'Ik dacht dat het allemaal van die arrogante, machtsbeluste geldwolven waren'

Als je ter voorbereiding op een rol gewoon een advocatenkantoor binnenstapt om eens wat te kletsen, kijken ze je heel raar aan. Dat ondervond Jouman Fattal (26), die de hoofdrol speelt in de serie Zuidas.

Zuidas of Leidseplein?

'In de nieuwe serie Zuidas speel ik Sabia Bennani, een jonge vrouw die bij een groot advocatenkantoor komt werken. Ik vond het leuk om me voor deze rol onder te dompelen in de Zuidas, het zakendistrict in Amsterdam, maar ik zou er nooit willen werken. Geef mij maar de theaters aan het Leidseplein. Om me voor te bereiden op deze rol ben ik onder meer naar een rechtszaak geweest. Ik ben ook mensen op de Zuidas gaan observeren - dat doe ik sowieso graag. Bij een aantal grote kantoren ben ik gewoon naar binnengelopen en heb ik gevraagd of ik met advocaten mocht praten. Ze keken me eerst heel raar aan: wie is deze chick? Ik zei dat ik een goed beeld wilde schetsen van de mensen daar, voorbij de clichés en stereotypes. Uiteindelijk kon ik met een advocaat-stagiair en een junior-advocaat spreken, ontzettend aardige en open mensen. Ik dacht dat het allemaal van die arrogante, machtsbeluste geldwolven waren. En dat ze geen idealen zouden hebben. Uit de gesprekken bleek dat zij ook weleens worstelen met het verdedigen van een moreel dubieuze cliënt. Er lopen ongetwijfeld ook cokesnuivende egocentrische eikels rond. De clichés kloppen óók. Dat geldt voor elk wereldje.'

Homs of Hilversum?

'Ik kies voor Hilversum, omdat ik me meer Nederlander dan Syriër voel. Tot mijn 5de heb ik in Homs gewoond. Mijn ouders zijn politieke vluchtelingen. In de jaren tachtig protesteerden zij tegen het regime van Hafiz al- Assad, de vader van de huidige president. Mijn ouders organiseerden bijeenkomsten en deelden politieke blaadjes uit. Daarmee tekenden ze hun eigen doodvonnis. Ze hebben allebei vastgezeten. Mijn moeder werd bij de universiteit opgepakt toen ze naar college ging. We verhuisden vaak, omdat de geheime dienst ons op de hielen zat. Mijn vader was het op een gegeven moment zat. Hij was westers georiënteerd en wilde al langer naar Europa. We kwamen in het asielzoekerscentrum in Crailo terecht. Mijn ouders zijn atheïsten. De Nederlandse maatschappij past veel beter bij hen. Mijn vader ging hier bij een tandartspraktijk werken en mijn moeder kreeg een baan als verkeerskundige. In Hilversum heb ik op het Gemeentelijk Gymnasium gezeten, waar ik mijn beste vrienden heb leren kennen en het theater heb ontdekt. Ik voelde me daar wel altijd een outsider tussen de kakkers. Ik hoorde niet bij de coole mensen, daar moest je veel geld voor hebben.'

Zuidas of De Zuidas?

'Eerst heette de serie De Zuidas. En nu gewoon Zuidas. Daar is heel lang over gediscussieerd. Wij maken fictie en geen documentaire, wat De Zuidas als titel wellicht zou suggereren. Dus daarom alleen Zuidas; een fictieve advocatenwereld die is gebaseerd op echte verhalen, maar die natuurlijk ook gedramatiseerd is. Dat is in elk geval de gedachte erachter.'

Idealistisch of ambitieus?

'Sabia is in de eerste aflevering van Zuidas nog erg idealistisch, maar merkt gaandeweg dat haar idealen botsen met haar ambities. Soms moet je je principes opzij zetten, leert ze, om hogerop te komen. Als acteur moet ik dat ook weleens doen. Ik word vaak gevraagd voor dezelfde rollen, een vrijgevochten moslima of een vluchteling, zoals laatst in de telefilm Gelukzoekers. Bijna altijd gaat het verhaal van mijn personage over haar afkomst. Er zijn acteurs van Arabische komaf die tegen Kemna Casting zeggen: je hoeft me niet te bellen voor de moslimrollen.

'Met een collega had ik het over dit dilemma: neem je stereotiepe rollen aan? Zij bekeek het heel strategisch. Zij neemt juist wel clichématige Arabische rollen aan, in de hoop dat ze later nee kan zeggen tegen die rollen. Na dat gesprek ben ik er anders over gaan denken. Ik heb nu voor mezelf de regel bedacht: een hoofddoek moet functioneel zijn. Er was me laatst een rol aangeboden in een serie. Je moet wel een hoofddoek op, zeiden ze, want daarmee kunnen we de diversiteit een beetje opkrikken. Maar kijk dan hoe ik eruitzie: ik heb al een kleurtje. Een hoofddoek is dan gewoon een accessoire om een diversiteitshokje mee af te vinken. Ik vind een diversiteitsquotum op zich prima. Het is één manier om meer kleur op tv te krijgen, maar ik voel me niet altijd geroepen om die rol te vervullen.'

Beyoncé of Fairuz?

'Ik ben naar een concert van zowel Beyoncé als Fairuz geweest en het was allebei te gek. Mijn eigen smaak is meer de muziek van Beyoncé. Die zag ik in 2016 in de Arena. Ik zat heel ver weg, want ik kon de tickets niet betalen waarbij je haar voeten kan kussen. Als zij op het podium een dansmove doet, komt die aan de andere kant van het stadion zelfs nog aan. Fairuz zou je de Michael Jackson van de Arabische wereld kunnen noemen. Haar bijnaam is de engel van het Midden-Oosten. Vroeger luisterden we elke ochtend naar Fairuz tijdens het ontbijt. In 2011 kwam ze voor het Holland Festival naar Carré, dat was een once in a lifetime-ervaring. De hele zaal zat vol met Arabieren die helemaal uit hun dak gingen.'

Bashar al-Assad of Abdul Baset al-Sarout?

'In mijn solovoorstelling Terug speelde ik een versie van mezelf die overweegt terug te gaan naar Syrië. Ik heb geprobeerd beide kanten van de oorlog een stem te geven. De geradicaliseerde revolutieleider, Abdul Baset al-Sarout, en de dictator, Bashar al-Assad, die ik allebei zelf speelde. Ik heb een ontmoeting tussen mezelf en Assad gespeeld. Het is een soort schizofrene scène waarin ik razendsnel schakel tussen die twee personages. Ik vertel dat ik me schuldig en machteloos voel. En ik fantaseer over het idee om Assad dood te schieten. Zou ik dat echt doen als ik de kans had? Assad zegt dan heel kalm tegen mij: 'Wat heb jij eigenlijk gedaan? Je hebt niks gedaan.' Assad spreekt ook het publiek aan. 'Hebben jullie gedemonstreerd toen ik mijn bevolking vergaste? Jullie houden elk jaar de dodenherdenking, opdat we niet vergeten, maar ondertussen vergeten jullie een hele oorlog, ik doe precies hetzelfde als Hitler en jullie zijn stil.'

'Daartegenover staat Abdul Baset al-Sarout, die ik als een revolutieheld neerzet. Maar ik laat hem ook van zijn voetstuk vallen, want hij heeft zich bij de fundamentalistische moslimrebellen van Al Nusra aangesloten en was daarna met IS in gesprek. Door alles wat hij heeft verloren in de strijd is hij geradicaliseerd. Toch ligt mijn sympathie meer bij hem en de rebellen dan bij Assad. Nu is het een religieuze oorlog geworden, maar de revolutie is begonnen vanuit een politiek ideaal: dat iedereen vrij moet zijn.'

Romkom of arthouse?

'Het lijkt me tof om in een goede romantische komedie te spelen. Er worden natuurlijk erg veel romkoms gemaakt - sommige zijn goed, sommige niet. Ik denk dat mensen onderschatten hoe moeilijk het is om in een romkom te spelen. Comedy heeft te maken met timing en je spel dik aanzetten, die dingen luisteren ontzettend nauw. In een arthousefilm moet je juist naturel spelen. Ik denk dat ik eerder voor zo'n soort film word gevraagd. Ik heb niet het hoofd voor een commerciële productie.'

Toneelschool: veilige of onveilige leeromgeving?

'Ik was niet verbaasd over de onthullingen over seksueel grensoverschrijdend gedrag op de Amsterdamse toneelschool. Ik had het al eerder gehoord. Bevriende acteurs vertelden me over een bewegingsdocent die ongewenst aan hen zat. Maar onze docenten aan de acteursopleiding in Utrecht waren altijd heel netjes. Ik heb wel een keer iets vervelends meegemaakt. Het ging om een technicus van een buitenschools project. Die was iets te handtastelijk. Veel later heb ik daar iets van durven zeggen. Daar heeft de school me goed mee geholpen.

'Ik merk dat acteurs voorzichtiger zijn geworden door de #MeToo-beweging. Haast niemand durft een ander meer aan te raken. In de theaterwereld was het altijd gangbaar dat men veel amicaler en handtastelijker met elkaar omging, bijvoorbeeld een hand op een schouder leggen of bij iemand op schoot zitten. Maar acteurs, regisseurs en docenten zijn nu bang geworden dat een hand op een knie verkeerd wordt opgevat. Het is goed dat mensen beter nadenken over hun handelen, maar het zou zonde zijn als die vrije omgangsvormen verdwijnen.'

Cv Jouman Fattal

1992 Geboren in Homs, Syrië

2004-2010 Gemeentelijk Gymnasium Hilversum

2011-2015 acteursopleiding HKU

2012-2013 redacteur Spunk, jongeren-platform

2015 voorstelling Voorjaarsoffer

2016 columnist Vileine, feministisch platform

2016 serie Project Orpheus (AvroTros)

2017 solovoorstelling Terug

2018 hoofdrol telefilm Gelukzoekers

2018 hoofdrol dramaserie Zuidas (BNNVara)

Zuidas van BNNVARA is, vanaf zondag op NPO 3 te zien om 21.15 uur.

Beeld Frank Ruiter
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.