toch is het duidelijk, zegt ze: het gezin gaat voor alles. 'Juist omdat we zo'n superdruk leven leiden, moet het thuis rustig en overzichtelijk en veilig zijn. We laten zo min mogelijk prikkels toe van buitenaf. Dat kan niet anders met dit werk. Ik ben niet de bibliotheekmoeder op school, niet de moeder die de luizen kamt, ik teken niet als eerste in voor het kerstdiner. Zelfs de klassenborrel missen we altijd. Die ene avond dat we samen hebben, wil ik thuis zijn. We zien elkaar al zo weinig, dus dat beschermen we erg. Daar betaal je een sociale prijs voor. Ik hoop maar dat de andere moeders me niet haten.'

Het gaat goed, benadrukt ze nog eens. Echt goed. De kinderen doen het goed, Jacob is een stuk gelukkiger als freelancer, zijzelf heeft meer vertrouwen in het leven en meer energie dan ooit. Ondertussen is ze zich altijd bewust van de broosheid van geluk; het kan morgen afgelopen zijn.

Tien jaar geleden al gebruikte je in een interview het woord gelukspijn.

Je zei: ik ben nu gelukkig, maar hoe lang blijft dat zo? 'Ja. heb ik altijd gehad. Als kind al deed ik gebedjes om iets of iemand te bedanken voor mijn geluk. Ik snapte toen al dat dat niet je leven lang kan duren. Niemand ontspringt de dans.'

Is dat een pessimistische levenshouding?

'Een realistische. Ik bedoel: er gebeuren toch afschuwelijke dingen? Mensen worden ziek, er gaan mensen dood.'

Want het gebeurde: je werd doodziek, maanden lang.

'Ja. Ik dacht: daar heb je het. Ik was ook opgelucht dat ik het was, niet Jacob of de kinderen. Onzin, want zo zit het leven niet in elkaar, maar je gaat magisch denken. Ook na de ziekte heb ik gedacht: mooi, dit is afgevinkt, nu zijn we allemaal veilig. Ik heb een soort onzichtbaar beschermingsveld om ons heen gecreëerd. Net zo'n onzin. Het gaat gewoon goed omdat het goed gaat, niet omdat ik mijn darm niet meer heb.'

Ze begint over de hartaanval die in september haar vader, Kees van Kooten, trof. 'Ik stond ernaast. Het is goed afgelopen, hij heeft vijf bypasses gehad, maar het was kritiek. Later vroeg ik hem of hij bang was om dood te gaan toen hij op de operatietafel lag. Dat was hij niet, zei hij: het gaat goed met jullie, met de kleinkinderen, ik heb een mooi leven gehad, zoiets. Hij zei het mooier, maar wat ik bedoel is: er was zo'n rust. Toen ik zelf in het ziekenhuis lag, voelde ik alleen maar woede en verzet. Ik mocht niet doodgaan, ik had een baby en een zoontje die nog lang niet zelfstandig waren. Maar ik vind een mooie gedachte dat er blijkbaar een moment kan komen in het leven dat het af is. Als je kinderen volwassen zijn en gelukkig in de liefde, ze hebben zelf weer kinderen en een carrière, man, wat een geluk moet dat zijn.' Ze valt stil, aarzelt. 'Ik weet eigenlijk niet waarom ik dit vertel. Mijn vader is 73, nog veel te jong om dood te gaan. Ik heb altijd gedacht: als mijn ouders iets overkomt, is dat het allerergste wat er kan gebeuren. Dan wil ik zelf ook dood.'

null Beeld Pablo Delfos
Beeld Pablo Delfos

Misschien vertel je het omdat dat veranderd is.

'Ja. Ik voelde een soort volwassenheid over me komen. Iets heel sterks en dankbaars, waardoor ik weet: zelfs als dat gebeurt, kan ik door. Niet dat ik mijn vader ooit wil missen, maar, begrijp je, ik ben sterker dan ik dacht.'

Klinkt als: eind goed, al goed.

'Tot de volgende ramp zich aandient. Maar dat zien we dan wel weer.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden