Luka zit op het Grafisch Lyceum in Utrecht.

Interview De wereld aan je voeten

‘Ik ben blij dat mensen geen reactie onder de film kunnen zetten, zoals op Instagram’

Luka zit op het Grafisch Lyceum in Utrecht. Beeld Hilde Harshagen

Voor de documentaire De wereld aan je voeten filmde Michiel van Erp zeven Utrechtse kinderen van hun 11de tot hun 18de. Luka (18) en Sardan (19) blikken terug.

Een masterplan was er niet toen documentairemaker Michiel van Erp in 2011 begon met het filmen van elf Utrechtse kinderen van 11. Een divers gezelschap, door een redacteur gezocht en gevonden op basisscholen en de buitenschoolse opvang. Van Erp zou ze volgen tot hun 18de. Wat beleeft een ogenschijnlijk willekeurige groep kinderen tijdens hun puberteit, hoe worden ze volwassen?

Tot hun 14de was elke winter bij de VPRO te zien hoe het de kinderen verging en zaten ze ieder jaar bij De wereld draait door. Daarna ging het filmen door, maar stopten de jaarlijkse uitzendingen. Eén documentaire als ze 18 zijn, werd het nieuwe idee: De wereld aan je voeten, dinsdag te zien op NPO 3.

Zeven van de elf kinderen bleven al die tijd in beeld. Een paar haakten af omdat ze het project niet meer zagen zitten, anderen haalden de montage niet. Ook de volhouders kregen soms genoeg van de camera. Mitchell bijvoorbeeld, een van de drie kinderen met wie ik in 2013 over hun ervaringen tot dan toe sprak. Hij was het filmen beu, vertelde hij, maar besloot toch door te gaan. In de toekomst wordt het leuker, dacht hij. ‘Het lijkt altijd of oudere mensen van een jaar of 16, 17 alles leuk vinden. Jongens en meisjes van die leeftijd zijn allemaal zo vrolijk. Misschien ben ik ook zo op die leeftijd.’

Luka en Sardan reageerden enthousiast op mijn verzoek om zes jaar na onze ontmoeting terug te kijken op het project. ‘Nee, bedankt’, appte Mitchell. Wat hem betreft zit zijn taak erop. Het was dan ook best een investering – van iedereen, realiseert Van Erp zich. ‘Als je midden in de puberteit zit, gebeuren er natuurlijk dingen die je geheim wilt houden voor je ouders en omgeving. Je geneert je snel, en je kunt ook nog niet zo goed met een afstand naar jezelf kijken.’

De wereld aan je voeten is een film geworden over de ups en downs in jonge levens, over opgroeien en opvoeden. Van Erp zag niet alleen de kinderen, maar ook hun ouders ouder worden. Eerste liefdes gingen voorbij, vaders en moeders gingen uit elkaar, maar de meeste kinderen volgden de route die ze als 11-jarige voor zichzelf uitstippelden. Zoals Mitchell, die volgens Van Erp de slappe lach kreeg toen hij in de film al zijn vriendinnetjes de revue zag passeren. Hij slaagde erin zo min mogelijk tijd op school door te brengen, werd stratenmaker, net als zijn vader, vindt Sex met die kale nog altijd een lekker feestnummer en nam de tatoeages die hij als kind al wilde. Groot op zijn arm: ‘Fight together, die together.’ 

Luka in 2013. Beeld Rosa van der Wal

Luka (18) zit op het Grafisch Lyceum in Utrecht. Ze woont bij haar ouders en is vrijgezel, na een relatie van 3,5 jaar.

‘Als Michiel vraagt hoe ik sta te schuren in de Brothers ga ik dat echt niet voordoen’, zei Luka in 2013. Brothers is een discotheek in Bunnik waar Luka destijds om de twee maanden naartoe ging. De nadruk had van haar wel iets meer op haar creatieve kant mogen liggen en iets minder op het uitgaan. ‘Vanwege het beeld dat mensen die de documentaire zien van mij kunnen krijgen: dat ik heel jong ben begonnen met drinken, uitgaan en jongens, dat hele gebeuren. Uiteindelijk zijn het fragmenten uit mijn leven; natuurlijk is het niet zo dat ik alleen maar met die dingen bezig was. Maar ik begrijp wel dat dit de focus is geworden, want het wás ook gewoon zo dat ik ouder en groter wilde zijn dan ik was. Bij de andere kinderen speelde dat minder. 

‘In de film zie je mij met mijn vriendje uit groep 8 in een waterfiets zitten. Michiel vraagt wat we doen als we samen zijn. Vooral kletsen, antwoord ik, en na een lange stilte: ‘We doen ook wel andere dingen, maar dat is zeg maar privé.’ Dat ging natuurlijk over zoenen, maar toen die beelden werden uitgezonden was ik toch bang dat mensen zouden denken dat er meer gebeurde, ook omdat ik er ouder uitzag dan 12.

‘In die eerste jaren vond ik achteraf vaak dat ik te openhartig was geweest. Openhartig zijn tegen Michiel is natuurlijk niet erg, maar als heel Nederland kan horen wat je tegen hem hebt gezegd is het toch wat anders. Ik heb het daarover met mijn moeder gehad. Ze zei: ‘Als hij iets vraagt dat je te privé vindt, mag je dat gewoon aangeven.’ 

‘De beelden die ik toen gênant vond, komen in deze film weer terug, maar inmiddels schaam ik me er niet meer voor. Bijvoorbeeld het stukje waarin ik trots vertel dat mijn lichaam verandert en dat ik het gevoel heb dat het niet lang meer duurt voor ik ongesteld word. Dat vond ik héél erg. Nu is het alleen nog cringe naar mezelf toe: meid, je bent twáálf, waar heb je het over? 

‘Ik vind het ook wel leuk om te zien dat ik zo enthousiast, spontaan en open was. Ik denk dat de andere kinderen iets terughoudender waren. Ook grappig om mezelf te zien huilen om een jongen met wie ik maar drie maanden was. Dat is achteraf gezien zo’n klein deel van mijn leven, helemaal geen big deal. Bij de beelden van Floris en mij moest ik wel even slikken, ook al is het inmiddels een half jaar uit. Wat was het eigenlijk mooi wat wij hadden, dacht ik. Je ziet dat we oprecht met elkaar zijn, er serieus voor willen gaan.

‘Tijdens de laatste opnamen ging ik weer heel open praten. Na afloop was ik zenuwachtig over dingen die ik had gezegd. Ik vertelde bijvoorbeeld iets over de liefde dat ik er liever niet in wilde, dus daarover heb ik Michiel gebeld. Daar hield hij gelukkig altijd rekening mee.

‘Ik ben blij dat er uiteindelijk één film is gekomen, in plaats van elk jaar een uitzending, omdat je op deze manier onze ontwikkeling ziet. Als ik naar mezelf kijk, zie ik in de eerste jaren een naïef meisje dat veel te stoer doet over uitgaan en veel drinken. Naarmate ik ouder word, zie je dat ik me daarvan bewust word: zo over drinken praten is helemaal niet goed.

‘Vroeger was ik heel onzeker over wat anderen over mij dachten, maar eigenlijk is alleen de mening van je vrienden en familie belangrijk. Dat besef heeft mij rust gegeven. En toch ben ik wel blij dat mensen geen reactie onder de film kunnen zetten, zoals op Instagram.’

Sardan in 2013. Beeld Rosa van der Wal

Sardan (19) werkt als handhaver bij de Gemeente Utrecht. Hij woont thuis en is twee jaar samen met zijn vriendin.

In 2013 ging het vooral over Sardans bestaan als prepper: iemand die zich voorbereidt op het einde der tijden, een ramp of een oorlog. Een jaar later was hij daar niet meer mee bezig. ‘Het was een fase. Ik schaam me er niet voor, absoluut niet, want op dat moment maakte het mij vrolijk. Maar het is wel een gek idee dat andere mensen mij nu op die manier zien, terwijl ik allang niet meer dat jongetje van 13 ben.

‘Elke keer dat er werd gefilmd, zag ik als een nieuwe kans om te laten zien dat ik me nu op realistische dingen aan het richten was, dat ik op mijn 16de niet nog steeds hutjes bouwde bij mijn opa en oma in de tuin. Ik ging nog wel met vrienden naar opa en oma toe, maar dan om een brommer op te knappen. Ik heb vijf brommers gehad. Ik zou het iedere ouder aanraden: koop een brommer en leer je kind klussen, want daar leer je zo ontzettend veel van. 

‘Die brommerfase zit dan weer niet in de film. Wel een stukje waarin mijn moeder naast mij in mijn oude auto zit. Ze zegt dat ik naar links moet en ik reageer dan met ‘ja-ha’. Niet superaardig. Maar ja, ik denk dat iedereen dat wel heeft als je moeder naast je zit tijdens het autorijden.

‘Ik vond dat een grappig fragment: pas een jaar geleden haalde ik mijn rijbewijs en nu heb ik een auto waarop ik trots kan zijn. Van het bedrag dat ik per maand kwijt ben aan verzekeringen en belasting voor die Audi kun je een appartement huren, iets van 500 euro, en dan ook nog tanken.

Sardan werkt als handhaver bij de gemeente Utrecht. Beeld Hilde Harshagen

‘Ik heb van mijn ouders meegekregen dat je je niet zoveel moet aantrekken van wat andere mensen denken. Er zijn genoeg mensen die naar me toe komen en zeggen: waarom zou je ooit 500 euro per maand betalen voor een auto, hoezo zou je op deze leeftijd al een Audi willen rijden? Ik denk dan: als ik het leuk vind, wat maakt het dan uit? Andere mensen geven hun geld uit aan drank, drugs en festivals. Ik ga nooit uit.

‘In de documentaire vertel ik dat ik politieagent wil worden. Ik heb gesolliciteerd bij de politie, maar ik werd afgewezen in de selectie omdat ik te weinig levenservaring had. Nu werk ik als handhaver bij de gemeente Utrecht. Ik wil nog opnieuw solliciteren bij de politie. Als nieuwe vrienden of degene bij wie ik solliciteer mijn naam googlet, staat dit project meteen bovenaan. Daar sta je niet bij stil als je 11 bent. Als dan iemand de film heeft gezien, kan hij toch het idee hebben dat hij me al heeft leren kennen. Op een positieve manier, denk ik, dus dat maakt niet uit.

‘Ik heb in de loop der tijd weleens gedacht: is mijn leven nou echt zo interessant voor andere mensen? Als je een kind van een multimiljonair zou filmen, iemand met zwembaden en shit, was dat niet leuker geweest? Ik maak geen spectaculaire dingen mee, niks heftigs. Niet zoals bijvoorbeeld Tanay, zijn ouders zijn gescheiden en hij moest drie keer geopereerd worden vanwege een infectie bij zijn hart.

‘Een film over mij alleen had ik onzin gevonden. Maar het geheel laat mooi de diversiteit zien tussen opgroeiende jongeren. Je ziet dat het gezin en de buurt waarin je opgroeit invloed heeft op hoe je uiteindelijk volwassen wordt. Ik hoop dat mensen er ook op die manier naar kijken: wat voor dingen had ik eigenlijk zelf laten zien?’

3Doc: De wereld aan je voeten, 8/10 om 20.25 uur op NPO 3.

Seven Up

De Britse documentairemaker Michael Apted filmde in 1964 een groep kinderen van 7 jaar oud met uiteenlopende sociale achtergronden. In Seven Up liet hij ze alle veertien aan het woord over hun ideeën over het leven en hun verwachtingen van de toekomst. Tot op de dag van vandaag volgt hij hun levens. Elke zeven jaar komt Apted met een update. Deze zomer werd 63 Up uitgezonden, in Nederland bij de VPRO.

Generatie nix door de jaren heen

In 1995 interviewde de Volkskrant jongeren van de vermeende generatie nix. In 2005 en 2015 zochten de krant ze weer op. Lees hier bijvoorbeeld het portret van Roberto Tjon-A-Meeuw, die het leger vaarwel zei en surfleraar en kunstenaar werd. Of het verhaal van voetballer Dries Boussatta die ging ondernemen. Hierhier en hier de andere portretten. Jurryt van de Vooren: ‘Gelukkig is alles anders gegaan dan ik vroeger dacht. Als ik aan het eind van een dag iets weet waarvan ik ’s ochtends niet wist dat het bestond, heb ik het goed gedaan.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden