Reportage

'Ik ben geboren in Nederland. But now... Je suis français!'

Paul Verhoevens laatste film Elle beleefde zijn wereldpremière tijdens het festival van Cannes. Zijn biograaf Rob van Scheers maakte deel uit van het gevolg van de Nederlandse regisseur en schetst de belevenissen van 'Team Verhoeven'. Minidagboek van een zegetocht in Zuid-Frankrijk.

Op weg naar de galapremière. 'Al na het echec van Showgirls dacht ik: misschien zou ik het eens in Frankrijk moeten proberen. Daar heb ik nog fans, zelfs Spetters vonden ze hier goed.' Beeld Aurélie Geurts

Donderdag 19 mei 2016

Hoe weten die lui dat toch? Koud zijn we aangekomen op de luchthaven van Nice, of Paul Verhoeven wordt al belaagd door souvenirjagers. Allerhande parafernalia hebben ze meegebracht: foto's van de films, dvd-hoesjes, complete scripts. Daar moet dan een zwierige handtekening op en vervolgens - vermoeden we - kan de handel naar eBay. Misschien is dat te cynisch, maar hoe dan ook: fanatieke filmfans zijn bijzonder goed geïnformeerd. Precies op tijd leggen ze hun hinderlaag en Verhoeven laat dat maar zo. De nu 77-jarige filmmaker is het inmiddels wel gewend. Toen we eens naar Helsinki moesten voor de promotie van het Jezusboek was het niet anders. En in Moskou. In Rome. New York, idem.

Nu wacht Cannes. Op het meest prestigieuze festival ter wereld zal Elle in première gaan. Zeker voor een Nederlandse regisseur is dat nogal een eer, het gebeurt per slot maar heel zelden. In maart 2015, op de set van Elle, had hij nog verteld de film als een klein project te zien, gegeven het bescheiden budget van 8 miljoen euro en de overzichtelijke cast, met alleen de Franse filmdiva Isabelle Huppert als stralend middelpunt.

Maar met elke Verhoevenfilm is iets vreemds aan de hand. Een 'kleine' Verhoevenfilm bestaat kennelijk niet. Oorspronkelijk was ook Basic Instinct (1992) bedoeld als een 'kleine' film, maar dat liep toch behoorlijk uit de hand. Je kunt zelfs volhouden dat Turks Fruit (1973) begon als 'kleine' film, en ook daarvan weten we hoe het afliep. Voor een biograaf goed nieuws: nooit een saaie boel met Paul Verhoeven.

En op dit moment lijkt het ook met Elle weer die kant op te gaan; de vooruitgesnelde buzz - die onbetrouwbare barometer van hoge verwachtingen en mogelijk schandaal - zwelt behoorlijk aan. Wat hij er zelf van dacht, had ik hem op de set al eens gevraagd. Dat Elle uiteindelijk Cannes zou halen, was toen nog niet bekend, de film moest eerst langs de ballotage.

'Even afwachten nog', had Verhoeven geantwoord. 'Misschien vinden ze Elle wel weer te pervers, te duister, te expliciet. Zou kunnen. Want het zit er allemaal in. Zélfs Turks Fruit werd destijds als inzending voor het festival geweigerd. Het Nederlandse ministerie van Cultuur kreeg een briefje op hoge poten van de organisatie: hoe ze het in hun hoofd hadden gehaald zo veel viezigheid op te sturen. En dat dan allemaal in het altijd zo libertaire Cannes. Maar er is wel wat veranderd, natuurlijk.'

Verhoeven groet zijn fans. Beeld Aurelie Geurts

We duiken het busje van de organisatie in, met gouden letters wordt het festival op de zijkant aangeprezen. Zijn vrouw, Martine Verhoeven, is mee en Mita de Groot, zijn persoonlijk assistent: Team Verhoeven is in aantocht. We worden gebracht naar het Five Seas Hotel, midden in het oorlogsgebied. Want zo laat dit inferno zich het best omschrijven. Een lobby vol cameraploegen, schrijvend journalisten, organisatoren. Ook in de zonnige straatjes paraderen de festivalgangers, hun accreditatiebadges in diverse kleuren en van wisselende statuur zichtbaar om de nek - meer dan bij enig ander festival schijn je met zo'n kaart om de nek met je borst naar voren te moeten lopen.

Er zijn dit jaar 4.660 journalisten, heeft de organisatie bekendgemaakt. Er worden circa 120 duizend bezoekers verwacht. En 1.869 inzendingen waren er, waarvan slechts twintig de officiële competitie haalden. Daaronder dus Elle. 'Nou ja', concludeert Verhoeven, 'dat maakt het dan toch speciaal om hier met je film te mogen verschijnen. Dat is eigenlijk al een hoofdprijs.'

Ook producent Saïd Ben Saïd wacht hem op in de lobby. Hij was het die Verhoeven, ook op verzoek van Isabelle Huppert, naar Frankrijk bracht om Elle te verfilmen. Dit hele pandemonium is dus eigenlijk zijn schuld. Oog voor detail heeft Saïd Ben Saïd ook. 'Zeg, je hebt toch wel een papillon meegebracht? Dat is bij premières in Cannes de huisregel.' Och jee, een vlinderdasje. Nog twee dagen om er een te vangen. Paul niet. Die heeft een kist vol van die dingen. Couturiers bieden ze ongevraagd en eigenhandig aan. Die willen hun dasje straks op de rode loper zien.

Tekst gaat verder onder de video.

Met de acteurs uit Elle bij het Festivalpaleis. Beeld Aurelie Geurts

Later, die donderdag

Het lijkt dan misschien een filmfeestje, uiteindelijk draait het ook in Cannes, of beter: juist in Cannes, om zakendoen. Een leuke manier van zaken doen is het wel. We bevinden ons inmiddels op het dakterras, het is nu tegen vijven. Na een eerste ronde interviews voor de regisseur met de internationale pers is er champagne in de luwte. Saïd praat Paul bij.

Producent: 'Gefeliciteerd. We hebben zojuist de rechten van Elle aan Sony Pictures Classics voor Amerika verkocht.'

Regisseur: 'O? Mooi zo. En hoe gaat het verder?'

Producent: 'Australië. Rusland. Japan. Allemaal binnen.'

Regisseur: 'Nou, nou. Ik voorzie een boel gereis.'

Producent: 'Duitsland en Engeland zitten op het vinkentouw. En China is inmiddels ook rond.'

Regisseur: 'China? Uhm. Daar ga ik dan maar niet naartoe. De censuur knipt daar achter je rug je hele film aan flarden. Is met Zwartboek ook gebeurd. En dat zal bij Elle nog wel erger worden. Dat hoef ik allemaal niet te zien of te weten.'

Op weg naar de persconferentie over Elle. Beeld Aurélie Geurts

Dat is wat Cannes voor je doet, verduidelijkt Verhoeven, even later. Het geeft je film een zeker momentum. Zit je in de Palmcompetitie, dan staan de distributeurs voor je in de rij. Castleden weten dat ook, trouwens - Verhoeven haalt herinneringen op van wat er rond Basic Instinct destijds in Cannes gebeurde. 'We waren de openingsfilm, zoals gebruikelijk doet die niet mee aan de competitie. Sharon Stone was toen nog een relatief onbekende grootheid. Door haar hoofdrol stond ze opeens in het middelpunt. Binnen 24 uur was ze van niemand plotseling iemand geworden. Blijkbaar had ze besloten er het maximale uit te halen, want gedurende de rest van het festival begon ze op eigen houtje de wildste feesten te organiseren. Het liep storm en de rekeningen van tienduizenden dollars gingen allemaal naar die arme Mario Kassar, de verbijsterde producent. Dat had onze Sharon bij Rob Houwer niet hoeven te proberen, haha.'

We worden onderbroken door enige opwinding op het dakterras. Daar staat ze dan: Isabelle Huppert, de koningin van de Franse cinema. Nauwelijks 1,60 meter is ze, en très petite, maar haar krachtige uitstraling is er niet minder om. Ze speelde inmiddels in meer dan 120 films en in Elle duikt ze op in bijna elk shot. Als de ongrijpbare Michèle draagt ze de film, zij is het volgende risque personnage van de inmiddels 63-jarige actrice. Met een betere heeft hij nooit gewerkt, verklaart Verhoeven stellig. Enthousiast springt hij op en er volgt een lange, intense omhelzing.

Etentje met Isabelle Huppert en haar man (midden). Beeld Aurélie Geurts

Wij begrijpen ondertussen: Isabelle Huppert past wonderwel in het rijtje sterke vrouwen dat Verhoeven in de loop van de tijd naar het scherm heeft gebracht. Daar ligt zijn 'verborgen continuïteit', zoals Luis Buñuel dat zou noemen. Vrouwen die niet afwachten of lijdzaam toezien, nee, ze ondernemen actie. Dat loopt van Monique van de Ven in Keetje Tippel (1975), via Renée Soutendijk in Spetters (1980) en De vierde man (1983) tot aan Sharon Stone in Basic Instinct, Elizabeth Berkley in Showgirls (1995) en Carice van Houten in Zwartboek (2006). Het is misschien niet iedereen opgevallen, maar binnen het Verhoevenuniversum zijn vrouwen vaak de dominante partij. Huppert in Elle al helemaal. Geestig wel, voor een regisseur die in zijn minder bejubelde dagen nogal eens beschuldigd werd van misogynie. Maar die tijd ligt ver achter hem, in Frankrijk geldt hij inmiddels deftig als een heuse 'auteur'.

Zoals hij eerder vertelde: 'Al na het echec van Showgirls heb ik gedacht: misschien zit mijn tijd er in Hollywood wel op. Ik zou het eens in Frankrijk moeten proberen. Daar heb ik tenminste nog fans, zelfs Spetters vonden ze hier goed. Maar zo'n impuls werp je dan weer van je af. Té gecompliceerd, nietwaar? Nu is het er alsnog van gekomen.'

De rest van de cast druppelt inmiddels ook binnen voor deze kick-offparty. Laurent Lafitte is er, hij speelt buurman Patrick in de film. Lafitte is goedlachs, ondanks een wat ongemakkelijk moment op de openingsavond, waar hij als spreekstalmeester optrad; iets met een pijnlijke Woody Allen-grap. Ook Philippe Djian geeft acte de présence, de auteur van de roman Oh..., de basis voor het scenario van Elle. De Amerikaanse scenarist David Birke is ingevlogen, de Nederlandse editor Job ter Burg zal zich pas later aansluiten, maar is nog ruim op tijd voor de première.

Het diner is in restaurant Silencio, even verderop. Andermaal een dakterras en zeker na wat wijn wordt het een geanimeerd samenzijn. Wat ook opvalt: die Fransen roken nog gewoon aan tafel, Isabelle Huppert voorop. De peuk gaat moeiteloos in het laatste restje caesarsalade en niemand kijkt daar van op.

Rob van Scheers en Paul Verhoeven in de hotellobby. Beeld Aurelie Geurts

Vrijdag 20 mei 20016

Met fotografe Aurélie Geurts struin ik over de festivalboulevard van Cannes. Het is vrijdagavond en de drukte bereikt een kookpunt. Dagjesmensen, filmfans, diehards op vastgeketende krukjes langs de rode loper, wachtend op hun fotomomentjes, ze zitten er al dagen. In de jachthaven liggen de complete Panama Papers, de slagschepen dragen namen als Skyfall en My Choice.

Steven Spielberg komt ook altijd per jacht naar Cannes. Dit jaar was hij er voor de promotie van The BFG (The Big Friendly Giant), naar Roald Dahl. Spielberg is alweer weg, maar het feestje gaat nog wel even door. Ronduit sympathiek zijn de openluchtvoorstellingen aan het strand: Cinéma de la Plage. Vanavond draait voor de niet geaccrediteerden Kiss Me Deadly, Robert Aldrichs klassieker uit 1955.

We kijken even toe en ik geef door aan Aurélie wat Verhoeven mij zojuist vertelde. Dat hij vanmiddag door de festivaldirectie was uitgenodigd voor een besloten lunch, in het bijzijn van de andere regisseurs hier in competitie. Aparte tafeltjes voor vier en dan een beetje circuleren. Verhoeven bekende enigszins moeite te hebben gehad met het herkennen van zijn collega's. Zo goed ingevoerd binnen de Europese kunstwereld - met regisseurs als de Roemeen Cristian Mungiu of de Iraanse filmmaker Ashgar Fahari - is hij nu ook weer niet, na al die jaren Hollywood. Maar de ontmoeting met de Deense regisseur Nicolas Winding Refn (die van Drive en nu: The Neon Demon) was dan weer allerhartelijkst, en Ken Loach, nou ja, die herkende hij natuurlijk ook wel.

Voor Team Verhoeven stuwt nu alles richting De Grote Dag. Iedere regisseur, van welk continent dan ook, is 24 uur voor de première bloednerveus, diplomatiek omschreven als 'gezonde spanning'. Saïd Ben Saïd mompelde in de lobby iets over stress en de regisseur plaagde hem met de opmerking: 'Het zal wel weer kielekiele worden.' Er volgde geen reactie. Zo gek is die 'gezonde spanning' aan de vooravond nu ook weer niet. Reputaties zoals die van Sharon Stone kunnen in een oogwenk worden gemaakt, complete films kunnen in een vloek en een zucht worden afgeserveerd.

Vraag maar na bij Sean Penn. Vandaag werd zijn nieuwste productie The Last Face tijdens een tumultueus verlopen persvoorstelling letterlijk weggeboed. Dat kan dus ook in Cannes. De pers die je hardop uitfluit. Rare zaak, toch, eigenlijk. Stel dat de parlementaire pers dat in Den Haag zou doen. Nee, hier in Cannes heeft iedere reporter het aureool van connaisseur, en dan krijg je dat kennelijk. Tel er een rampzalige golf aan vernietigende tweets bij op, en hup! daar gaat een paar jaar werk door het afvoerputje. Om over de egoschade maar te zwijgen.

'Nou ja, 't is waar', had Verhoeven gezegd in zijn onnavolgbare idiolect. Het kan raar lopen op zo'n premièredag. Bij Turks Fruit moest Martine in allerijl nog even een leuk jurkje shoppen met Monique van de Ven, omdat iedereen dat in de hectiek was vergeten. Producent Rob Houwer leidde koningin Juliana tijdens de koninklijke première telkens subtiel af met een kletsverhaaltje op de momenten dat er in Soldaat van Oranje naakt te zien was. In Venetië ging aan het slot van Flesh + Blood de hele zaal uit zijn dak, omdat Jennifer Jason Leigh het op het scherm presteerde held Rutger Hauer met een kandelaar knock-out te slaan. Dat mócht helemaal niet! En zo verder.

Ondertussen hebben we onze eigen premièreperikelen opgelost, noem het een McGuffin. Een McGuffin is een trucje van Hitchcock. Het idee: bouw rond een verder volstrekt onbelangrijk item een heel verhaal. Dat brengt de zaak aan de gang. In Hitchcocks woorden: 'In verhalen met boeven is het meestal een parelketting en in het geval van een thriller zijn het meestal documenten.'

Mag ik daaraan toevoegen: spreken we over een première, dan is de McGuffin vast een papillon. Die hebben we gevonden, hoor. In de etalages van Cannes wemelt het van de vlinderdasjes. Je ziet ze nog vaker dan bungelende accreditatiebadges. We zijn dus klaar voor het feest.

Huppert over Elle

Op de set van Elle zei Isabelle Huppert onder meer het volgende over haar personage Michèle LeBlanc tegen de Volkskrant:
'Ik zie Michèle als een vrouw die weigert zich emotioneel te laten breken. Ze heeft daar gewoon geen tijd voor. In die zin is Michèle een uitgesproken hedendaags personage. Ze moet alles in haar eentje doen: een bedrijf runnen, ze heeft een zoon die niet wil deugen, een veeleisende moeder en daar tussendoor speelt die kwestie met haar belager. Gedurende het verhaal maakt ze een accumulatie aan ingrijpende gebeurtenissen mee, ze vormen een aanslag op haar equilibrium. Maar ze staat niet toe zichzelf te beklagen. Ze houdt liever het initiatief.'

Zaterdag 21 mei 2016

Het gaat snel nu. Om half elf precies worden we in een stoet aan festival-Mercedessen gepropt en scheuren tijdens een dollemansrit naar het Festivalpaleis. Weliswaar ben je er sneller te voet, van hieruit bezien, maar Cannes heeft alles met decorum. De eerste prijs is trouwens al binnen. Van de Duitse sponsor heeft Verhoeven een zoveelkaraats polshorloge cadeau gekregen, dat zijn de kleine geneugten voor een regisseur in competitie. Maar waar het maar om gaat, is dat de hekken openzwaaien, bewakers opzij springen en de auto's aan de achterkant van het Festivalpaleis de oprit bestormen. Behoorlijk rock 'n' roll, dit. Straks, op de rode loper, zal Iggy Pop keihard opklinken: Lust for Life is een goed gekozen themasong uit Elle. Nu wachten eerst circa tweehonderd fotografen voor de traditionele fotoshoot van Cannes.

'Isabelle! Naar links! Hier kijken! Paul! Paul!'

Binnen is zojuist de persvoorstelling afgelopen en het verdict hangt nog even. Bor Beekman, die voor de Volkskrant binnen de vinger aan de pols houdt, laat weten dat de film bijzonder goed is gevallen. Er werd hardop gelachen en dat kan goed, want behalve een thriller is Elle ook een aanstekelijke satire over het moderne (Franse) gezinsleven.

De persconferentie

Dan gaan Verhoeven en zijn cast voor de leeuwen: de persconferentie. Er klinkt applaus (doen journalisten ook in Cannes, gek genoeg), iedereen zit, en dan gaat het los. De vragen uit Oezbekistan blijken aan de lange kant. De Japanse dame houdt eerder een referaat. Gelukkig zit The Guardian ook in de zaal, dat is al relevanter.

Verhoeven bedient zich van eurobrabbel, Engels en Frans door elkaar. Blijkbaar heeft hij ook iets ingestudeerd, met het oog op de gunfactor - want daar gaat het hier om. Op de vraag of hij nu een Nederlandse, een Hollywood- of een Franse regisseur is, antwoordt hij drietalig: 'Ik ben geboren in Nederland. I am supposed to be this Hollywood guy. But now... Je suis français!'

Kennedy in Berlijn, maar dan Verhoeven in Cannes. Het effect laat zich raden.

Nog tijdens de aansluitende lunch zoemen de eerste tweets binnen: de recensies. Vijf sterren in The Guardian, Le Monde positief, Variety, Hollywood Reporter, de broodjes smaken steeds beter. Verhoeven, die zelf niet zo van Twitter is, schuift nog maar eens aan. Hij kan de berichtjes nauwelijks geloven. 'Er is vaak gezegd dat de film refereert aan Buñuels Belle de jour. Ikzelf zou eerder denken: La Règle du jeu, die fijne amorele vertelling van Jean Renoir uit 1939. Ook écht een ensemblefilm, net als Elle. We hebben 'm nog besproken in onze reeks voor de krant. Ik heb bij Elle gedacht: ik doe eens iets heel anders. Maar nu lees ik overal dat de film zo in mijn oeuvre past. Blijkbaar ontkom je toch niet aan jezelf op de set.'

's Avonds, in het Grand Théàtre Lumière, is de respons zo mogelijk nog uitbundiger. Een open doekje is een te lullige omschrijving voor de aanzwellende ovatie, en dan krijgt 'dat hele Cannes' ook voor Verhoeven iets van de Olympische Spelen van de cinema. Hij trekt zijn papillon nog eens recht, omarmt Isabelle Huppert, en laat het gebulder over zich heen komen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden