‘IK DEED EIGENLIJK MAAR WAT’

Met haar tweede cd Back to black voert Amy Winehouse (23) de Britse hitparade aan. Soulvol, en in direct taalgebruik zingt ze over haar leven en haar ziekte....

Voor iemand die het hart op de tong draagt, zoals Amy Winehouse dat doet in haar liedjes, maakt ze een wat matte indruk. In een Londense hotelkamer zit ze een beetje ineengedoken, eerder een vleugellam vogeltje dan de vurige, ongetemde feeks die uit haar muziek naar voren komt. Natuurlijk, het is Amy Winehouse, herkenbaar aan het grote, wat langwerpige, van een kleine piercing voorziene gezicht. Haar met een wilde bos haren getooide hoofd lijkt geplaatst op een te klein, knokig lichaam. Een wollen truitje bedekt haar vele tatoeages, zoals we die kennen van haar videoclips.

Tuurlijk – het ís Amy Winehouse. Maar wat is er met haar aan de hand, en waarom zit daar achter haar iemand van haar management heel erg zijn best te doen achter zijn laptop zo min mogelijk te storen? Moet hij ingrijpen wanneer er een onderwerp wordt aangesneden dat zijn artiest niet bevalt? Nee, zo erg is het niet. Wel blijkt er door de internationale promotieafdeling van haar platenmaatschappij deze ochtend besloten te zijn Amy Winehouse onder begeleiding interviews te laten afnemen. ‘Alleen komt er niks uit, deze dagen, hooguit met iemand erbij voelt ze zich nog enigszins verplicht tot het beantwoorden van vragen’, luidt de toelichting.

Ze maakt inderdaad een lethargische indruk. De antwoorden zijn zakelijk en soms bijna kortaf. Maar haar zinnen klinken veel ongeïnspireerder dan ze uiteindelijk op papier ogen.

Een gesprek blijkt bij vlagen best mogelijk, ze is alleen niet bepaald het zonnetje in huis, en zeker niet de flapuit zoals we die kennen uit haar liedjes. Vreemd ook dat ieder spoor van blijdschap of enthousiasme ontbreekt bij deze zangeres, die zojuist gehoord heeft dat haar tweede album twee maanden na de release opnieuw naar de hoogste regionen van de Britse hitparade stoomt. Bijna fluisterend zegt ze: ‘Leuk, maar het interesseert me niet echt. Ik ben nooit in deze business terecht gekomen met de gedachte op één te willen komen. Ik vind het leuk te zingen. Punt.’

Een beetje valse bescheidenheid misschien, maar haar geschiedenis tot nog toe in ogenschouw nemend, zit er veel waars in.

Amy Winehouse (23) groeide op in het Noord-Londense Barnet. Zingen vond ze leuk. ‘Maar nooit met de ambitie ermee buitenshuis te komen. Mijn grootouders hadden veel met muziek, vooral jazz. Mijn ouders veel minder. Maar thuis lagen wel de platen van Sarah Vaughan en Dinah Washington. Die vond ik leuk.’

Pas echt enthousiast werd ze toen ze als tienjarige kennismaakte met de rap van Salt ’n’ Pepa. Met een vriendinnetje vormde ze het duo Sweet ’n’ Sour. ‘Mijn introductie tot hiphop, de enige muziek waar ik altijd gek van ben gebleven.’

Maar het was in een jazzcombo dat ze als zestienjarige werd ontdekt. ‘Ik deed een beetje voor de gein mee met een jazzbandje, had er aardigheid in en kon er wat van mijn eigen teksten in kwijt, die ik een beetje zo half rappend voordroeg. Ik deed eigenlijk maar wat. En honest, dat doe ik nog altijd.’

Groot was haar verbazing ook dat een vriendje van haar, Tyler James, een jongen die een carrière als soulzanger ambieerde, vertegenwoordigers van een platenmaatschappij zo ver kreeg een keer naar Amy te gaan luisteren.

Winehouse: ‘Of ik niet een keer wat studiotijd wilde krijgen om zelf wat te gaan opnemen. Waarom, vroeg ik. Nou, we denken dat je erg getalenteerd bent, luidde het antwoord, en we willen je graag tekenen. Nou goed dan. Zo is het gegaan.’

En ja, natuurlijk was ze verbaasd. ‘Wat dacht je, een meisje van zestien dat jazz zingt en klinkt als een vrouw van 38. Dat wil toch niemand echt horen, dacht ik altijd. Ik wilde het echt gewoon voor mezelf houden, had plannen in de journalistiek. En koesterde geen enkele ambitie.’

Maar Winehouse krijgt er toch aardigheid in. ‘De grootste adrenalinestoot krijg ik niet als ik op het podium sta, maar op het moment dat ik een liedje heb geschreven dat werkt. Met mijn eigen repertoire de studio in: dat was pas echt kicken.’

Er lijkt even een kleine twinkeling in Winehouses ogen waarneembaar. Zeker wanneer producer Salaam Remi (betrokken bij talloze hiphopproducties van Nas tot aan de Fugees) ter sprake komt. ‘Dat was echt een gouden vondst om ons te koppelen. Er was meteen chemie, we wilden elkaar echt imponeren. Hij met zijn beats en ik met mijn teksten.’

Frank, het eerste Amy Winehouse-album, verschijnt eind 2003. Winehouse zingt en scat op deze plaat, waarop haar jazzy vocalen dankzij Remi een pittige, aan de hiphop ontleende beat krijgen. ‘Jazzrap heet dat ja. Ik wilde niet echt jazz zingen’, zegt Winehouse nu. ‘En luisterde er ook niet meer naar. Hiphop was mijn ding geworden, maar de muziek van Salaam was zo uitnodigend dat ik zonder er bij na te denken in een soort jazz flow kwam. En voor je het weet sta je in de top tien.’

En verandert er dus veel voor Amy Winehouse?

‘Nee, eigenlijk niet. Ik liet het allemaal maar over me heen komen. Mensen proberen altijd van alles achter de artiest te zoeken, maar dat hoefde in mijn geval niet, want wie ik ben daar schrijf ik over. Ik kan alleen maar schrijven en zingen over wat ik zelf meemaak. Het voordeel is dat ik er dan niet meer over hoef te praten. Alles wat er in mijn teksten staat is waar.’

En die teksten liegen er niet om. Niet alleen haar liefdesleven wordt op Frank in stevige bewoordingen naar buiten gebracht. Liedjes over jongens die zich gedragen als slapjanussen, en Amy zelf die vreemdgaat en daar geen berouw over toont, want: ‘It’s not cheating you were on my mind.’ Ook haar vader krijgt er in What Is It About Men? van langs: van hem heeft ze die overspeligheid immers aangeleerd.

‘Ja, Frank is de weerslag van hoe ik me voelde van m’n zestiende tot m’n twintigste. En het is nog altijd zo dat ik alleen kan schrijven wanneer het slecht met me gaat, vooral in de liefde. Daarom duurde het ook even tot mijn tweede plaat.’

Back To Black verschijnt drie jaar na Frank en het geluid daarop is beduidend anders. ‘Ik luisterde de afgelopen jaren niet meer naar jazz en ook veel minder naar hiphop. Soul en vooral die Girl Group-liedjes uit de jaren zestig van de Supremes en de Shangri-La’s waren grote ontdekkingen.’ En dat hoor je terug, terwijl tekstueel de zaken ook anders worden aangepakt. Gebleven is het directe taalgebruik, maar Winehouse wijst niet voortdurend naar anderen als schuldigen voor haar ellende. Er klinkt berusting in door. De opgestoken middelvinger van Frank is op Back To Black in een soort schouderophalen veranderd.

‘Mmm, is dat zo? Tja, eh ja, zal wel. Weet je wat het is?’, zegt ze na enige tijd. ‘Ik weet nu dat wat er in je leven allemaal misgaat van niemand anders de schuld is dan van jezelf. Er bestaat een gezegde dat voor elke beschuldigende vinger er drie naar je terug wijzen. Niet dat ik het geloof ik precies begrijp, maar het klinkt goed.’

Milder is ze in elk geval niet geworden; met een nog iets meer doorleefde en daardoor soulvollere stem trekt ze opnieuw fel van leer. Zo zet de eerste regel van het eerste liedje op Back To Black, de hit Rehab, meteen al goed in:

‘They tried to make me go to rehab I said No No No.’

Inderdaad stelde het management waarmee Winehouse inmiddels gebroken heeft, voor haar in een behandelcentrum van alcohol te laten afkicken. ‘Onzin, mijn drinken is een symptoom van mijn ziekte, maar daar heb ik geen last van als ik verliefd ben. Dus die regel in Rehab: ‘I don’t never want to drink again /I Just ohh, I Just Need A Friend’ – die is helemaal waar.’

Maar vindt ze het dan niet vervelend dat iedereen allerlei conclusies over haar persoonlijk leven en haar ziekte (manisch depressief zou de diagnose zijn) aan haar liedjes gaat verbinden?

‘Nee, dat interesseert me niet.’

En hoe gaat ze dan om met al die verhalen over haar eetstoornissen die in de tabloids opdoken toen haar meest recente foto’s een broodmagere Winehouse toonden?

‘Daar ga ik niet mee om, ze doen maar. Kijk, ik heb eetproblemen gehad, vooral toen ik stopte met wiet roken. Van die vreetkicks werd ik zo dik. In de gym zonder wiet werd ik weer mager. So what. Ik praat er in elk geval over. Talloze vrouwen hebben eetproblemen, maar zwijgen. Juist door het erover te hebben, normaliseer je de problemen.’

Op dit moment zegt Amy Winehouse alles aardig onder controle te hebben. ‘Maar zeggen dat ik me gelukkig voel gaat veel te ver. Ik wil veel dingen ook gewoon niet weten. Mijn agenda bekijk ik van dag tot dag, en dan hoop ik steeds erg druk te zijn, want dan voel ik me het best.’

Amy Winehouse heeft haar leven zo ingericht, dat lange-termijnplanning door haar management gedaan wordt. ‘Ze laten me overal buiten, dat heb ik het liefst. Het enige dat ik weet, is dat ik volgende week in New York ga optreden.’

Ze begint bijkans te stralen. ‘Zelden heb ik me zo op een trip verheugd als nu. Al mijn favoriete rappers komen er vandaan, en misschien zie ik Nas nog wel.’

Nas (geboren Nasir Jones) is de rapper uit Winehouses liedje Me And Mr. Jones. In dat liedje voorkomt een vriendje dat Amy naar een concert van Nas kan. Een doodzonde, want: ‘Nobody stands in between me and my man, it’s me and Mr. Jones.’

‘Dat heeft-ie geweten’, zegt de gedupeerde nu. ‘Hoewel, het lijkt me eigenlijk beter als Nas daar uit mijn buurt blijft, want ik denk echt dat ik flauw zou vallen van schrik. Ach, we zien wel, ik kijk voor mijn doen redelijk enthousiast naar de toekomst. Ik hoop alleen dat ik nu geen drie jaar hoef te wachten op een nieuwe plaat, dan word ik gek.’

Want de afgelopen drie jaar waren ondanks het succes niet echt fijn, vindt ze. ‘Ik wilde mijn leven op orde brengen, en deed dat door er juist een puinhoop van te maken. Vervolgens werd ik verliefd en bleek ik niet te kunnen schrijven over verliefd zijn. Pas toen het mis ging, kwamen de tekstregels vanzelf.

‘En nu? Ja, nu ben ik al weer maanden verliefd. Ik heb een prachtkerel. Ik hoop van hem te kunnen blijven genieten. Maar aan de andere kant wil ik ook dit jaar nog een plaat uitbrengen, en daarvoor heb ik weer drama nodig. Begrijp je hoe lastig dat allemaal is?’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden