'Ik denk dat mensen zo lang mogelijk seks moeten hebben'

Deze week verscheen Grote Boze Seks, een prachtige verhalenbundel van de Amerikaanse psychiater Arlene Heyman. Het is haar debuut, en dat terwijl Heyman 74 jaar oud is.

Psychiater Arlene Heyman. Beeld Bart Heynen
Psychiater Arlene Heyman.Beeld Bart Heynen

'Hij liep in zijn blootje de kamer binnen en ze wist ineens weer waarom ze niet graag overdag seks had. Zijn schaamhaar was kleurloos en schaars en hij bezat, toevalligerwijs, de kleinste penis die ze ooit had gezien, al was hij een beer van een vent. Zijn penis leek wel een rond halsje met een oogloos gezichtje, dat nog net boven zijn buidelachtige balzak uit gluurde.'

'Hij' is Stu; 'zij' is zijn vierde vrouw, Marianne. Het echtpaar heeft de hoofdrol in het openingsverhaal van Scary Old Sex, een bundel met zeven korte verhalen van Arlene Heyman (74). Scary Old Sex verscheen de afgelopen week in Nederlandse vertaling. In de VS is het boek juichend ontvangen, wat best opmerkelijk is aangezien de schrijfster ruim dertig jaar vruchteloos met de verhalen heeft lopen leuren. Scary Old Sex is haar debuut.

Het is een fijne verzameling verhalen. In de beschrijvingen van haar personages - merendeel New Yorkse upperclass - is Heyman liefdevol, scherp en vals tegelijk, en sommige passages zijn pure slapstick. Zoals de scène waarin de 70-jarige Stu en 65-jarige Marianne hun wekelijkse vrijpartij hebben, wat nog een heel gedoe is: een half uur voor aanvang moet Stu een viagrapil nemen en omdat hij geregeld te vroeg klaarkomt, neemt hij er een dosis clomipramine achteraan, een antidepressivum met als bijwerking dat het de ejaculatie vertraagt. Voor de zekerheid masturbeert hij tien uur voor het vrijen ook nog even. Marianne heeft last van brandend maagzuur en moet na een maaltijd twee tot drie uur rechtop blijven, om pijn in haar borststreek te voorkomen. 'Kortom, de liefde bedrijven leek bij hen op oorlogvoering: er moesten plannen worden gesmeed, het materieel moest tiptop in orde zijn, de troepen moesten strategisch worden ingezet.'

Zit u weleens hardop te lachen tijdens het schrijven?

'Nee. Ik weet wel of iets leuk is, maar hoe leuk precies zie ik pas als ik het later teruglees.'

In haar appartement aan de Upper West Side van New York schuift Heyman een raam open. Buiten vriest het behoorlijk, binnen is het heet. 'Ik kan de verwarming van het appartement niet lager zetten, dat gebeurt centraal. Als je het te warm vindt, moet je de airco aanzetten of het raam opendoen. Ja, heel Amerikaans.'

Een mooi appartement is het, met grote kamers waarvan er een is ingericht als praktijkruimte: Heyman is behalve schrijver ook psychiater, gespecialiseerd in Freuds psychoanalyse. 'Ik geloof net als Freud dat veel van wat wij doen gestuurd wordt door het onderbewuste. Dat onderbewuste is altijd bij ons, alleen weten we dat niet, we waden door de modder en hebben geen idee waar we mee bezig zijn. Als je echt wilt begrijpen wat er diep vanbinnen met je aan de hand is, dan is psychoanalyse nog altijd nuttig.'

Toen Heyman jong was, besloot ze haar leven te wijden aan de literatuur. Ze kreeg les van de Joods-Amerikaanse schrijver Bernard Malamud, die haar minnaar werd. Een van de verhalen in Scary Old Sex, over een jonge studente die een verhouding krijgt met een oudere, getrouwde kunstenaar, is aan hem opgedragen.

Arlene Heyman
Grote boze seks
Fictie
Vertaald uit het Engels door Lisette Graswinckel.
Atlas Contact; 256 pagina's; euro 19,99.

U wilde schrijver worden; waarom koos u voor de psychiatrie?

'Ik ben nooit gestopt met schrijven, ook nooit met schrijver willen worden. Toen ik 19 was, ging ik literatuur studeren. Iets later ging ik vanwege persoonlijke problemen kort in therapie. Dat was zo nuttig dat ik dacht: misschien moet ik die literatuur even laten voor wat het is en me verdiepen in de psychoanalyse. Toen ben ik overgestapt naar geneeskunde. Tijdens die studie kwam het schrijven op de tweede plaats, maar ik ben er altijd mee doorgegaan.'

Toch is Scary Old Sex haar eerste boek. 'Ik heb een heleboel afwijzingen gehad. Ook vier van de verhalen die nu in Scary Old Sex staan, zijn steeds opnieuw afgewezen.'

Waarom?

'Ja, waarom? Zelfs toen uitgever Bloomsbury de hele verzameling al had genomen en manuscripten begon rond te sturen, bleven de afwijzingen van de belangrijke literaire tijdschriften binnenstromen. Het punt is: korte verhalen moeten in bladen verschijnen. Ze kunnen wel in boekvorm worden uitgegeven, maar daarmee ben je er nog niet; je moet ook opgemerkt en beoordeeld worden.

'Weliswaar zijn twee verhalen uiteindelijk op de honour roll van Best American Short Stories beland, maar zo'n eervolle vermelding is niet genoeg. Uiteindelijk werd The Loves of Her Life, over Stu en Marianne, gepubliceerd in New England Review. Een ander verhaal uit Scary Old Sex werd gepubliceerd door Epoch, waar ik eerder een verhalenwedstrijd had gewonnen. Maar op de andere verhalen kwam de ene standaardafwijzing na de andere binnen.'

Arlene Heyman Beeld Bart Heynen
Arlene HeymanBeeld Bart Heynen

Kwam iemand weleens met kritiek waar u wat aan had?

'In afwijzingsbrieven staat nooit iets waar je wat aan hebt. Ze stoppen pas tijd in je als ze een verhaal nemen; dan vertellen ze je welke passages je moet herschrijven, of wat dan ook. Dat is zoals het gaat.'

De verhalen van Heyman zijn miniromans; in een paar duizend woorden schetst ze complete levens. Opvallend detail: alle leuke mannen gaan jong dood, alleen de kneusjes worden oud - zoals Stu, die niet alleen die marginale penis heeft, maar helemaal wel een beetje sneu overkomt.

'Ja, maar dat heeft niets te maken met zijn leeftijd', zegt Heyman. 'Dat personage heeft als oude man dezelfde problemen die hij als jonge man had. Je ziet hem natuurlijk helemaal door de ogen van deze ene vrouw, die een scherp oog heeft voor wat er gebeurt en hoe het gebeurt.'

De vrouwen zijn wel sterker dan de mannen.

'Ik heb dat niet bewust zo gepland. Maar het klopt.'

Een van de verhalen gaat over een moleculair biologe. Citaat: 'Een vrouw in de wetenschap heeft twee opties: verbitterd raken of zich van de domme houden.' Heeft u zelf last van uw sekse gehad?

'Niet veel, ik had geluk, zeker in de literaire kringen waarin ik verkeerde. Hoewel, nu ik erover nadenk: mij werd eens verteld dat ik schreef als een man; dat niemand die mij las, het idee zou hebben dat ik een vrouw was. Dat gaf me een heel goed gevoel. Dat is natuurlijk merkwaardig: waarom geeft zo'n opmerking je een goed gevoel?

'En ik herinner me dat toen ik aan mijn studie geneeskunde begon, een student-begeleider me vroeg waarom ik eigenlijk dokter wilde worden en geen verpleegster. Ik had natuurlijk moeten zeggen: en jij dan? Ik was in de jaren zestig en zeventig een van de tien vrouwen aan mijn universiteit die geneeskunde studeerde. Bij mijn jongste zoon, die nu aan Columbia University geneeskunde studeert, bestaat de halve klas uit vrouwen. Ik voel me nu prettiger onder het feit dat ik een vrouw ben dan vroeger.'

In haar speech na de presidentsverkiezingen suggereerde Hillary Clinton dat ze vooral niet was gekozen omdat ze een vrouw is. Jullie zijn van dezelfde generatie.

'Er waren veel factoren die meespelen, de Russen hebben Hillary ook niet echt geholpen. Maar ik denk dat haar vrouwelijkheid zeker een rol heeft gespeeld: Clinton was overduidelijk beter gekwalificeerd, ze had alle cijfers en feiten paraat en kwam met concrete plannen. Maar ze sprak totaal niet tot de verbeelding, ze bood geen spannende vergezichten. En Trump was een en al verbeelding.'

Vond u haar leuk?

'Ja. Ik denk dat ze een paar stommiteiten heeft begaan - geld aannemen van Goldman Sachs is niet erg slim - maar wat Trump allemaal heeft gedaan is duizend keer erger. Bij Trump weet je niet waar je moet beginnen met je kritiek.'

Over een week wordt Donald Trump geïnaugureerd als president, en Heyman maakt zich zoals veel van haar vrienden en kennissen in New York zorgen. 'Ik ben zelfs bang voor een nucleaire oorlog. Trump heeft zo weinig reflectie; hij is niet iemand die de dingen rustig overweegt, hij knipt gewoon met de vingers als er een idee in zijn hoofd oppopt. Ik voel dat de sfeer sinds de verkiezingen is veranderd. Mensen zijn een beetje depressed. Ze maken zich niet alleen druk over zijn gebrek aan zelfbeheersing, ook over het feit dat hij geen enkel besef lijkt te hebben van de kwetsbaarheid van de planeet waarop we leven.

'Mijn echtgenoot is natuurkundige en houdt zich bezig met de klimaatverandering. Als de ijskappen doorgaan met smelten zoals ze nu doen, wordt de schade onherstelbaar. Over een paar honderd jaar is de aarde vermoedelijk onleefbaar geworden en sterft de mensheid uit. Er dreigt een verschrikkelijk scenario, ongeveer zoals in Margaret Atwoods Oryx and Crake waarin de wereld onbewoonbaar is geworden. Ik kan me niet goed voorstellen - en ik denk dat bijna niemand dat kan - welke rampen ons bedreigen, en wat het voor ons zal betekenen.'

U bent psychiater; waarom zijn mensen zo kortzichtig?

'Omdat ze vooral aan zichzelf denken. Mensen hebben weinig soortbesef, egocentrisch zijn is hun natuurlijke houding. Als ik dat psychoanalytisch moet duiden, zou ik zeggen dat het komt omdat er naast liefde veel agressie in ons zit. Liefde en agressie zijn onze grote drijfveren. Agressie is ook nodig, omdat het je gaande houdt; zonder agressie ga je de deur niet uit om een man of vrouw te vinden - of om je verhalen gepubliceerd te krijgen. Maar het is lastig die agressie in goede banen te leiden, helemaal als ze zich tegen onszelf keert.'

Wat kun je doen om die agressie in goede banen te leiden?

'Dat is een enorme klus. Het begint bij inzicht: wees alert op die zelfvernietigingsdrang, probeer te begrijpen wat je in het verleden hebt gedaan. Je karakter vormt zich tijdens het opgroeien, het is een lang, traag proces. Een van de dingen waar ik in mijn analyses altijd naar kijk, is hoe je vroegste geschiedenis zich blijft herhalen. Je leert hoe je met mensen moet omgaan en je corrigeert jezelf, maar de basis voor je gedrag ligt in je jeugd. Veel agressie die mensen tegen zichzelf in stelling brengen, komt voort uit oude schuldgevoelens, en met de manier waarop mensen zichzelf onderdrukken.

'De liefde voor je ouders en dan vooral het verlangen een van die ouders te vervangen - pappa's kleine meisje te zijn - roept een zeker schuldgevoel in een kind op. Iedereen kent het type vrouw dat achter iemand anders' echtgenoot aanjaagt en zich uit de voeten maakt als ze hem heeft. Die vrouwen kunnen een echte relatie met die man niet aan omdat die hun het gevoel zou geven dat ze hun moeder aan het vermoorden zijn. Veel mensen straffen zichzelf om zich minder schuldig te hoeven voelen.'

In uw verhalen laat u nooit alleen maar een momentopname uit iemands leven zien; u geeft de hele context erbij. Heeft dat hiermee te maken?

'Vermoedelijk wel, al doe ik dat niet bewust. Bij het schrijven heb ik geen ander motief dan: ik heb een verhaal in mijn hoofd en dat wil ik opschrijven. Wanneer ik fictie lees, wil ik geraakt worden; dus als ik schrijf, wil ik raken. Ik wil dat mijn lezer zich betrokken voelt bij een leven dat ik beschrijf. Emoties zijn daarbij belangrijk, maar ook de rede: waar gaat dit allemaal over? Wat is er met die persoon aan de hand?'

De meeste van haar personages zijn ouder en hebben al een heel leven achter de rug. Ouder worden is niet erg, zegt Heyman: 'Goed, een basketballer wordt er niet beter op naarmate hij ouder is; maar een psychiater wel. En een schrijver ook. Het scheelt dat het in mijn omgeving niet allemaal ziekte en ellende is. Ik maak me wel soms zorgen over mijn echtgenoot. Nu bijvoorbeeld: hij is buiten en het is erg koud. Hij is net 84 geworden. Hij tennist, hij is actief, maar ik ben me wel bewust van zijn kwetsbaarheid.'

Hebben jullie nog seks?

'Komt dat in de krant?'

Ja, ik denk het wel.

'Natuurlijk hebben we seks. Natuurlijk! Ik denk dat mensen zo lang mogelijk seks moeten hebben. Seks is een uiting van intimiteit, betrokkenheid, liefde, van zovéél. Iemand vragen of hij 'nog' seks heeft is net zoiets als vragen of hij nog eet. Of hij nog doucht.'

Sorry. Het komt door de titel van het boek, ik moet het vragen.

'Er is geen reden waarom mensen niet seksueel actief kunnen blijven tot hun dood. Ja, als ze enorm ziek zijn houdt het op, maar anders? Ook als je al dertig of veertig jaar samen bent wil dat niet zeggen dat je seksueel minder geïnteresseerd bent in elkaar, eerder meer. Je kent elkaars lichaam beter, de liefde gaat dieper.'

Heyman is inmiddels bezig aan een roman. Een beetje haast heeft ze wel, maar niet heel veel. 'Een vriendin van mij is 90 en schrijft ook nog altijd. Ze waarschuwde me laatst wel dat ik onderhand echt aan die roman moest beginnen, omdat de dingen langzamer gaan als je ouder wordt. Dus ik ben begonnen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden