Interview

'Ik ben nooit op zoek naar tranen'

Programmamaakster Anita Witzier staat met haar tv-series garant voor emoties. Maandag is een nieuwe reeks te zien van Liefde voor later. Hoe bewaakt zij de goede smaak?

Anita Witzier: `Ik neem het verdriet niet mee naar huis. Het geeft me juist veel vreugde en voldoening.' Beeld Ernst Coppejans
Anita Witzier: `Ik neem het verdriet niet mee naar huis. Het geeft me juist veel vreugde en voldoening.'Beeld Ernst Coppejans

'Een quiz waar je wat van opsteekt', zoals Tien voor taal destijds, die zou Anita Witzier graag nog eens presenteren. 'En een Koffietijd-achtig programma.' Koffietijd?

'Elke dag live, dat is té leuk om te doen.'

Maar je doet het niet.

'Omdat ik er niet voor word gevraagd. Als ze het wel zouden vragen, zou ik ja zeggen.'

Babbelen met een kopje koffie en een stukje taart en dan?

'Hallo, dat is véél meer dan babbelen hoor. Het is live, je moet al die camera's in de gaten houden, voortdurend schakelen. Het wordt zo onderschat. Het ziet er makkelijk uit, maar alleen mensen die ervoor hebben doorgeleerd, kunnen zo'n programma presenteren.'

Oké. Maar inhoudelijk is het toch mijlenver verwijderd van wat jij nu doet?

'Jazeker. Het is heel anders. Lichter. Maar je zou ook in Koffietijd zware onderwerpen kunnen behandelen. De dood en zo.'

Televisie kwam eind jaren tachtig toevallig op haar pad, 'ik rolde er in'. Ze begon bij Veronica op de afdeling personeelszaken.

'Ik heb het geprobeerd, achter een bureau zitten, maar het was een hel. En toen mocht ik een programmaatje doen, en nog een, en nog een. Het was elke dag buitenspelen. Hier naartoe, daar naartoe, filmpjes maken, hartstikke leuk. Geen dag was hetzelfde. Dat is gelukkig nog steeds zo.'

Al bij twintig jaar presenteert Anita Witzier (53) Memories, de tv-hit over verloren (en soms teruggevonden) liefdes. De laatste jaren is ze ook, en vooral, de vrouw die nieuwsgierig en zonder vooroordelen lucht pompt in tv-programma's met een zware thematiek.

In Ode aan de doden brengt ze in de week van Allerzielen een eerbetoon aan onbekende mensen die zijn overleden. In Draagmoeder gezocht stond ze stellen bij die een kind willen krijgen, maar daartoe zelf niet in staat zijn. Voor Anita wordt opgenomen bracht ze maandenlang door in psychiatrische klinieken om zich te verdiepen in het leven van de bewoners. In Liefde voor later volgt ze gezinnen waarvan de vader of moeder ongeneeslijk ziek is. Maandag begint op NPO 1 een nieuwe reeks, de tweede.

Cv Anita Witzier
1961 Geboren in Gouda
1988-1991 Omroepster Veronica
1997-2003 Hints
1996 Stapt over naar de KRO
1996-1998 De Aso Show
1997-heden Memories
1999-2009 Tien voor Taal
2007 Zilveren Televisiester voor beste tv-vrouw
2011 Ridder in de Orde van Oranje-Nassau voor haar vrijwilligerswerk voor het Reumafonds
2011 Ambassadeur stichting Hulphond
2012 Draagmoeder gezocht
2013-heden Liefde voor later
2015 Anita wordt opgenomen

Anita Witzier is getrouwd en woont in Blaricum. Uit een eerder huwelijk heeft ze twee kinderen.

Draagmoeders, psychiatrische patiënten, stervende ouders, het zijn zware onderwerpen. Is dat jouw keuze of is het toeval?

'Het is een combinatie. Ik ben niet naar de directie van KRO-NCRV gegaan met de vraag of ik zware programma's mocht gaan maken. Er is een idee voor een programma en dan wordt gevraagd of het me wat lijkt. Zo ging het met Liefde voor later ook. Ja,interessant, zei ik. Pas toen ik thuis was, dacht ik: o, wat zwaar, wat verdrietig, wat moeilijk. Na een tijdje spring ik er maar gewoon in.'

Wijs je weleens een programma af?

'Nee. Ze weten wat bij me past. En wat niet.'

Ik aas hier op een opmerking dat dit soort programma's passen bij jouw levensfase.

'Ach, vertel, wat wil je horen?'

Dat je hier aan toe bent. Aan meer diepgang. Iets over ouder worden misschien?

'Poeh poeh. Memories heeft net zoveel diepgang als Liefde voor later hoor. Alleen is het onderwerp anders. Liefde voor later gaat over sterven, afscheid nemen, herinneringen achterlaten. Ik vind het een onwaarschijnlijk boeiend thema, omdat het zo onaanraakbaar is, en kwetsbaar. En ingewikkeld, en verdrietig, en een taboe.'

De dood.

'En dan vooral het afscheid nemen. Voordat we het eerste seizoen begonnen te draaien hebben we met een rouwtherapeut gesproken, vanwege alle mogelijke emoties. Ik zou dagen bij mensen gaan doorbrengen die iets heel verdrietigs en onomkeerbaars in hun leven gingen meemaken. En 's avonds had ik dan gewoon weer een verjaardag of een ander feest. Maar het mocht, feestvieren na zo'n dag. Ik wist dat natuurlijk ook wel, maar het was fijn om te horen. Ik neem het verdriet niet mee naar huis. Het geeft me juist veel vreugde en voldoening. Dat klinkt een beetje...'

Ja, hoe? Klef?

'Ja, zoiets. Maar het is wel zo. Ik werd keihard geconfronteerd met de kwetsbaarheid van het bestaan. En de manier waarop wij leven. Alles is tegenwoordig een uitdaging en alle problemen zijn te solven. Maar dat is niet zo. Soms valt er gewoon een baksteen op je kop en word je doodziek. En daar moet je mee dealen. Niet alles is maakbaar. Dat inzicht heeft het mij opgeleverd.'

Voel je je wel eens een indringer?

Meteen: 'Ja, zeker wel.'

Altijd?

'Zeker niet nooit en zeker niet altijd. Ik voel me regelmatig een indringer. En wat legitimeert het dan toch, wilde je zeggen.'

Ja. En waarom voel je je de ene keer wel een indringer en de andere keer niet?

'Dat heeft met de persoon te maken. Of de situatie. Voordat ik binnenkom, heeft een redacteur talloze voorgesprekken gehad. Uiteindelijk is er wederzijdse overeenstemming, we gaan met elkaar in zee. Dat betekent niet dat mensen zich helemaal geven, het is geen garantie. Ik ben nóóit op zoek naar tranen, naar heftige emoties. Als ze er zijn, oké, maar ik peur er niet naar. Dat wil ik niet. Natuurlijk zullen we weleens over de grens heen zijn gegaan, maar het is nooit mijn bedoeling. Daar zoek ik niet naar.'

Zijn er momenten dat je denkt: nog één duwtje, en de tranen stromen?

'Ja. En dan houd ik mijn mond. Ja. Het is niet eens bewust, het zit ook in me. Ik kruip niet zo snel bij iemand op schoot. Maar zeker met kinderen erbij is het moeilijk. Er zijn ook mensen die zich makkelijk gaven. Er was een familie waarbij het nooit ongemakkelijk werd, zelfs niet toen ze een telefoontje kregen dat het mis was. Moeder, 34 jaar, vier jonge kinderen. Met de camera erbij. Wat moet je dan zeggen?

'Tot ziens, zei ze toen ik wegging. Gelukkig, dacht ik, laf als ik ben. Ze zegt gelukkig tot ziens. Ze wist zeker dat ze naar de hemel ging. Maar ben je niet bang dan, vroeg ik haar. Nee, zei ze. Ze vond het verschrikkelijk dat ze haar kinderen niet groot zou zien worden, maar ze wist dat Jezus haar op stond te wachten en dat dan het feest zou beginnen. Hoe prachtig! Ik ben zelf niet gelovig, maar daar werd ik zo blij van.'

Maar in die andere afleveringen?

'Het is ook weleens veel moeilijker. Soms kan ik niet doordringen tot mensen, dan begrijp ik ze totaal niet. Niet iedereen zit hetzelfde in elkaar. Als mensen zich makkelijk geven, en alles willen en durven zeggen, dan is het voor mij allesbehalve ingewikkeld. Als dat niet zo is, schuurt het enorm. Dan zit ik daar zelf ook met kromme tenen.'

Je zei net dat je je soms een indringer voelt.

'Ja, dán vooral.'

Hoe rechtvaardig je het dan? Waarom doe je het toch?

'Wij zijn door die mensen uitgenodigd hè. Ze willen een document achterlaten voor de nabestaanden. Dat is de legitimatie. Wat ik heb geleerd, is om het te benoemen. Als ik er geen zin in heb, of het moeilijk vind, zeg ik het. Gatverdamme! Dan kan ook de camera even worden uitgezet. Kijk, als het gesprek over nieuwe schoenen gaat, is het nooit ingewikkeld.'

Anita wordt opgenomen, Draagmoeder gezocht, Liefde voor Later?

'Vergeet Ode aan de doden niet. Het zijn geen dijenkletsers hè.'

Nee.

'In het eerste jaar van Liefde voor later is geen dag voorbijgegaan dat ik niet aan de dood dacht. Ik werd er niet zwaarmoedig of depressief van, maar ik kon het niet loslaten. Dat komt ook omdat ik ouder word. Ik heb geen ouders meer, de dood komt dichterbij. Ik lig in de frontlinie.'

Wij zijn als volgende aan de beurt, bedoel je?

'Ja. Dat had je toch ook niet kunnen denken toen je 30 was? Ik dacht echt dat ik onsterfelijk was. Goed is dat hè, hoe het verschuift. Ik vind het zo leuk. Er zijn mensen die er als een berg tegenop zien om 50 worden. Oké, maar wat is dan het alternatief? Dat is dat je er niet meer bent. Ik kan die mensen wel slaan, het is ondankbaar. En kinderachtig. 50 is het nieuwe 40, ook zoiets. Is 10 dan het nieuwe 0? Daar kom je dan op uit. Allemaal onzin.'

In jouw programma's loopt ergens een grens. Wat vraag je wel, en wat niet? Wat laat je wel zien, en wat niet? Hoe verleidelijk is het om effecten op te roepen?

'Alleen als het om een lach gaat, is het geoorloofd. Als ik een lach wil, doe ik moeite. Maar nooit als iemand extra pijn zou worden gedaan. Ik wek geen verdriet op. Dan laat ik misschien veel liggen, maar dat zal dan wel. Ik heb er geen zin in. Ik wil ook niet dat mensen dat bij mij doen.'

Ben je je daar tijdens opnamen voortdurend van bewust? Het is toch een soort koorddansen.

'Ik ben me daar bewust van, ja. Ik probeer ook de lichte momenten op te zoeken. Veel mensen hebben galgenhumor ontwikkeld, ook om ermee te kunnen omgaan. Als ik dat merk, maak ik er gebruik van, mensen vinden dat prettig. Dat was met Blootgewoon zo fijn, er was een lach en een traan. Het ging over heel ernstige kwesties, maar we deden ook die fotosessie waarbij iedereen in zijn broek piste van het lachen. En vijf minuten laten zat iedereen weer te janken. Het was geweldig om te doen, een emotionele rollercoaster.'

Je wordt als programmamaakster geprezen om je integriteit en empathie, terwijl het genre¿

'Linke soep is?'

Ja.

'Waarom vind je dat?'

Als je al die programma's op een rijtje zet, ontkom je niet aan de indruk dat menselijk leed vaak wordt geëxploiteerd. Aan een afvalprogramma met Wendy van Dijk valt weinig nobels te ontdekken.

'Hm. Mensen krijgen steun hoor. En nazorg. Maar ik begrijp wat je bedoelt.'

Voyeurisme speelt een belangrijke rol, toch?

'Dat is ook het moeilijke van dit soort programma's. En dat bedoel ik ook met dat indringen. Misschien moet je het wel niet doen, wegblijven van dit soort onderwerpen. Dat is een legitieme opvatting.'

Maar niet jouw opvatting.

'Ik denk oprecht... Het komt ook door de reacties. Ik heb nooit meer respons gekregen dan op Anita wordt opgenomen. En die waren alleen maar positief. Mensen vonden het geweldig dat we dit lieten zien. Je kunt zo'n thema natuurlijk ook behandelen door alleen maar psychiaters aan het woord te laten, maar dan ligt iedereen na tien minuten te pitten. Dat heeft geen zin.

'Het doel heiligt de middelen. Maar we ontheiligen het doel niet. Dat vind ik een voorwaarde. We noemen ze natuurlijk liefkozend gekkies, maar ze zijn niet gek. Ze zijn ziek. Ze tonen zonderling gedrag, dat zeker, dat vinden ze zelf ook. Mensen kunnen niet praten met giraffes, maar daar was iemand dat dacht dat het wel kon. Die vrouw vond het zelf achteraf ook wel raar. Dat is toch heel grappig?'

Is Anita wordt opgenomen het moeilijkste en zwaarste programma dat je hebt gemaakt?

'Poeh. Het was in elk geval het meest intensief. 's Morgens om half zeven, zeven uur in de kliniek, en pas in de avond weer weg. Het was meehangen met het leven daar; een leven waarin niets gebeurt. Die mensen staan totaal on hold.'

Wat leer je nog?

'Dat elke dag anders is. Ik ben vrij star, dat is in dit werk niet handig. Ik heb ook een hekel aan wachten. Wat ik heb geleerd, is dat niet alles gaat zoals ik het vooraf heb bedacht. Dan haal ik diep adem en is het go with the flow. Ik ben er niet meer van overtuigd dat ik alles zelf het beste weet. Ik probeer het te laten gaan, hoef geen totale controle meer te hebben, zekerheid. Het is spannender geworden.'

Hou je het fysiek vol?

'Het wordt moeilijker. Gisteren was ik voor het Reumafonds bij de Singelloop in Utrecht, ik mocht het startschot lossen en de medailles uitdelen. Ik heb kilometers gelopen en dan krijg ik door mijn reuma last van die stomme benen. Ze hebben me met een soort riksja van de NS naar het beginpunt teruggereden. Kijk oma eens zitten. Maar goed.'

Maar goed?

'Dat is het grote nadeel van ouder worden. Die ouwe kop trek ik wel, maar dat lijf! Het wordt allemaal zo gebrekkig, niet alles herstelt makkelijk. Als ik nu een avond doorzak, is de prijs hoog hoor. Vroeger sloeg ik gewoon een nacht over, nu moet ik mijn energie zorgvuldig doseren.'

Heb je veel pijn?

'Ik vind het wel meevallen.'

Dat zeg je altijd.

'Er zijn heel veel mensen die er veel en veel meer last van hebben.'

Maar jij?

'Oké. Ik vond het heerlijk om hard te lopen. Dat kan ik niet meer. Ik ben stinkend jaloers op al die mensen die ik hier in Blaricum zie rennen, terwijl ik als een huismoeder de hond aan het uitlaten ben. Ik zou ze het liefst willen laten struikelen. Het is lastig om te accepteren. Knallen in de sportschool gaat ook niet meer zoals vroeger. Het was altijd beuken, beuken, beuken. Als ik nu oefeningen doe, zie ik mijn moeder voor me! Dat is confronterend hoor.'
Liefde voor later
Vanaf 12/10 op NPO 1, KRO-NCRV, 22.10 uur.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden