Interview Shady El-Hamus

‘Ik ben moeilijk te plaatsen, bij mij is altijd even verwarring’

Shady El Hamus, Land van Afkomst 2019 Beeld Ernst Coppejans

In speelfilm De Libi toont Shady El-Hamus de ambities van drie 18-jarige Amsterdammers van Surinaamse en Marokkaanse afkomst. ‘Hun perspectief zien we niet zo vaak.’

In De Libi, de door Shady El-Hamus geschreven en geregisseerde film die deze week in première gaat, speelt zijn in Egypte geboren vader Sabri Saad El-Hamus de vader van hoofdrolspeler Bilal Wahib. ‘De Marokkaanse vader die hij tot vervelens toe op film en tv heeft gespeeld. In De Libi spreekt mijn vader zoals hij dat in het echt ook doet, gewoon ABN. Nu werkten we samen, dan zullen we er niet snel voor kiezen om hem in een soort krakkemikkig Nederlands te laten praten.’

Vond hij het raar om in al die films en series een immigrant met een accent te spelen?

‘Mijn vader kwam naar Nederland toen hij 21 was, ik werd tien jaar later geboren. Zijn Nederlands was toen al bijna perfect, ik ben ook niet tweetalig opgevoed. Hij is vloeibaar, een kameleon die zich overal aanpast. Als kind had ik nooit het gevoel: mijn vader komt niet mee, hij is een buitenstaander. 

‘Alleen bij de ouders van mijn moeder, die in een klassiek Hollands ingericht huis woonden in Leiden – daar zag ik hem op de bank zitten en werd ik me ineens bewust dat hij een andere achtergrond had. Ons eigen huis was rommeliger en we aten aan zo’n tafeltje bij de grond, zoals ze het in Egypte gewend zijn. Mijn moeder, Lisa de Rooy, werkte ook als actrice en schrijver, voor het theater. 

Hoe vindt hij het om steeds dezelfde rol te spelen?

‘Ik kan niet voor mijn vader spreken, maar ik durf wel te zeggen dat het aanbod voor hem bij film en tv helaas niet zo breed is. Hij probeert altijd iets te maken van die Marokkaanse vader, het zijn niet de meest memorabele rollen. Op het toneel is hij meer thuis en vrij, daar kan hij alles spelen wat hij wil.’

In Nederland lijkt Noord-Afrikaans automatisch te betekenen: Marokkaans. Voel jij je verbonden met Marokko?

‘Van Marokkaanse jongens uit Nederland hoor ik dat ze in Marokko altijd mee willen doen, ze willen erbij horen. Alleen ben je uiteindelijk toch de Nederlander, de buitenstaander. Dat herken ik. Wij gingen iedere zomer minstens een maand naar Cairo. In die maand bouwde ik wat op met de taal, een jaar later was ik het weer vergeten. Met mijn oma heb ik nooit echt de diepte in kunnen gaan.

‘Marokko is een heel ander land dan Egypte, ik ben er één keer geweest. Ik voel me verwant met de Arabische cultuur. De humor, de omgangsvormen, de energie. Het is niet zo dat ik bij Marokkanen denk: ik hoop dat zij mij ook zien als een Arabier. Ik wil gewoon de beste versie van mezelf zijn.

Je vader speelde zijn hele leven de immigrant. Eén generatie later maak jij met De Libi een film waarin de hoofdrolspelers bijdehante Amsterdammers zijn.

‘Je hoeft het niet meer te framen, de drie hoofdrolspelers zijn gewoon Amsterdammers – van Marokkaanse en Surinaamse afkomst. En ze komen in aanraking met andere jonge Amsterdammers, ook met blonde Amsterdammers. Het perspectief van die hoofdrolspelers zien we niet heel vaak. Dus ja, er is vooruitgang, alleen blijft het wel een uitzondering.

‘Ik zie die drie jongens als drie jongens. Maar ik weet dat veel andere mensen ze zien als jongens met capuchons op die raar praten. Wat ik wil tonen: praten ze wel zo raar of wordt het normaal als je een tijdje echt naar ze luistert?

‘Dat is wat ik heb geleerd door ieder jaar naar Egypte te gaan. Ik was elf maanden hier en dan kwam ik daar, waar alles anders was. Het is niet zo dat ik normaal ben en jij anders, dus dan ben jij raar. Het is gewoon anders. Ik zag dat mijn eigen vader en moeder van elkaar verschilden.

‘De film is een dag uit het leven van drie 18-jarige jongens. Die bewijsdrang hebben en ambities en zich afzetten tegen een oudere generatie. Universele thema’s. Ik wilde dat ze ook kwetsbaar waren, mensen van vlees en bloed. En dat ze echt zijn, ik heb ze niet ineens heel lief gemaakt, zodat ze worden goedgekeurd door volwassen kijkers. Als mensen zeggen: ik vind ze irritante klootzakjes – ja, dat kan.’

Zelf heb je lichte ogen en geen zwart haar, je spreekt netjes ABN. Hoe word jij gezien?

‘Ik denk dat ik moeilijk te plaatsen ben, bij mij is altijd even verwarring. Mensen weten niet meteen: daar heb je er zo een. Tragisch genoeg helpt de taal daar wel in mee. Ik heb me altijd Nederlands gevoeld, met daaronder secundair een Arabische achtergrond.

‘Mijn vader benadrukte altijd: je moet vechten voor je naam, dat ze die goed uitspreken. Shady wordt in het Arabisch uitgesproken als Shèdy, met een lange, zachte e. Wanneer ze in Nederland niet weten hoe ze iets moeten uitspreken, kiezen ze met volle overtuiging voor de verkeerde uitspraak. De onzekerheid komt dan bij jou te liggen. Ga ik het verbeteren? Het is vermoeiend om dat steeds te doen.

‘Ik heb twee jaar in Engeland gestudeerd. Op die filmschool vroeg iemand de eerste dag: hoe spreek ik jouw naam uit? Uit een soort Engelse beleefdheid is dat kennelijk helemaal rond gegaan, niemand zei het verkeerd. In Nederland gebeurt dat nooit. Een grappig cultuurverschil.’

Nederlands

‘Landen op Schiphol is een gelukzalig en diep gevoel van thuiskomen.’

Egyptisch

‘Zodra ik Oum Kalsoum hoor.’

Partner

‘Ze is Nederlands. Ik ben gewoon aangetrokken tot haar en voel totale vrijheid in mijn partnerkeuze.’

Wit of blank

‘Wit, omdat we ook zwart zeggen. Blank kan hooghartig klinken, alsof er een waardeoordeel in zit.’

Shady, Ashgan en Shahine

Shady El-Hamus (Nederland, 1988) is de regisseur van De Libi, die vanaf 13/6 in de bioscoop draait. Het scenario schreef hij met Jeroen Scholten van Aschat. Zijn zus Ashgan schreef het scenario van de NPO3-serie Skam en zijn broer Shahine speelt de hoofdrol in de verfilming van De belofte van Pisa, in oktober in de bioscoop.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden