Interviewfotograaf Mous Lamrabat

‘Ik ben nog steeds een kind dat speelt met alles wat voorhanden is’

Nikabs met grote modelogo’s erop, een fez gecombineerd met een McDonald’s-oorbel: fotograaf Mous Lamrabat (38) heeft een heel eigen beeldtaal. Fotomuseum Foam wijdt een tentoonstelling aan zijn werk, waarin schoonheid en humor samenkomen.

Cécile Narinx
Mous Lamrabat: 'Mashallah with extra cheese' (2021)  Beeld Mous Lamrabat / Loft Art Gallery
Mous Lamrabat: 'Mashallah with extra cheese' (2021)Beeld Mous Lamrabat / Loft Art Gallery

Mous is de naam, een afkorting van Moustapha. Hij speelt er graag mee, de selfmade fotograaf die in 1983 in de stad Trougout in de regio Temsamane geboren werd. De website met zijn portfolio noemde hij Mousmous.com, de tentoonstelling die vrijdag in het Amsterdamse fotografiemuseum Foam opent kreeg de titel Blessings from Mousganistan. Waar dat landje ligt? Ergens in het hoofd van de fotograaf. Hij verzon het toen hij M.I.A. in het lied Freedun hoorde zingen over the people’s republic of Swaggerstan. Dat vond hij zó’n vondst dat hij voor zichzelf Mousganistan bedacht. Hij gebruikte de naam al als titel voor zijn eerste solotentoonstelling in 2019 in de Oost-Vlaamse stad Sint Niklaas, waar hij opgroeide. Op de ramen stond: ‘Alle Marokkanen terug naar Turkije’, geïnspireerd op een quote uit 2014 van een betoger in Nijmegen, die riep dat alle Marokkanen terug moesten naar Istanbul. Typisch Lamrabat om die oliedomheid aan de kaak te stellen, maar: mild en met humor. Eerder kietelen dan prikken.

Toch was het niet door een analoge tentoonstelling dat het team van Foam Lamrabat in de smiezen kreeg. Het was door zijn aanwezigheid op Instagram dat hij een collega van curator Claartje van Dijk opviel, met zijn werk over immigratie, diversiteit, racisme, vrouwenrechten en religie. Met zijn 158 duizend volgers heeft Lamrabat al een aardige schare fans. In zijn bio staat Always Al Hamdoulilah, wat ‘altijd eer aan God’ betekent. Daaronder prijken dik 500 zorgvuldig gestileerde en geregisseerde foto’s en tijdschriftcovers die van het scherm af spatten, hoe klein dat scherm ook is.

Mous Lamrabat: 'Warning' (2021)  Beeld Mous Lamrabat / Loft Art Gallery
Mous Lamrabat: 'Warning' (2021)Beeld Mous Lamrabat / Loft Art Gallery

‘Lamrabat rekt de grenzen op van zijn vakgebied. Naast dat hij de beeldtaal onderzoekt, bevraagt hij ook het medium fotografie’, zegt curator Van Dijk een week voor de opening in de koffiebar van Foam. ‘Je ziet tegenwoordig wel vaker dat fotografen hun opmars beginnen op Instagram. En zijn werk is van een dusdanige kwaliteit dat als het eenmaal op je netvlies staat, je het er niet meer afkrijgt. Het is zo eigen. Hij creëert een nieuwe beeldtaal door elementen uit verschillende culturen samen te voegen. Gesluierde vrouwen met kapitalistische modelogo’s maken de beelden herkenbaar en toegankelijk voor alle mogelijke kijkers. Hij kaart ermee aan: wat is normaal? En voor wie? Mous werkt vanuit een puur utopische visie. Hij wil verbinden, bruggen slaan. Dat mensen met respect met elkaar omgaan.’

Hoe dat verbinden er in de praktijk uitziet? Vrouwen in nikabs met grote harten of vignetten van de LA Lakers en de Chicago Bulls erop. Model Kofi von Ohene in een djellaba met Chanel-logo’s. Het Soedanese topmodel Athiec Geng met een knalgele fez en de McDonald’s-M als oorbel. Een schaterende, zwartgesluierde vrouw met Minnie Mouse-oren. Een man met een stuk watermeloen in de vorm van het Nike-logo.

Sowieso komt dat Nike-logo vaak voor, net als dat van McDonald’s, waar Lamrabat als puber werkte. In die tijd was hij geobsedeerd door merken en logo’s. Niet dat hij zelf merkkleding droeg, ben je betoeterd. Zijn ongeletterde ouders kwamen toen Mous 2 jaar was over uit het Rifgebergte en hadden met negen kinderen geen geld voor dat soort fratsen. Vader Lamrabat werkte vanaf half 4 ’s nachts in de linnenfabriek Stanislas Cock in Lokeren, zijn zonen knipten thuis Nike-logo’s uit tijdschriften en naaiden die op hun mutsen. In de Studio Brussel-podcast Tajine Talks van Hakim Chatar vertelt Lamrabat smakelijk over de verveling in zijn ouderlijk huis, die zijn fantasie en creativiteit prikkelde. Hoe een zolder met een paar oude matrassen een karatezaal werd, hoe ze bij gebrek aan middelen zelf van alles in elkaar flansten met de brol, rommel, die ze tegenkwamen. ‘We hadden geen speelgoed’, zegt Lamrabat zonder daar larmoyant over te doen, ‘maar we hadden wel elkaar. Het is eigenlijk wat ik nog steeds ben: een kind dat zich verveelt en speelt met alle attributen die voorhanden zijn. En op de een of andere manier people like it.’

Mous Lamrabat: 'Thé à la Swag' (2018)  Beeld Mous Lamrabat / Loft Art Gallery
Mous Lamrabat: 'Thé à la Swag' (2018)Beeld Mous Lamrabat / Loft Art Gallery

Hij volgde met tegenzin het laagste niveau administratief beroepsonderwijs, waar hij naar eigen zeggen tussen het crapuul zat. Vervolgens, omdat zijn ouders de kunstacademie niet zagen als opstapje naar een respectabele baan, volgde hij de Belgische pabo en liep hij stage als meester Mous. En daarna dan toch de Akademie voor Beeldende Kunst in Gent, richting interieurontwerp. Toen Lamrabat een documentaire zag over de Franse fotokunstenaar JR besefte hij: zoiets wil ik ook. De volgende dag kocht hij in Antwerpen een tweedehands camera.

Het duurde na zijn afstuderen nog jaren voor hij de gevierde creatief werd die hij nu is, met internationale opdrachtgevers als Vogue en GQ. Hij assisteerde een fotograaf in Sint Niklaas, fotografeerde familie en vrienden en mixte traditionele kledingstukken met vrolijke attributen, puur op gevoel. Hij deed opdrachten voor Belgische media als De Standaard Magazine en De Morgen en liep bij een klus de styliste Lisa Lapauw tegen het lijf. Het klikte, zó goed dat ze in 2013 samen een eigen printmagazine oprichtten: Crust, waarin ze hun eigen creaties konden laten zien. Dat blad ging na drie nummers, die wereldwijd werden verspreid in een oplage van 2.000 weer de ijskast in, tot nader order. Lapauw en Lamrabat bleven partners in leven en werk.

Mous Lamrabat: 'X-Rated#1' (2017)  Beeld Mous Lamrabat / Loft Art Gallery
Mous Lamrabat: 'X-Rated#1' (2017)Beeld Mous Lamrabat / Loft Art Gallery

Grote stap voorwaarts was in het voorjaar van 2020 een werkbeurs van het Fotomuseum (Fomu) in Antwerpen, bedoeld om creatieven die door de pandemie hun inkomen kwijtraakten weer op weg te helpen. Het beursgeld besloot Lamrabat te besteden aan een fotografiereis naar Marokko, omdat het licht daar mooier en warmer was dan in het winterse België en de lucht oneindig veel blauwer. Een groot deel van de beelden die nu in Foam hangen schoot hij daar, met zijn handzame ‘semiprofessionele’ Nikon, een reportageflitser en een reflectiescherm.

‘Het moet om de beelden gaan, en niet om het materiaal,’ zegt Lamrabat vlak voor de opening, als hij in Amsterdam is om de expositie in te richten, gehuld in een hoodie met ‘insjallah’ erop, en met een kamerbrede glimlach. ‘Dat is precies zoals Helmut Newton erover dacht. Waarom zou je snoeven over je camera? Ik laat liever mijn werk spreken.’ Opscheppen en aandacht trekken is sowieso niets voor Lamrabat. ‘Mijn moeder leerde me dat pronken met je rijkdom en succes je ‘het oog’ kan opleveren: de jaloezie van anderen die je daarom kunnen vervloeken. Slecht voor je karma.’

Moeder Lamrabat ziet meer dan levensgroot toe vanaf de roze wand in de tuinzaal, haar portret hangt meteen na de ingang links. Ze draagt een zalmroze djellaba, een witte sluier en een plastic carnavalsbril met handjes waarbij je door de vingers kunt kijken. ‘Omdat ze niet te herkenbaar op de foto wilde’, gniffelt Lamrabat, ‘maar liever een beetje bedekt.’

Mous Lamrabat: ‘Mom See Everything' (2019)
 Beeld Mous Lamrabat / Loft Art Gallery
Mous Lamrabat: ‘Mom See Everything' (2019)Beeld Mous Lamrabat / Loft Art Gallery

Mous’ moeder zal zeker aanwezig zijn bij de opening. Vader sputterde wat tegen, omdat hij Sint Niklaas tegenwoordig zelfs niet voor bruiloften van neefjes en nichtjes verlaat. Amsterdam vindt hij extreem ver. ‘Maar papa’, zei zijn zoon, ‘als je nu bedenkt dat deze expositie voor mij belangrijker is dan mijn eigen bruiloft zou zijn, kom je zelfs dán niet?’ Toen pas begreep vader het gewicht van de Amsterdamse expositie. Grote kans, denkt Lamrabat junior, dat zijn vader voor deze keer dan tóch Sint Niklaas gaat verlaten.

Blessings from Mousganistan, Foam, tot 16/10

Op kousenvoeten

In de eerste zaal van de tentoonstelling Blessings from Mousganistan ligt roze vloerbedekking. Bezoekers wordt verzocht hun schoenen uit te doen. Ideetje van de fotograaf, want dat moet hij bij zijn ouders ook. Het zorgt voor een thuisgevoel en een ontspannen houding. Andere verrassingen: er is vacuümgetrokken werk te zien met daarop logo’s in reliëf, en zes foto’s zijn lens­vor­mig geprint. Het doel: de kijker aansporen om alles eens (letterlijk, maar ook figuurlijk) vanuit een andere hoek en met een frisse blik te bekijken.

Mous Lamrabat: 'Luv Ryders' (2021)  Beeld Mous Lamrabat / Loft Art Gallery
Mous Lamrabat: 'Luv Ryders' (2021)Beeld Mous Lamrabat / Loft Art Gallery
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden