‘Ik ben cultureel ondernemer, met accent op cultureel’

Directeur Wereldmuseum reageert op critici: ‘Als je nog niet oogst, ben je kwetsbaar.’..

Tegen de muur staan tekeningen: plattegronden van de verbouwing, een schets van de monumentale trap die zich straks rondom metershoge totempalen uit Papoea-Nieuw-Guinea naar boven zal slingeren, een montage van een weelderig gedecoreerde balzaal. Directeur Stanley Bremer van het Wereldmuseum in Rotterdam spreidt ze nog eens uit op de tafel in zijn werkkamer. ‘Hier komt de entree. ’s Winters cognacrood aangelicht, dat geeft een warm gevoel. ’s Zomers is het blauw, dat creëert koelte.’

Nu voelt hij zich aan zet na de weinig opwekkende berichten, vorige week uit het gewezen Museum voor Land- en Volkenkunde aan de Maas, aan de vooravond van een ingrijpende verbouwing. De gereputeerde kunstverzamelaar Piet Sanders wil er zijn schenking Afrikaanse sculpturen weghalen.

De liaison met de commercie gaat de emeritus-hoogleraar te ver. ‘Het is geen museum meer.’ Een tweede schenker, die anoniem wil blijven, overweegt een overdracht aan het Instituut Collectie Nederland. Stevige aanvaringen tussen directie en ondernemingsraad kwamen naar buiten. Bremer: ‘We zijn volop aan het zaaien. Niet alles is nog rond. Als je nog niet oogst, ben je kwetsbaar.’

Raakt de kritiek van Sanders u?

‘We hebben hem helaas niet kunnen overtuigen van onze goede bedoelingen. Na vier jaar knokken hebben we eindelijk dankzij publiek-private samenwerking geld om voorwerpen veel fraaier te laten zien dan nu in onze Schatkamers. Straks staan er geen 600, maar 3.000 voorwerpen. Er zijn schenkers bijgekomen. Het is jammer dat de relatie met de hoogleraar zo afloopt.’

Het trof ook uw persoon: u heeft geen verstand van kunst.

‘Ja, ik ben dom en naïef en weet alleen hoe je geld verdient. Wat moet ik daarop antwoorden? Dat ik er wél verstand van heb? Kom op. Waarom denk je dat de gemeente Rotterdam mij heeft aangenomen? Jarenlang waren conservatoren directeur van musea. Was dat zo ideaal? Die kennis van deelgebiedjes? Ik maak gebruik van de expertise van specialisten en houd het overzicht. Als cultureel ondernemer, met het accent op cultureel. Als Sanders zegt: het wordt tijd voor een echte directeur, dan is dat moddergooien.’

De reputatie als volkenkundig instituut staat op het spel.

‘Volgens de club van Sanders, ja. Bij anderen leeft die vrees niet. Maar vernieuwing is eng; laat het museum vooral de ivoren toren blijven. Toen ik in 2001 aantrad, trof ik een leuk museum aan, maar wel elk jaar budgetoverschrijdingen, een miljoenentekort, slechts 50 duizend bezoekers en conservatoren die konden doen en laten wat ze wilden. Daar ging ik dus wat aan doen. Nu trekken we 130 duizend man.’

Intussen rommelt het intern. U schortte het overleg met de OR op.

‘De leden hadden onderling ruzie. Dan ga ik niet vergaderen. Dat leidt niet tot besluiten. Ik weet niet waar je het vandaan hebt, maar er ís geen onrust onder het personeel. Er is vertrouwen. Zeker, mensen zijn vertrokken, twee zijn er ontslagen. De nieuwe koers is bij een enkeling fors aangekomen. Ik ben gedreven, ik zit er bovenop. Dat vindt iemand beangstigend, misschien. Maar we hebben altijd naar oplossingen gezocht. Volgens mij is er weinig reden tot klagen. Salarissen zijn verbeterd, budgetten voor opleidingen zijn verdrievoudigd, medewerkers reizen de hele wereld over.’

Kampen alle volkenkundige musea niet met problemen? De collectie is opgebouwd in de koloniale tijd, terwijl nieuw publiek andere interesses heeft.

‘Het grappige is dat elk collectie-onderdeel op verschillende manieren inzetbaar is. Vroeger bouwden musea stalletjes uit de gebieden na. Later presenteerden ze objecten als autonome kunst. Nu proberen we in te spelen op de andere samenleving. Dat is zoeken. Het Tropenmuseum doet Che Guevara, Leiden doet Kuifje. Wij gaan breder. We richten ons bijvoorbeeld op religie en spiritualiteit.

‘Straks in de balzaal vieren we etnische feesten. Vier keer per jaar kunnen telkens andere bevolkingsgroepen bij ons Nieuwjaar vieren. Dankzij horecafaciliteiten leert het publiek over eetgewoonten elders. Zo krijgt het museum weer een plek midden in de samenleving. Het is een misvatting dat het daarmee een partycentrum wordt. Ja, goed, de balzaal is te huur voor bedrijven. Is dat erg? Van dat geld kunnen wij weer mooie dingen organiseren.’

Blijft het museum wel museum?

‘Natuurlijk zijn we een museum. We hebben een collectie, presenteren die, en doen onderzoek. Is het MoMA in New York een museum? Is het Tate Modern in Londen een museum? Ook daar zijn restaurants, sponsoren, VIP-rooms. Met net zo veel geld uit de private sector als van de overheid. De vraag moet zijn: zijn wij nog het conventionele museum zoals we dat kennen uit de jaren vijftig? En dan is het antwoord ronduit: nee.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden