film rutger hauer

‘Ik ben Floris’, zei Hauer en niemand twijfelde eraan

Zeg Rutger Hauer en je zegt Floris, en Turks Fruit, en Soldaat van Oranje. En natuurlijk, Blade Runner, met die magistrale slotzinnen die elke generatie fans opnieuw uit hoofd leert. Vijf onvergetelijke Hauers uit de filmgeschiedenis op een rij.

Rutger Hauer en Monique van de Ven in Turks Fruit. Beeld Alamy Stock Photo

Floris van Rosemondt (Floris, 1969)

Rutger Hauer draafde in het jaar 1969, nu vijftig jaar geleden, op een paard de huiskamers van Nederland binnen als ridder Floris van Rosemondt. Het was dan misschien een jeugdserie – en meteen de duurste Nederlandse serie ooit gemaakt (welkom regisseur Paul Verhoeven!) – maar er keken miljoenen mensen naar. En dat was voor het grootste deel te danken aan Hauer, een nieuwe Nederlandse held, die wellicht een matig ruiter was maar de Middeleeuwen er van langs gaf. Hij blies zijn concurrent Roger Moore (tv-ridder Ivanhoe) uit het bordkartonnen harnas. ‘Ik ben Floris’, zei Hauer en niemand twijfelde daar aan.

Erik (Turks Fruit, 1973)

‘Met de verfilming van Turks fruit werden eindelijk de ramen tegenover elkaar opengezet. De boertige kluchtigheid van onze nationale filmindustrie werd weggeblazen door de razernij van een met hartstocht vertelde liefdesgeschiedenis.’ Aldus Jan Wolkers, de schrijver van de roman Turks Fruit over de verfilming van Paul Verhoeven. Die ‘razernij’ en ‘hartstocht’ knalt een kleine 45 jaar na dato nog dwars door het scherm, met dank aan Hauer, die zijn vrolijke Floris-imago van zich afwierp, en zijn tegenspeelster Monique van de Ven. Bij de casting ‘sloegen de vibraties door het plafond’ herinnert casting director Hans Kemna zich later.

Erik Lanshof (Soldaat van Oranje, 1977)

Soldaat van Oranje (1979), beste Nederlandse (oorlogs)film, zou de internationale doorbraak voor zowel Verhoeven als Rutger Hauer betekenen. Klassieke filmquote, geschreven door Gerard Soeteman en onnavolgbaar door verzetsheld Erik uitgesproken: ‘Beetje oorlog, best spannend.’ Het Amerikaanse blad Newsweek schreef over Hauers aandeel: ‘Wanneer een onbekende acteur zijn entree maakt met een druipende terrine vermicellisoep over zijn kaalgeschoren kop en er desondanks nog steeds goed uitziet, dan weet je dat je met een filmster te maken hebt.’ Meest heroïsche scene uit de Nederlandse cinema: Hauer op de plecht van een schip. En kom er maar in Rogier van Otterloo.

Roy Batty (Blade Runner, 1982)

Toen de science fiction-klassieker Blade Runner twee jaar geleden een vervolg kreeg, was het vooral een gelegenheid om stil te staan bij de oorspronkelijke film uit 1982, een monument in de filmgeschiedenis. En Rutger Hauer speelde een centrale rol als replicant op de vlucht. Alles wat Hauer zo opwindend en tegelijk zo ongrijpbaar maakte, zat in die paar grote scènes die hij had. Zijn monoloog (zie kader) maakte hem onsterfelijk en leidde tot tientallen rollen in sciencefiction- en fantasyfilms, en een reeks meesterlijke commercials voor het Britse biermerk Guinness.

Tranen in de regen

Je kunt rustig zeggen dat de monoloog van Hauer, aan het slot van de sciencefictionklassieker Blade Runner de grootste bijdrage van een Nederlandse acteur aan de mondiale popcultuur is. En het leverde hem de rest van zijn carrière de status van een cultacteur op. Onvergetelijke scène, wat bewezen wordt door elke nieuwe generatie fans, die de speech wel zo’n beetje van buiten kent. Een speech die door de gezaghebbende criticus Mark Rowlands ‘de ontroerendste monoloog van een stervende uit de filmgeschiedenis’ werd genoemd. De monoloog wordt uitgesproken door de stervende replicant (kunstmatig wezen) Roy Batty, terwijl hij net Rick Deckard (Harrisson Ford) het leven heeft gered in – ook al zo memorabel – de stromende regen. De oorspronkelijke tekst was van scenarist David Peoples, maar de nacht voor de opnames voegde Hauer een zin toe die de scène onsterfelijk maakte.

‘I’ve seen things you people wouldn’t believe. Attack ships on fire off the shoulder of Orion. I watched C-beams glitter in the dark near the Tannhäuser Gate.’

En de speech sloot af met de woorden die Hauer zelf voor zijn personage schreef:

‘All those moments will be lost in time, like tears in rain. Time to die.’

Freddy Heineken (De Heineken ontvoering, 2011)

Natuurlijk wisten we dat Hauer gewoon verdergegaan was met het maken van films. We keken dan misschien niet meer, maar de acteur stond altijd wel ergens op een set. Hij kon niet anders. Daarom was het zo ontroerend hem nog eens op zijn best te zien. Niet meer als een actieheld, maar in fraai spel op de vierkante meter, als een ontvoerde biermagnaat in de greep van zijn ontvoerders; totdat de rollen worden omgedraaid. Filmrecensent Bor Beekman schreef: ‘Hauer, die de snedige humor van Heineken perfect timet, speelt de brouwer afstandelijk en autoritair, maar geeft zich gaandeweg meer bloot.’

De plotselinge dood van Rutger Hauer komt aan als een mokerslag voor iedereen die met zijn werk is opgegroeid. Van hem komt geen tweede meer, schrijft filmjournalist Rob van Scheers in een postuum van Hauer.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden