Ik blijf altijd bij je

Janbombarie, febrularie

Verdriet om vriendjes die een keer met een ander willen spelen, bomen in de herfst, verloren sokken, eenzame opa's, nog niet willen tongzoenen, een kras van de kat. Veel vooroordelen over de kneuterigheid van het Nederlandse kindergedicht zijn waar. Annie M.G. Schmidt, die tussen de speelse verzen door zo fijn vilein kon zijn, heeft in het nieuwe millennium nog steeds geen decente opvolger gevonden en het genre is bij de bedoelde lezers hardnekkig impopulair.


Dat zou je niet denken als je de gedichtenstroom beziet die deze zomer op gang is gekomen.


Kostbare producties met dure kleurenillustraties, harde kaft, soms een chique leeslintje en een liedjes-cd: ze zullen op geen koffietafel misstaan. Maar of ze er ooit weer vanaf komen?


Als dat niet zo is, dan ligt dat natuurlijk in de eerste plaats aan de dichters zelf. In de kleine twintig bundels met nieuw werk, zelfs de betere daaronder, is het struikelen geblazen over te gemakkelijk aan elkaar geknutselde clichés. Voor kinderen hoeven we kennelijk niet zo heel veel meer ons best te doen dan voor Sinterklaas.


Gelukkig zijn er ook opvallende uitzonderingen: gedichten die zich niet richten op die overbekende kinderwereld zelf, met zijn alledaagse uitdagingen en voorspelbare romantiek, maar op de hoogst persoonlijke beleving daarvan. Die dichters kijken op een onbevangen manier naar de wereld en schrijven over zaken die iedereen, van acht tot tachtig, kunnen raken.


Dat soort gedichten voldoen aan moderne kwaliteitseisen en bekoren een lezersleven lang. Ze zijn vaak op meerdere manieren uit te leggen en niet per definitie rijmend aan het eind. Gedichten van Toon Tellegen en Ted van Lieshout zijn soms zelfs een taalwereld op zichzelf. Echter: hiervan kunnen genieten eist wel dat de lezer al wat meters heeft gemaakt in de bibliotheek.


En dat is bij de meeste jonge lezers nu nét het probleem. Alleen het dichtersechtpaar Hans en Monique Hagen (bekend van Jij bent de liefste en Van mij en van jou, Querido, 2000, 2007) haalde de afgelopen jaren droomoplagen met echte kindergedichten die tegelijkertijd ook literaire waarde hebben. Maar dit duo heeft dit jaar geen nieuw werk afgeleverd.


Net als de enige andere die zonder enige discussie voor dit dubbele kwaliteitskeurmerk in aanmerking komt: Joke van Leeuwen (bekend van Ozo heppie, Querido, 2000), die het niet verder bracht dan een - zeer aanbevelenswaardige - herdruk.


Misschien is even wat nieuwe gedichten afleveren voor de kinderboekenweek ook wel te veel gevraagd. Zelfs de beste dichters hebben moeite om een bundel lang te boeien. Als het niet voor een boekenwurm met uitgesproken smaak is, kunt u daarom maar het beste een moderne klassieker-in-de-dop of een goede bloemlezing kopen.


Wanneer zijn schelpen schelpen:
als ze leeg zijn of vol?
Ben ik als ik ze opraap
lief of een dief?
(uit 'Schelpengesprek')


Opa laat zijn tenen zien en andere stripgedichten
Edward van de Vendel en Floor de Goede
Querido; 48 pagina's; € 12,95
ISBN 978 90 4510 655 7
Vanaf 8 jaar


Kinderdichter Edward van de Vendel heeft gelijk als hij zegt dat veel zogenaamde kinderpoëzie moeilijk en ontoegankelijk is. Zijn eigen versjes zijn het andere uiterste. Van de Vendel probeert concreet, grappig, herkenbaar, stoer, poëtisch én filosofisch tegelijk te zijn. Dat leidt er toe dat van dat alles maar een bitter klein beetje te vinden is in zijn zo langzamerhand erg voorspelbare gedichten. Er stripverhalen van maken is een aardig idee, maar verandert daar niets aan.


In plaats van de som
leverde ik een gedicht in
bij de wiskundeleraar.
Hij zei: ik snap het niet.
Ik zei: dan staan we quitte.
('1-1')


Koe en daarmee koe
Erik van Os en Piet Grobler
Lemniscaat; 64 pagina's;
€ 12,50
ISBN 978 90 4770 077 7
Vanaf 8 jaar


De ongeneeslijk vroli

jke Erik van Os is nogal eens veel te flauw met zijn woordgekunstel, maar maakt tenminste duidelijke keuzes. Bij hem is een gedicht wat het is: komisch of ironisch en af en toe overrompelend vol liefde. Lekker knoeikrasserig geïllustreerd door de sympathieke Zuid-Afrikaanse illustrator Piet Grobler.


Janbombarie, febrularie,
ga toch alsjeblieft voorbij,
ik wil maarten en aprillen
me vermeien in de wei.


(Fragment uit 'Als het nieuwe jaar begint')


Ik blijf altijd bij je
Sjoerd Kuyper en Marit Törnqvist
Querido; 52 pagina's; € 13,95
ISBN 978 90 4510 656 4
Vanaf 6 jaar


Sjoerd Kuyper vermeit zich met bakerrijm en jubelt dartelende nonsensgedichten over vrijen en seizoenen. Kuyper liet zich losjes inspireren door het al bestaande, romantische schilderwerk van Marit Törnqvist die alle ruimte krijgt in deze prentenbundel. Van het nieuwe aanbod deze kinderboekenweek is dit het mooist om te zien, met de meest uitgesproken gedichten.


Als ik zenuwachtig word dan moet ik dansen.
Iets van de laatste tijd.
Hier in mijn tenen
hoor ik muziek en voor ik het wil
heb ik heupjeuk bibberribben
ratelbenen
ook al jammert iedereen 'STA STIL!!'


(fragment van gedicht zonder titel)


Het punt met mij is dat ik alles kan
Eva Gerlach en Charlotte Vonk
Querido; 64 pagina's; € 14,95
ISBN 978 90 4510 414 0
Vanaf 10 jaar


Bijzonder project van een stugge dichteres die soms ook voor kinderen schrijft. Eva Gerlach brengt korte prozapassages en duidelijke samenhang in haar bundel. Haar soms ruwe jongensgedichten vertellen het verhaal van de relatie tussen Jan en zijn overleden opa, van wie hij een zakdraakje heeft gekregen dat kan praten. Maar het blijft grillig werk. Voor liefhebbers dus.


Verdriet is drie sokken
een te weinig,
een te veel
altijd ergens één
helemaal alleen.


('Verdriet is drie sokken')


Verdriet is drie sokken
Koos Meinderts en Annette Fienig
Lemniscaat; 88 pagina's; € 14,95 (€ 19,95 met cd)
ISBN 978 90 4770 076 0
Vanaf 8 jaar


Teleurstellende bundel vol zwijmelrijm. De prenten van Anette Fienig maken het geheel er niet indrukwekkender op. De liedversies van Harrie Jekkers en Fay Lovsky op de begeleidende cd maken er wél iets sfeervols van. Maar dat is niet Meinderts' verdienste. Een raadsel wat er is misgegaan. Deze man, vroeger tekstschrijver van Klein Orkest, kan zo veel beter.


Ik ben buiten,
jij net binnen.
Aan de rand van het feestje
zien we elkaar.
De regen heeft je buik gekust,
je rug gelikt,je rechterborst.
Ik pak een cocktailworstje,
jij speelt met een lepel.
Lepel, tepel,cocktailworstje, vochtig borstje.
zacht schreeuw ik hoe je heet.
('Feestje')


Liefde zat je als gegoten
Gil Vander Heyden
Clavis; 46 pagina's; € 12,95
ISBN 978 90 4480 873 5
Vanaf 14 jaar


Deze bundel heeft het uiterlijk niet mee. Jammer, want deze verzameling gedichten zonder plaatjes bevat prachtige, breekbare liefdesverzen met af en toe even smeulende als weifelende puberlust. Echt zonde, zo'n armoedige uitgave. Gil Vander Heyden verdient beter.


Het ergste is als ik wc-papier moet
halen dat in de reclame is, want
dat verkopen ze met vierentwintig
rollen samen in doorzichtig plas-tic,
zodat iedereen op straat ziet wat het
is en denkt: nou zeg, dát kind gaat
prinsheerlijk zitten poepen! Terwijl
ik nóóit zelf toiletpapier zou kopen
als het niet van mama moest. Ik
kijknaar de grond; ik kan toch niet tegen
iedereen op straat roepen:
't Is voormijn moeder! Het is voor mijnmoeder!


('24 wc-rollen')


Twee ons liefde
Ted van Lieshout
Leopold, 28 pagina's, € 5,95
ISBN 978 90 2585 250 4
Vanaf 10 jaar


Een bundel die, zo grapt

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden