'Ik ben opgeleid als beeldhouwer, maar vind mezelf eerder choreograaf'

Christiaan Zwanikken maakt hybride wezens - half dier, half machine. In de Electriciteitsfabriek in Den Haag tikt en knettert, buigt en draait, rookt en puft, knalt en ratelt, piept en schuurt werkelijk alles.

Een hybride wezen van Christiaan Zwanikken. Beeld Adriaan van der Ploeg
Een hybride wezen van Christiaan Zwanikken.Beeld Adriaan van der Ploeg

Op de kale vloer van de Electriciteitsfabriek in Den Haag, een turbinehal van 40 meter breed, 60 meter diep en 40 meter hoog, staat uit alle macht een roze Duracelkonijntje te trommelen. Vol verwachting kijkt het op naar een gat in de betonnen tussenvloer. Dan komt van 15 meter hoogte een vogelschaduw loodrecht op hem af. Plots staat het skelet van een slangenarend, nog naschokkend van zijn duikvlucht, recht voor het konijntje. Ze kijken elkaar afwachtend aan, voor zover een pluchen beest en een vogelschedel dat kunnen. Voelen ze liefde of doodsverachting?

Een installatie van Christiaan Zwanikken. Beeld Adriaan van der Ploeg
Een installatie van Christiaan Zwanikken.Beeld Adriaan van der Ploeg

Wreed als vrolijk universum

Welkom in het even wrede als vrolijke universum van Christiaan Zwanikken. Zijn tijdelijke fabriek wordt bevolkt door hybride wezens - half dier, half machine. Ze bewegen mechanisch, computergestuurd of hydraulisch. Ze reageren op elkaar of op bezoekers. Zoals bijvoorbeeld de hondenkoppen op vier wielen: zodra ze iemand detecteren, draaien ze hun kop en racen ze wild heen en weer over twee wielebelende stangen.

Zwanikken smeedt robotica, radertjes, schedels, veren en oud ijzer tot nieuwe levensvormen. Uit planten destilleert hij geurextracten, die in pufjes door de hal worden verspreid. In een maanlandschap van verschroeide aarde worden ijzeren frutsels afgestoten en aangetrokken door pulserende magneten. Alles, maar dan ook alles tikt en knettert, buigt en draait, rookt en puft, knalt en ratelt, piept en schuurt.

'Ik ben opgeleid als beeldhouwer, maar ik vind mezelf eerder een choreograaf', zegt Zwanniken, veiligheidsbril en helmlamp op het voorhoofd. 'Een object maken is veel werk, maar daarna volgt het zoeken naar beweging, geluid en interactie.'

Rinus Van de Velde

De Electriciteitsfabriek in Den Haag maakt deel uit van een nog werkende energiecentrale. De lege ruimte mag een paar keer per jaar worden gebruikt als kunsthal. In het voormalige kantoorpand van de monumentale fabriek zit ook NEST, een vaste tentoonstellingsruimte van 400 vierkante meter, t/m 26/3 met werk van de Vlaamse kunstenaar Rinus Van de Velde.

Zwanniken woont en werkt afwisselend in Portugal en Amsterdam. Al bijna drie maanden is hij in Den Haag bezig met de expositie die vanavond wordt geopend. De hal zelf, uit 1906, is een curiositeit op zich. Aan een matgroen karkas van afbladderend staal met zware dwarsbalken en smalle trappetjes zat ooit een kolengestookte centrale vastgeklonken. Het strijklicht bij zonsondergang kan hier wedijveren met een zonsondergang aan zee. In de aangrenzende hal is een gasgestookte centrale van Uniper operationeel.

De winter was afzien, want binnen was het nog kouder dan buiten. 'We stonden de robotezel met het Andalusische schoepenrad op te bouwen. De originele constructie van dat rad, 500 jaar oud, diende ooit ter verkoeling. Nu kregen we het nóg kouder van dat water. Mijn assistenten moesten steeds naar de wc.'

Normaliter maakt hij vooraf een plan voor een expositie. 'Maar deze nostalgische ruimte met zijn enorme constructies is zó aanwezig. Ik ben er als het ware gaan wonen. Het voelt nu als mijn eigen atelier, waar ik het experiment toelaat. Ik heb hier niet de druk van een museum.'

Een installatie van Christiaan Zwanikken. Beeld Adriaan van der Ploeg
Een installatie van Christiaan Zwanikken.Beeld Adriaan van der Ploeg

Geluiden en klanken

Hij plaatste zijn hybride wezens als een menagerie in de fabriekshal. Het verlies van plant- en diersoorten gaat hem aan het hart. 'Het maakt ons dommer als we ze niet meer kunnen bestuderen. Leonardo da Vinci was ervan overtuigd dat de mens onvolmaakt was. Hij zocht in de natuur hoe de mens zich kon perfectioneren. Het ging dwars tegen de tijdgeest in. Inmiddels omringen we ons door computers en machines en zijn we nog verder vervreemd van de natuur.'

Geluiden en klanken spelen een grote rol. 'Die fascineerden me al toen ik opgroeide op het platteland. Dag en nacht hoorde ik een nachtegaal zingen. Ik heb toen een propeller opgehangen die ook nooit ophield. Die nachtegaal kon het niks schelen, het werd Een concert voor vogel en propeller.' In de Electriciteitsfabriek is een gevecht gaande tussen twee schedels, bevestigd aan ijzeren frames. Ze knallen hun koppen tegen elkaar. Dat geluid is hem bijgebleven sinds hij in de bergen twee geitenbokken met elkaar zag en vooral hoorde vechten.

Een installatie van Christiaan Zwanikken Beeld Adriaan van der Ploeg
Een installatie van Christiaan ZwanikkenBeeld Adriaan van der Ploeg

En dan is er de gevallen engel, een robotje dat zich boven een bassin met 5 duizend liter water poogt op te trekken. 'Het machteloos spartelen is een gevoel dat we allemaal wel eens hebben. Het is feitelijk een apparaatje met vijf motortjes en toch willen veel mensen het helpen en redden. Zo vermenselijkt is de techniek.'

Zwanikken Fabriek, Electriciteitsfabriek, Den Haag. Opening vanavond om 18.00 uur. T/m 30/4.

Een installatie van Christiaan Zwanikken. Beeld Adriaan van der Ploeg
Een installatie van Christiaan Zwanikken.Beeld Adriaan van der Ploeg
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden