'Ik dacht: het is een misverstand, het loopt wel los'

Kunstenares Kiki Lamers heeft haar foto's van blote kinderen nooit met seks geassocieerd. Tot ze op het politiebureau lagen 'Vreselijk dat zoiets vanzelfsprekend als het contact tussen ouders en kinderen zo kan worden bezoedeld.'

Maar het bleek geen misverstand. Kunstenares Kiki Lamers (40) werd in hoger beroep vorige week opnieuw veroordeeld. Acht maanden voorwaardelijke gevangenisstraf en een boete van 5000 euro. Het motief: haar foto's van blote kinderen die ze gebruikt voor haar werken zouden aanzetten tot 'zedelijk bederf van minderjarigen' en 'pornografische interesse verraden'.

Lamers is hoofdverdachte, haar toenmalige man - eveneens veroordeeld tot acht maanden voorwaardelijk en hetzelfde geldbedrag - medeplichtig. Ze is een gevierd kunstenaar met werk in musea over de hele wereld. Ze maakte naam met pastelkleurige, klassiek geschilderde portretten waarin verstilling en vervreemding om voorrang strijden. Ze begon begin jaren negentig met naakte volwassenen in huiselijke sfeer, stapte na haar moederschap over op het tekenen van naakte kinderen met een priemende, verontrustende blik. 'Teder en nobel' noemde Rudi Fuchs haar beeldtaal.

Ze wordt heen en weer geslingerd tussen emoties, zegt Lamers in haar atelier in de Betuwe. Ze woont niet meer in het dorpje in Frankrijk waar de affaire begon. Lamers heeft sinds de uitspraak van vorige week gezwegen. Ze wil niet geheimzinnig doen over de foto's, maar wil de kinderen en zichzelf beschermen. Ze wil ook geen foto van zichzelf bij het interview. Lamers, die geschrokken is van het Nederlandse debat waarin de beschuldiging van kinderporno steeds serieuzer klinkt, geeft nu openheid van zaken.

Het begon in juni 2000 een paar maanden nadat zij zich met man en twee zonen had gevestigd in een dorp in de Auvergne. De eerste de beste keer dat zij haar diarolletjes naar de plaatselijke ontwikkelaar bracht was het raak. De man lichtte de politie in. Ze kwamen met de schrik vrij.

In januari 2001 stond de politie weer op de stoep. Haar hele beeldarchief werd in beslag genomen: achtduizend foto's van spelende, naakte kinderen. Kinderen van haarzelf, van familie en vrienden, gefotografeerd met uitdrukkelijke toestemming van kinderen en ouders, zoals vandaag ook blijkt uit een ingezonden brief in de Volkskrant. Schetsen voor haar schilderijen, ze waren nimmer voor de buitenwereld bedoeld.

'In die achtduizend beelden hebben ze twintig plaatjes gevonden en gehouden, die in hun ogen aanstootgevend kunnen zijn. Moet je je voorstellen dat je een filmpje maakt van spelende kinderen en uit dat filmpje net die beeldjes haalt die suggestief zijn. Volledig uit de context gerukt.'

Ze heeft een aantal dia's op de lichtbak gelegd, afkomstig van de zes rolletjes die de winkelier destijds hebben verontrust. Het zijn series van spelende kinderen, dan weer ingezoomd op het hoofd, dan weer op het hele lichaam. Boze, schreeuwende, liefkijkende, blonde jochies, haar eigen kinderen. Om de paar seconden genomen, op zoek naar die ene bruikbare blik, die inspiratie biedt. Ze heeft de twintig foto's die justitie in beslag heeft genomen gezien en wijst er één aan, die in de buurt komt: Een jochie met zijn handen in zijn kruis, verwrongen gezicht. 'Wild spelende kinderen, plezier, ik kan er niet meer van maken.'

Het Franse gerechtshof in Riom, waar het hoger beroep speelde, denkt daar anders over. Als verzwarende omstandigheid werd op de computer van haar toenmalige man kinderporno aangetroffen, gewist, maar via een bepaald systeem op de harde schijf nog altijd te achterhalen. Met deze man woont ze inmiddels, om redenen die buiten deze kwestie liggen, niet meer samen. Hij wordt apart aangeklaagd. De zes in de Auvergne ontwikkelde rolletjes zouden van essentieel andere aard zijn dan de foto's die Lamers eerder in Nederland had gemaakt, oordeelde de rechter. Ze zouden met opzet seksueel prikkelend zijn. 'Openlijk suggestief, en zelfs obsceen', schrijft het gerechtshof. 'De pose aangenomen door het kind of door de groep kinderen heeft duidelijk geen ander doel dan het geslacht of hun billen van de kinderen te tonen.'

Lamers zou de kinderen opdracht hebben gegeven in de camera te kijken, aanwijzingen hebben gegeven tot niet-natuurlijke poses, allemaal criteria voor de juridische kwalificatie van kinderporno. 'Het is gewoon niet waar', zegt Lamers. 'Het is een kwestie van opvatting of die foto's seksueel prikkelend zijn. Of van opvoeding. Ik ben opgevoed met het idee dat bloot niet vies is. Natuurlijk riep ik tegen de kinderen: kijk eens in de camera. Essentieel voor mijn portretten is dat ze je aankijken.'

Ze was altijd al geïnteresseerd in het klassieke naakt, in de manier waarop een schouder loopt. Ze stapte over van volwassenen naar kinderen, vanwege hun puurheid, hun onschuld, de zichtbaarheid van hun emoties en liet zich tijdens het fotograferen leiden door hun grillen. 'De rechter gelooft niet dat het om natuurlijke poses gaat. Nou ja! Dat gaat het wel.'

Geen moment kwam het idee van kinderporno bij haar op, tot ze de dia's in juni 2000 op de lichtbak van de Franse politie zag liggen. Pas toen realiseerde ze zich dat je de beelden ook anders kan bekijken. 'Tot die tijd heb ik mijn foto's nooit met seks geassocieerd, alleen met vrijheid.'

Lamers zegt geen enkele reden te hebben te twijfelen aan de verdediging van haar toenmalige man. Die zegt dat de kinderporno per ongeluk is gedownload, toen hij zocht naar afbeeldingen van wapens voor een boekomslag. Zonder die beelden was ze nooit aangeklaagd, denkt Lamers.

De rechter ziet 'curieuze overeenkomsten' in de houding van de kinderen op haar foto's en de kinderporno uit de computer. 'Dat is zo ontzettend kwalijk en totaal bezijden de waarheid', zegt Lamers. 'Dat downloaden dateert van oktober/november 2000, toen was mijn man bezig met dat boekomslag, lang nadat de foto's zijn gemaakt. Ik heb dat materiaal gezien, op sommige beelden staan expliciet seksuele handelingen op andere niet. Hooguit met die laatste vertonen mijn foto's enige verwantschap.'

Het arrest rammelt aan alle kanten en heeft Kafkaeske trekjes volgens Lamers. Zo staat er dat auto's met diplomatieke nummerborden op het erf van haar Franse huis zijn aangetroffen. 'Ik ken helemaal geen mensen met diplomatieke nummerborden.' Bovendien heeft de zaak zolang gesleept omdat er vermoedens bestonden van een pedofielennetwerk, waar volgens de Fransen Nederland een reputatie in heeft. 'Ja hoor, Nederland als Sodom en Gomorra.'

Lamers geeft toe dat ze de zaak volledig heeft onderschat. Eerst heeft ze de Parijse advocaat ontslagen omdat hij te duur was en te ver weg zat. Een plaatselijke Franse advocaat die vervolgens in de hand werd genomen, liet alles na wat ze had moeten doen.

Lamers gaat in cassatie. Langzaamaan realiseert ze zich wat deze zaak betekent voor de inperking van de artistieke vrijheid. Maar dat is niet haar eerste zorg: 'Ik vind het vreselijk dat zoiets puurs en vanzelfsprekends als het contact tussen ouders en kinderen zo kan worden bezoedeld. Dat mijn kinderen, die van mijn zus en mijn vrienden voortaan worden geassocieerd met kinderporno.'

Ze is nadat de zaak begon te spelen nog even doorgegaan met haar fotosessies, expres, omdat ze vindt dat ze niks fouts heeft gedaan. Inmiddels is ze gestopt: de leeftijd dat haar kinderen graag bloot lopen is voorbij.

Binnenkort komt ze met nieuw werk bij haar galerie van Annet Gelink in Amsterdam, landschappen, klassieke kinderportretten. 'Pedofiel Nederland zal teleurgesteld zijn. Er zitten weinig naakte kinderen tussen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden