'Ik ben nooit weggeweest, alleen even minder populair'

Filmster Michael Keaton was jaren van de radar. Maar sinds kort verandert alles wat de acteur aanraakt in goud. Hoe kreeg de zestiger dat voor elkaar?

Michael Keaton in The Founder.

In de eerste scène van The Founder richt acteur Michael Keaton zich rechtstreeks tot de camera, alsof daarin de restauranteigenaar zit verstopt aan wie Keaton, als de Amerikaanse handelsreiziger Ray Kroc (1902-1984), een milkshakemachine probeert te verkopen. Langzaam zie je Keatons gezicht veranderen van energiek en optimistisch naar twijfelend naar licht-wanhopig naar - verdomme, wéér niet gelukt.

Niet veel later, we zitten in het midden van de jaren vijftig, zou deze Kroc de geschiedenis ingaan als de oprichter van McDonald's. Hij was botweg aan de haal gegaan met de ideeën van de gebroeders Mac en Dick McDonald voor een fastfoodrestaurant. De broers wilden liever op kleine schaal hun hamburgers en friet blijven bakken, maar Kroc zag het potentieel van hun 'snelle voedsel' en walste in zijn ambitie en eerzucht genadeloos over de broers heen.

En dat, terwijl Michael Keatons verfijnde spel aan het begin van de film Ray Kroc juist zo sympathiek en kwetsbaar maakt. Maar die lange, ononderbroken eerste scène maakt vooral kraakhelder dat we The Founder mogen bekijken als het nieuwste podium voor het herontdekte talent van de Amerikaanse acteur.

(Artikel gaat verder onder video.)

The Founder (****)

Slimme satire over de schaduwkant van de Amerikaanse droom. Lees hier de volledige recensie van The Founder.

Michael Keaton (65) geldt als de grondlegger van de superheldenblockbuster, met zijn rol als de vleermuisman in Batman (1989) en Batman Returns (1992) van Tim Burton. Daarna verdween hij maar liefst 22 jaar van de radar van het grote publiek. Hij speelde een bijrolletje in Tarantino's Jackie Brown, had de hoofdrol in de sentimentele kerstmiskleun Jack Frost en hij deed de stem van speelgoedpop Ken in Toy Story 3. Het is nauwelijks overdreven om zijn glorieuze en zelfbewuste terugkeer in Birdman, als verlopen superheldacteur die werkt aan een ambitieus theaterstuk, voorlopig te omschrijven als filmcomeback van de eeuw. De film van regisseur Alejandro González Iñárritu won in 2015 de Oscar voor beste film. Keaton werd voor het eerst in zijn carrière genomineerd, voor beste hoofdrol.

Een jaar later droeg hij opnieuw bij aan de film die de belangrijkste Oscar won, met zijn rol als onderzoeksjournalist Robby Robinson in Spotlight (2015, Tom McCarthy), een sterk drama over doorwrocht onderzoek naar seksueel misbruik binnen de katholieke kerk. En momenteel zingt Keatons naam wederom rond als Oscarkandidaat, nu voor zijn vertolking van de slinkse visionair Kroc.

In een hotel in Londen bestelt Keaton koffie bij een pr-assistent - extra hete latte, dubbel shot, honing erbij, kartonnen bekertje - terwijl hij de Volkskrant welkom heet. 'Waar wil je zitten?', begint hij amicaal-Amerikaans. 'Zeg het maar, het is jouw show.'

Uw carrière zit in de lift. Hoe ervaart u dit?

'Ik zou wel gek zijn hier niet van te genieten. En ik maak gebruik van de bijkomende voordelen van alle aandacht. Laat ik het zo zeggen: ik heb momenteel de vrijheid mij af te vragen welke rollen ik nog zou willen spelen. In dit geval was ik benieuwd hoe het zou zijn om iemand te spelen die inmiddels is overleden. Ik belandde in het spanninsgveld tussen spelen wie deze man was, op basis van een biografie bijvoorbeeld, en spelen wie ik denk dat hij was. Ray Kroc was slim, maar hij was ook een lul. Ik vroeg mij af of hij diep van binnen echt een lul was, of dat zijn ambitie en inzicht in de markt hem tot een lul maakten.'

The Founder past in een trend van films over Amerikaanse zakenlui van wie ook de duistere en onuitstaanbare kanten de ruimte krijgen. Mark Zuckerberg in The Social Network bijvoorbeeld, of Steve Jobs in Steve Jobs. Maakt die trend deze film voor u extra interessant?

'Eerlijk gezegd had ik daar geen moment bij stilgestaan, tot mijn zoon Sean (muziekproducer Sean Douglas, red.) de vergelijking maakte: 'Die Kroc is net als Zuckerberg', zei hij. 'Hij ging aan de haal met een gouden idee van twee andere mensen die het gigantische potentieel niet doorhadden.' Mij sprak vooral Krocs complexe personage aan. Filmpubliek is intelligenter geworden: men is klaar voor figuren als Kroc. Het moderne tv-drama heeft daaraan de afgelopen jaren bijgedragen. Wat voor zin heeft het om alleen de goede kanten van zo iemand te belichten?'

Beeld RV

Voelt het ook voor u als een comeback?

'Ik ben nooit weggeweest. Ik was even minder populair en kreeg minder waardering. Maar ik begrijp dat dit woord op mij toepasbaar is. Vanuit een bepaald perspectief ben ik bezig met een comeback, inderdaad. Een comeback heeft alles te maken met de keuze voor bepaalde rollen, met timing. En voor die keuzen ben ik verantwoordelijk geweest.'

Ook voor Birdman?

'Het klinkt misschien vreemd, maar ik geloof dat ik mijn kans op die rol puur op wilskracht heb gecreëerd. Had ik al gezegd dat dit vreemd kon klinken? Het maakt mij eigenlijk niets uit wat men ervan vindt, ik heb niet de behoefte erover in discussie te gaan.

'Al voordat Birdman op mijn pad kwam, had ik mij enkele doelen gesteld: hier wil ik naartoe met mijn leven, daar wil ik naartoe met mijn werk. Ik nam afscheid van zaken die het niet waard zijn om over na te denken. En dat werkt: het maakt je waarschijnlijk interessanter voor makers die de echt uitdagende rollen kunnen aanbieden. Maar, oké, laten we het een comeback noemen. Mijn zegen heb je.'

In hoeverre wierp uw rol als Batman een schaduw over alles waarin u tot Birdman speelde?

'Ik was daar nooit zo mee bezig. Het waren vooral journalisten of mensen op straat die dat vroegen. Mensen werden ook altijd heel voorzichtig als het over Batman ging, ze dachten waarschijnlijk dat die film het mij onmogelijk had gemaakt een fatsoenlijke acteercarrière op te bouwen. Met mij gaat het goed, hoor, zei ik dan. Mijn Batman was nou eenmaal succesvol en invloedrijk, dat had ik gewoon te accepteren.'

Artikel gaat verder onder video.

Komedieacteur en -schrijver Larry David, met wie u speelde in de HBO-film Clear History (2013), zei in het tijdschrift Esquire dat u niet de behoefte voelt uzelf voortdurend te bewijzen.

'Ik kan nu wel zeggen dat alle aandacht mij koud laat, maar dat zou onzin zijn. Sinds ik weer in de belangstelling sta, zegt dat stemmetje in mijn hoofd natuurlijk ook: dit is leuk, ik ben populair, o boy! Niets menselijks is mij vreemd. Sterker nog: toen ik de poster van The Founder voor het eerst zag, met de tagline 'risk taker, rule breaker, game changer' dacht ik in een flits: verdomd, dit gaat over mij. Bleek het over Ray Kroc te gaan, haha.'

U speelde als Batman de hoofdrol in de eerste superheldenblockbuster. De filmwereld wordt nu overspoeld door superheldenfilms. Denkt u wel eens: daarvoor ben ik verantwoordelijk?

'Ik was in ieder geval de eerste. Totally. Maar de eer is voor regisseur Tim Burton. En setontwerper Anton Furst, die helaas nog voor de tweede Batman-film overleed. En Jack Nicholson, die een onvergetelijke Joker speelde. Wel kreeg ik de meeste lof - Tims gezicht zag je tenslotte niet op het scherm. Als die film was mislukt, had ik de nasleep daarvan heel lang gevoeld. Daar dacht ik op dat moment trouwens geen moment over na. Ik probeer altijd te doen wat Bob Dylan zingt: 'He not busy being born is busy dying.' In het dagelijks leven ben ik nuchter en praktisch, maar in mijn werk durf ik risico's te nemen.'

Ik begreep dat producent Harvey Weinstein de première van The Founder afgelopen zomer uitstelde, opdat de film en vooral uw rol vers genoeg is om in februari kans te maken op een Oscar.

'Dat heb ik ook begrepen. Heel vleiend.'

U blijft nuchter?

'Ja, joh. Ik geef weliswaar dagen achter elkaar interviews in de hoop dat zoveel mogelijk mensen de film zien, maar het is fucking fun. Als ik op de set sta, ben ik geen seconde bezig met wat het publiek er straks van vindt, maar nu haal ik veel plezier uit dit werk om de film zo groot mogelijk te maken. Voor mijn carrière, mijn bedrijf genaamd Michael Keaton, is het waarschijnlijk nog zeer lucratief ook. Alleen al zo'n Oscargerucht voegt waarde toe aan mijn bedrijf. Honderd procent.'

Kader Michael Keaton ( 1951 )

1988 Beetlejuice

1989 Batman

1992 Batman Returns

1997 Jackie Brown

1998 Jack Frost

2001 animatieserie The Simpsons (stem, eenmalig)

2002 sitcom Frasier (stem, eenmalig)

2003 animatieserie King of the Hill (stem, eenmalig)

2005 Herbie Fully Loaded

2006 Cars (stem Chick Hicks)

2010 Toy Story 3 (stem Ken)

2012 videogame Call of Duty: Black Ops II (stem)

2013 HBO-film Clear History

2014 Need for Speed

2014 RoboCop

2014 Birdman (Oscar beste film, nominatie Keaton beste hoofdrol)

2015 Minions (stem)

2015 Spotlight (Oscar beste film)

2016 The Founder

2017 Spider-Man: Homecoming (komende zomer)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden